به گزارش خبرگزاری ایمنا، صنایع‌دستی ایران تنها مجموعه‌ای از آثار هنری و دست‌ساز نیست، بلکه روایت زنده تاریخ، فرهنگ و هویت مردمانی است که ذوق و مهارت خود را نسل به نسل به یادگار گذاشته‌اند؛ میراثی که از نقش قالی و ظرافت قلم‌زنی تا رنگ کاشی و بافت پارچه، بخشی از شناسنامه فرهنگی ایران را شکل می‌دهد. با این حال، این هنر دیرپا امروز در شرایطی قرار گرفته است که گرانی مواد اولیه، کاهش حمایت‌های دولتی، ضعف بازار فروش، کمرنگ شدن نمایشگاه‌های تخصصی و میدان‌داری واسطه‌ها، ادامه فعالیت بسیاری از هنرمندان را دشوار کرده است.
در شرایطی که صنایع‌دستی می‌تواند علاوه‌بر حفظ میراث فرهنگی، زمینه اشتغال، رونق اقتصادی و حضور مؤثر ایران در بازارهای جهانی را فراهم کند، نبود برنامه‌ریزی منسجم و سیاست‌های حمایتی پایدار، فاصله میان ظرفیت‌های این حوزه و واقعیت‌های پیش روی هنرمندان را بیشتر کرده است؛ فاصله‌ای که اگر برای آن چاره‌ای اندیشیده نشود، می‌تواند به فراموشی تدریجی برخی رشته‌های اصیل و کمرنگ شدن جایگاه هنرمند در چرخه تولید و عرضه منجر شود.
بهروز راعی، هنرمند عرصه صنایع‌دستی ایران مهم‌ترین مشکل این حوزه را نبود برنامه‌ریزی مشخص و هدفمند می‌داند و به خبرنگار ایمنا می‌گوید: سازمان میراث فرهنگی در سال‌های گذشته هدف روشنی برای صنایع‌دستی نداشته و این بخش مهم از فرهنگ و اقتصاد کشور به حال خود رها شده است. گرانی مواد اولیه، کاهش حمایت‌های دولتی، واگذاری امور به افراد غیرمتخصص و ادغام نامناسب صنایع‌دستی با گردشگری از جمله عواملی است که به این حوزه آسیب وارد کرده است.
وی با اشاره به تغییر شرایط برگزاری نمایشگاه‌های صنایع‌دستی می‌افزاید: در گذشته نمایشگاه‌ها با شکوه و احترام بیشتری برگزار می‌شد و هنرمندان فرصت داشتند آثار خود را در فضایی تخصصی و در شأن هنرشان عرضه کنند، اما امروز این نمایشگاه‌ها با سوغات و محصولات نامرتبط درهم آمیخته شده‌اند و جایگاه هنرمند واقعی در آن‌ها کمرنگ است.
هنرهای ایرانی به جوانان معرفی نمی‌شود
این هنرمند، پولی شدن نمایشگاه‌ها را یکی دیگر از موانع حضور هنرمندان می‌داند و می‌گوید: بسیاری از هنرمندان توان پرداخت هزینه‌های حضور در نمایشگاه را ندارند و ناچار شده‌اند فعالیت خود را به کارگاه‌ها و خانه‌هایشان محدود کنند. از سوی دیگر، صادرات صنایع‌دستی نیز رونق گذشته را ندارد؛ نبود گردشگر، ضعف بازاریابی بین‌المللی و ناآشنایی با نیازهای بازارهای جهانی، مسیر عرضه آثار ایرانی به کشورهای دیگر را دشوار کرده است.
راعی با تأکید بر ضرورت بازنگری در ساختار مدیریتی این حوزه ادامه می‌دهد: نخستین اقدام برای ساماندهی صنایع‌دستی، احیای سازمان صنایع‌دستی ایران به‌عنوان نهادی مستقل است؛ سازمانی که مدیران آن از جنس همین هنر باشند و شناخت واقعی از مسائل و نیازهای هنرمندان داشته باشند. مشورت گرفتن از فعالان این حوزه، جداسازی نمایشگاه‌های تخصصی صنایع‌دستی از نمایشگاه‌های گردشگری و بررسی عملی راهکارهای توسعه صادرات نیز می‌تواند در بهبود شرایط مؤثر باشد؛ با این حال، بسیاری از جلسات همچنان در سطح گفت‌وگو باقی می‌ماند و خروجی عملی مشخصی ندارد.
وی با بیان اینکه صنایع‌دستی هنوز جایگاه شایسته‌ای در زندگی روزمره و نظام آموزشی کشور ندارد، می‌گوید: این هنرها به نسل جوان معرفی نمی‌شوند؛ نه در کتاب‌های درسی جایگاه مشخصی دارند، نه در فیلم‌ها و سریال‌ها به اندازه کافی دیده می‌شوند و نه در فضاهای شهری حضوری متناسب با ظرفیت خود دارند. در حالی که می‌توان با برنامه‌ریزی فرهنگی، صنایع‌دستی را وارد زندگی مردم کرد و از ظرفیت رسانه ملی برای معرفی مستمر هنرمندان و آثار آن‌ها بهره گرفت.
