• عصر صفوي و بهويژه روزگار فرمانروايي شاه عباس، يكي از ادوار مهم تاريخ ايرانزمين است؛ چه در زمينهي گوناگون تحولات پايداري بهوجود آورد كه يكي از آنها هنر است. چه در معماري، چه در نقاشي و خوشنويسي و تذهيب و چه در نگارگري، قلمزني، خاتمكاري و ديگر هنرهاي متداول آن عصر.
كتاب حاضر كه در قطع رحلي و چهار فصل تنظيم شده، به بررسي گذراي تاريخ شاهان صفوي، سكههاي عهد صفوي و شرح احوال هنرمندان آن دوره ميپردازد. ضمن آنكه وجود پيشگفتار، درآمد، كتابشناسي، نمايه و تصاوير رنگي بر ارزش آن ميافزايد.
يكي از بخشهاي قابل تأمل اين مجموعه، مقدمهمانندي است كه دانيل رابينز - مدير موزهي هنر فاگ - نوشته:
«دانشگاه هاروارد به داشتن مجموعهاي نفيس از هنر اسلامي افتخار ميكند. در اوايل قرن بيستم آقاي ادوارد دابليو فوربز به چند صفحه از شاهنامهي موسوم به شاهنامهي دموت دست يافت و سپس اين مجموعه بهسرعت تحت توجهات عاليهي اولين سرپرست بخش هنرهاي اسلامي موزهي فاگ، حضرت استاد اريك شرودر، گسترش يافت.
استاد بيش از سي سال پيش كاتالوگي معتبر از نگارههاي ايراني موجود در هاروارد به چاپ رسانيده كه در آن تكتك آثار موجود مورد بررسيهاي دقيق تاريخي و انتقادي قرار گرفتند. مدير كنوني موزه، جناب آقاي استوارت كري ولش، نيز امر انتشار و نيز جمعآوري آثار را پيگيري كردهاند. درنتيجه شايد هيچ مؤسسهي ديگري در ايالات متحدهي آمريكا صاحب چنين گنجينهي اصيلي نباشد.
بخشهايي از اين مجموعهي ارزنده بهطور منظم در معرض ديد اهالي هاروارد قرار ميگيرد و تمامي آن در موزهي فاگ توسط دانشجويان درسهاي آقايان كري ولش و اولگ گرابر بهطور نظاممند مورد تجزيه و تحليل واقع ميشود. اينك يكي از همين دانشجويان سابق، جناب آقاي آنتوني ولش، كارنمايي از اين مجموعه تحت عنوان شاه عباس و هنرهاي اصفهان برپا كردهاند كه دو هدف اصلي دارد.
نخست تمركز بر يك دوره و يك شهر و بدينوسيله كاوش در عمق و همزمان وجوه چندگانهي خلاقيت هنري فردي و يك بيان فرهنگي منحصر به فرد. دوم تأكيد بر يك دسته آثار هنري استثنايي كه از موزهي فاگ و چند موزهي ديگر گزينش شده و تاكنون در كنار هم ديده نشدهاند.
اميدواريم از اين طريق هر فرصتي براي لذت بردن از كيفيت و تعمق در تصوير انتزاعي امكانات نامتناهي طراحي فرمال به دست دهيم و هم اين كارنما توفيق يابد چنان علاقه و توجهي به عرصهي وسيعتر فرهنگ و هنر اسلامي ايجاد كند كه موزهي فاگ و دانشگاه هاروارد به پيگري توجه به سنتي كه هنوز كه هنوز است در كشور ما ناشناخته است، تشويق شوند.»
گوردون بيلي واشبرن - مدير گالري ايشيا هاوس - نيز دربارهي اين كتاب مينويسد:
«كارنماي پديد آمده، دورهاي درخشان از تاريخ هنر را با ژرفبينياي فراتر از حد معمول در معرض ديد قرار داده است. اغلب كارنماهاي هنر ايراني تاكنون يا به كل سير تاريخ هنر ايرانزمين پرداختهاند و يا به يك هنر خاص اختصاص داشتهاند؛ اما در اين كارنما توانستهايم توجهمان را به يك سلسلهي بزرگ و مخصوصاً مهمترين فرمانرواي آن، شاه عباس اول، معطوف داريم؛ كسي كه در دوران حكومتش شاهد شكوفايي هنري در كمال غنا و زيبايي هستيم.
