به گزارش خبرنگار ایمنا، در این نشست که با حضور موزه داران اصفهان برگزار شد، محمدحسن سمسار ضمن اشاره به اینکه در میان همدلانش سخن میگوید، به سروده ای از مولانا اشاره کرد و اظهار داشت: ای بسا یک تُرک و تازی هم زبان، ای بسا دو تُرک چو نامحرمان. پس زبان محرمی خود دیگر است، همدلی از همزبانی بهتر است.
موزه دار، عاشق است
وی افزود: من کارم را با موزه داری شروع کردم و هنوز هم خودم را موزه دار میدانم و هر تحولی هم رخ داده و هر جابجایی ایجاد شده اما باز هم من احساس میکنم که موزه دار هستم. علتش نیز روشن است، چراکه موزه داری یکی از فرهنگی ترین مشاغل است که با یک مسئولیت سنگین همراه است و در قبال این مسئولیتِ سنگینِ فرهنگ که بار اقتصادی هم به آن افزوده می شود بار آموزشی هم دارد و بنظر من جز اینکه انسان عاشق باشد چنین مسئولیتی را نمی پذیرد و من چون خودم سالها این مسئولیت را داشتم دقیقاً مصداق فرمودۀ مولانا را که همدلی باشد، با شما احساس میکنم.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران گفت: موزه دار باید مصداق این بیت سعدی باشد که "در بیابان گر به شوق کعبه خواهی زد قدم، سرزنش ها گر کند خار مغیلان غم مخور" و در جایی دیگر میفرماید " تندرستان را نباشد دردِ ریش، جز به همدردی نگویم درد خویش. گفتن از زنبور بی حاصل بوَد، با یکی در عمر خود ناخورده نیش". درواقع آدم تا نیش نخورده باشد نمی فهمد نیش زنبور یعنی چه، بنابراین وقتی مشکلات موزه ها و موزه داران گفته می شود فقط نیش خوره میفهمد و این احساس را درک میکند و من هم خودم سالها همۀ این نیش ها را خورده ام و میدانم موزه داران با چه مشکلاتی روبرو هستند.
موزه داری ازجمله مشاغلی است که زحمت و مرارت بسیار دارد
سمسار ادامه داد: من هم به علت سابقه ام و هم سن و سالی که دارم، دقیقاً همۀ مشکلاتی که شما با آن ها روبرو هستید و دائم درگیرشان هستید، تمام دلهره هایی که در طول کار بر شما مستولی می شود و تمام ناملایماتی که سیستم اداری بر شما تحمیل می کند را لمس کرده ام و چون لمس کرده ام می توانم قضاوت کنم و چون می توانم قضاوت میکنم بنابراین می توانم توصیه کنم.
سرپرست پیشین اداره کل موزه ها تصریح کرد: در وادی عشق، سلامت و صحت و شادی و تندرستی کمتر است تا زحمت و مرارت؛ و موزه داری ازجمله مشاغلی است که بیشتر زحمت و مرارت دارد و میدانم تحمل بخش فیزیکیِ آن بسیار مشکل است و گاهی عدم تساوی و عدم عدالت در کارهای موزه داران مختلف وجود دارد چون برخی موزه ها بازدیدکننده کمتری و کار کمتری دارد و خودبخود مشکلات کمتری دارد و برخی دائم با بازدیدکننده سروکار دارد و سروکار با بازدیدکننده یعنی اصطکاک که گاهی مثبت و گاهی منفی است و تحمل چنین کاری مشکل است و آدم بایستی درگیر شده باشد تا درک کند.
رئیس اسبق موزه های هنرهای تزئینی افزود: آنچه من به عنوان معنویتِ کار عرض میکنم این است که خزانه دارهای بانکهای بزرگ دنیا ممکن است مقدار عظیمی اسکناس و فلزات گران‌قیمت دراختیار داشته باشند و مسئول حفاظت و نگهداری از آنها قطعاً حضور دارد، به نظر من هر فلز یا هر شیء گرانبهایی می تواند جایگزین داشته باشد یعنی اگر حادثه ای رخ داد و مقداری از اسکناسهای تحت حفاظتِ خزانه دارِ بانک ازبین رفت این مسئله قابل جبران است اما موزه دار مسئولیت چیزی را به عهده دارد که اگر از میان رفت غیر قابل جبران است، درواقع آثار فرهنگی می توانند در میان ارزشهای مادی و معنوی جایگاهی ویژه داشته باشند و مسئولیتش با موزه دار است، البته حتماً در ذهنتان این سوال ثبت می شود که موزه دار چه گناهی دارد که چنین مسئولیت سنگینی را به عهده بگیرد و شاید هم این سوال برای شما تکرار شود که برای چه باید بار این مسئولیت را به دوش بکشم!؟ درحالیکه بنظر من اگر انسان عاشق نباشد زیر بار چنین مسئولیتی نمی رود چراکه لازمه اجتناب ناپذیر این مسئولیت، عشق نسبت به فرهنگ و میهن و تمدن بشری است.
پرسشی دردناک: این شیء تاریخی چقدر می ارزد؟
محمدحسن سمسار تأکید نمود: موزه داران مسئول حفظ و نگهداری و بقای مدارک تمدن بشری هستند. هیچکدام از الفاظی که برای ادای مسئولیت موزه داران بکار می برم تصنعی نیست بلکه الفاظی است که از صمیم قلب بکار می برم چون با آن ها سروکار داشته ام.