بازار صنایع‌دستی در اختیار دلالان
راعی گرانی مواد اولیه را از جدی‌ترین مشکلات معیشتی هنرمندان می‌داند و می‌گوید: هنرمند مواد اولیه را با قیمت‌هایی متأثر از نرخ ارز تهیه می‌کند، اما ناچار است محصول خود را در بازاری عرضه کند که قدرت خرید مردم در آن کاهش پیدا کرده است. در چنین شرایطی، تولید صنایع‌دستی دیگر صرفه اقتصادی گذشته را ندارد و بسیاری از هنرمندان برای ادامه فعالیت با مشکل روبه‌رو هستند.
وی با انتقاد از وضعیت عرضه و فروش آثار هنری می‌افزاید: امروز خریدار آگاه و کارشناس در بازار کم است و واسطه‌ها نقش پررنگی در خریدوفروش دارند. نتیجه این وضعیت آن است که آثار اصیل و باکیفیت گاهی در انبارها باقی می‌مانند، در حالی که محصولات کم‌کیفیت سهم بیشتری از بازار را به خود اختصاص می‌دهند.
این هنرمند معتقد است که ضعف شناخت عمومی از ارزش صنایع‌دستی و حضور پررنگ واسطه‌ها، بر کیفیت تولید نیز اثر گذاشته است و در این‌باره اینگونه توضیح می‌دهد: زمانی که خریدار قدرت تشخیص اثر اصیل را نداشته باشد و تولیدکننده نتواند محصول خود را به‌درستی عرضه کند، انگیزه برای تولید آثار ماندگار کاهش پیدا می‌کند، در دو دهه گذشته نیز حمایت‌های دولتی از این حوزه کمرنگ شده و هنرمندان بیش از آنکه فرصت تمرکز بر تولید داشته باشند، ناچارند برای فروش آثارشان وقت و انرژی صرف کنند.
راعی با تأکید بر اینکه مسئولیت بازاریابی و معرفی بین‌المللی صنایع‌دستی نباید بر دوش هنرمند گذاشته شود، می‌گوید: هنرمند باید در کارگاه خود به تولید و خلق اثر بپردازد، نه اینکه تمام وقتش را صرف حضور در نمایشگاه‌ها و جلسات اداری کند. این وظیفه دولت و نهادهای متولی است که زمینه معرفی و عرضه آثار را در بازارهای داخلی و جهانی فراهم کنند.
ضرورت بازگشت صنایع‌دستی به چرخه حمایت و اقتصاد
وی نقش دستگاه‌های فرهنگی و دیپلماسی کشور را در معرفی هنرهای ایرانی مهم می‌داند و می‌گوید: بخش فرهنگی وزارت امور خارجه نیز می‌تواند در شناساندن ظرفیت‌های صنایع‌دستی ایران در کشورهای دیگر نقش مؤثری داشته باشد. بیمه هنرمندان، حمایت‌های مالی هدفمند و خرید مستقیم آثار از تولیدکنندگان به‌جای واسطه‌ها، از جمله اقداماتی است که باید در برنامه‌های حمایتی دولت قرار گیرد.
این هنرمند با اشاره به ظرفیت سازمان‌ها و دستگاه‌های اجرایی برای حمایت از تولیدکنندگان صنایع‌دستی می‌افزاید: می‌توان از این آثار در تهیه هدایا و اقلام تشریفاتی سازمان‌ها استفاده کرد تا علاوه‌بر معرفی هنر ایرانی، بخشی از بازار فروش هنرمندان نیز تأمین شود. شایسته نیست در شرایطی که کشور از چنین تنوع و ظرفیتی در تولید آثار هنری برخوردار است، محصولات خارجی جای صنایع‌دستی ایرانی را در مناسبت‌ها و مراودات رسمی بگیرند.
راعی در ادامه با انتقاد از وعده‌های عملی‌نشده در جلسات و نشست‌های مرتبط با صنایع‌دستی تصریح می‌کند: بسیاری از موضوعات مطرح‌شده همچنان در حد حرف باقی مانده است. هنرمند با دست خالی از این جلسات بازمی‌گردد، در حالی که واسطه‌ها همچنان در بازار حضور دارند و از شرایط موجود بهره می‌برند. اگر این روند ادامه پیدا کند، بقای بسیاری از رشته‌های صنایع‌دستی کشور با خطر روبه‌رو خواهد شد.
به گزارش ایمنا، صنایع‌دستی ایران امروز بیش از هر زمان دیگری به برنامه‌ریزی پایدار، حمایت هدفمند و بازتعریف جایگاه هنرمند در چرخه تولید و فروش نیاز دارد. احیای نهادهای تخصصی، ایجاد بازارهای مطمئن، تسهیل صادرات، حمایت از بیمه و معیشت هنرمندان و آشنا کردن نسل جوان با هنرهای بومی، اقداماتی است که می‌تواند این میراث ارزشمند را از حاشیه به متن زندگی اجتماعی و اقتصادی بازگرداند.
هنری که قرن‌ها در تار و پود زندگی ایرانیان ریشه دوانده، نباید زیر بار مشکلات اقتصادی و بی‌توجهی مدیریتی به فراموشی سپرده شود. پشت هر اثر صنایع‌دستی، ساعت‌ها تلاش، مهارت و تجربه هنرمندی قرار دارد که بخشی از هویت فرهنگی این سرزمین را با دستان خود حفظ می‌کند. پاسداشت این میراث نیز تنها با ستایش زیبایی آثار آن محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند سیاست‌هایی است که به هنرمند امکان تولید، ماندگاری و حضور شایسته در بازار را بدهد.
نظر شما