بدينترتيب كارنماي حاضر، ارائهدهندهي يكي از آن لحظات در تاريخ بشريت است كه در آن توجه تام به فعاليت هنري به منصهي ظهور ميرسد كه نمونهي آن را در دورهي گنروكو در ژاپن قرن هفدهم ميلادي مشاهده ميكنيم. شايد آن زيبايي تبلوريافته در دورهي اصفهان بهنظر ما جزو شريفترين تجليات روح بشر نباشد؛ اما در هر حال ظرافت پرشور و سبك شاهانهي اين هنر ما را مسحور و گاه حتي سرگشته و حيران ميسازد. هنري از اين مجللتر حكم كيميا دارد، خواه نگارهها منظور نظرمان باشد و خواه بافتهها، سفالينهها و فلزينهها.
آنگاه كه به اصفهان از راه اين آثار وارد شويم پاي به دنيايي مينهيم فراتر از هر آنچه در عمر كوتاه خويش به چشم خواهيم ديد. دنيايي كه در آن علاوه بر ظرايف صرف، واقعيات بهمراتب محسوستري نيز ديده ميشود. دنيايي آكنده از اشيايي هرچند پولادين اما زرنشان. ميبينيم كه حتي شمشيرها و خنجرهاي بيرحم با همهي تيزي و برندگيشان به گل و پيچك آراستهاند. هم ميتوان آنها را نماد مرگ دانست هم زندگي، يا چه بسا هم مرگ و هم زندگي؛ و اصفهان خود چنين معجوني بود!»
آنتوني ولش - تهيهكنندهي كتاب "شاه عباس و هنرهاي اصفهان" - نيز در بخشي از پيشگفتار چنين مينويسد:
«ارائهي كارنمايي كه بتواند تصويري تمام و كمال از گنجينهي فرهنگي اصفهان عهد صفوي به دست دهد، به آساني ميسر نيست. از هيچ شهر بزرگي بدون ابنيهاش نميتوان تصور كاملي داشت و اصفهان بيش از هر شهر ديگري در ايران متأثر از معمارياش است؛ اما در طول سدهي يازدهم هجري (هفدهم ميلادي) اين شهر همگني فرهنگي چشمگيري از خود به نمايش گذاشت كه خصوصيات معمارياش را ميتوان در مصنوعات هنرياش نيز دريافت.
درنتيجه در بخش عمدهي كاتالوگ حاضر تلاش بر آن بوده است تا دستكم دريافتي لفظي از معماري اصفهان و كم و كيف خود شهر در سدهي يازدهم هجري به دست داده شود و كندوكاو دقيقتر در هنرهاي منقول موجود در كارنما در مدخلهاي جداگانه بيايد...»
در اين مجموعهي گرانبها كه با انبوهي از تصاوير و اطلاعات كمياب دربارهي وجوه گوناگون هنري اصفهان مواجهيم، جدا از بخشهاي كمتر شناختهشدهي تاريخ ايران، با زندگينامهي برخي هنرمندان و آثار درخشانشان نيز آشنا ميشويم.
تدوين تاريخ عصر صفوي و همچنين تاريخ هنر ايران بدون در دست داشتن اينگونه متون، از اعتبار لازم برخوردار نخواهد بود و شايسته است كه هرچه زودتر موزههاي ايران و گالريداران ايراني با اقتباس از اين قبيل منابع، به تهيهي كتابهاي مشابه روي بياورند. نويسنده در تقديم كتاب چنين نوشته است: «مايلم اين كتاب را تقديم كنم به ياد و خاطرهي اريك شرودر و به اصفهان، شهري كه دلباختهاش بود.»
کتاب "شاه عباس و هنرهاي اصفهان" علاوه بر فهرست مطالب، پيشگفتار، سپاسنامه، درآمد، كتابشناسي، نمايه و تصاوير رنگي؛ شامل اين قسمتهاست: نخستين شاهان صفوي - شاهان متأخر صفوي - سكههاي عهد صفوي - شرح احوال هنرمندان.
اطلاعات شناسنامهای کتاب
نام کتاب: شاه عباس و هنرهای اصفهان
پدیدآورنده: آنتونی ولش
مترجم: احمدرضا تقاء
دبير علمی گروه هنرهای صناعی مكتب اصفهان: حسين ياوری
ويراستار: عسكر بهرامی
نمايه: داود شريفيان
گرافيك و صفحهآرايی: عليرضا سياوشان
طراح جلد: غلامرضا مهری
چاپ اول: پاييز 1385
شمارگان: 2000
قيمت به ریال: 38000
تعداد صفحات: 164
خبرگزاری ایمنا: در اين مجموعهی گرانبها كه «شاه عباس و هنرهای اصفهان» نام گرفته است؛ با انبوهی از تصاوير و اطلاعات كمياب دربارهی وجوه گوناگون هنری اصفهان مواجهيم، جدا از بخشهای كمتر شناختهشدهی تاريخ ايران، با زندگینامهی برخی هنرمندان و آثار درخشانشان نيز آشنا میشويم.
کد خبر 41088
نظر شما