وی افزود: در دوره ای که من کارِ موزه داری انجام میدادم دردناک ترین سوالی که من با آن روبرو میشدم این بود که بازدیدکننده از من بپرسد که این شیء تاریخی چقدر می ارزد؟ "و این تنها سوالی بود که نمی توانستم جواب بدهم! درحالیکه شیئی که فرهنگی است و نماد تمدن بشری است با معیارهای مادی قابل قیمت گذاری نیست. من گاهی با موزه داران و امین اموالانی روبرو شده ام که با مشکل کمبود شیء روبرو شده اند و این پرسش برای من دردِ پایدارِ سوزنده ایجاد می کند که چرا موزه دارِ مسئول باید با چنین مشکلی روبرو می شود و امروز که موزه ها گسترش یافته و تعدادشان بسیار زیاد شده است، مشکلات هم به همان اندازه افزایش پیدا کرده و این درد را عمومی تر و گسترده تر می بینم.
اصلِ مهم، مسئولیت مادی و معنوی اشیاء موزه است
کارشناس آثار هنری و نسخ خطی وزارت فرهنگ و هنر گفت: من از جنبه های نگاهداری و حفاظت از موزه که امروز نسبت به روزگار گذشته خوشبختانه دارای گسترده وسیع تر و علمی تر شده صحبت نمکنم ولی همین گسترش و تکنیکی شدنِ کار بنظر من برای حفظ و صیانت از اشیاء، مددکار بوده است اما اصل موضوع بر جایش باقی است و آن اصلِ مسئولیت مادی و معنوی اشیائی است که دراختیار موزه دار یا امین اموال است که بنظر من گاهی این دو با هم تلفیق می شوند یعنی موزه دار، امین اموال هم هست و یا امین اموال، موزه دار هم هست.
سمسار ادامه داد: دیدگاه من نسبت به وظایفی که موزه داران به عهده دارند علاوه بر وظایفی که الان ایجاد شده و گونه ای تقسیم بندی هم صورت گرفته که البته بنظر من این تقسیم بندی یک جنبه مثبت دارد و یک جنبه منفی، این است که در برخی از موزه ها امین اموال با سِمَتِ موزه داری متمایز شده است و از نظر من با تجربۀ گذشته ام جنبۀ مثبتش کمتر است چراکه در قدیم که امین اموال و موزه دار تلفیق شده بودند باعث میشد که موزه دار ارتباط و دسترسی مستقیمی با شیء داشته باشد و کار علمی و پژوهشی انجام دهد ولی اکنون ارتباط موزه دار و امین اموال دوشاخۀ جدا شده و موزه دار کمتر با اشیاء ارتباط دارد و کمتر به اشیاء دسترسی دارد.
موزه داری و امین اموالی نباید از یکدیگر جدا باشند
مدیر پیشین بخش هنر و معماری دایرة المعارف بزرگ اسلامی تصریح کرد: موزه دار، افزون بر حفاظت و حراست از آثار، وظیفۀ دومی هم دارد که بسیار مثبت است و آن وظیفه، معرفی و مطالعه شیء است؛ به همین دلیل موزه داری و امین اموالی موزه نباید از یکدیگر جدا شوند، حتی اگر ازنظر اداری جدا باشند از نظر علمی بایستی کاملاً با یکدیگر پیوسته باشند و افزون بر نگاه حفاظتی و مسئولیتی، جایگاه موزه دار به عنوان پژوهشگر و جستجوکنندۀ فرهنگ از میان آثار فرهنگی، باید جایگاهی بحق و شناخته شده و ارزش گذاری شده باشد و منظورم از ارزش گذاری، معنی فراگیر یعنی تمام جنبه های مادی و معنوی و فرهنگی است.
محمدحسن سمسار افزود: موزه دار هیچگاه به ارزش ریالیِ شیء نگاه نمیکند، برای ما یک قطعه سفال با جام مارلیک دارای ارزش معنوی یکسانی است حتی اگر در بازار خرید و فروش آثار فرهنگی، ارزش مادی آن ها فرسنگ ها با هم فاصله داشته باشد ولی برای موزه دار این فاصله وجود ندارد.
موزه، آموزگاری گویا است
وی تأکید کرد: از دیدگاه من، موزه، اسناد هویت بشریت در هر گوشه است که ضمناً رسالت آموزشی، رسالت انطباق و پند گرفتن از گذشته را به نسل جدید منتقل می کنند و این دیدی وسیع تر نسبت تعاریف کنونی موزه است. قطعاً موزه یک مرکز آموزش است، موزه یک مرکز فرهنگی با ارزش اقتصادی است چون می تواند مولد مقداری از درآمد برای هر سرزمین و هر شهری باشد اما مافوق همهۀ این تعاریف، موزه، آموزگاری گویا است که نشان میدهد گذشته ای وجود دارد که آثاری با خود داشته است که امروز به امانت به ما سپرده شده اند و این آثار، زبان فرهنگی دارد.
موزه بزرگ ترین مدرسه است
رئیس سابق اداره کل موزه ها با تصریح اینکه موزه شاهد گویای این است که ما مردم ایران اولین یکتاپرستان جهان بودیم، گفت: موزه این پندها را از هزاران سال پیش به ما مردم معاصر جامعه میدهد درحالیکه هیچ مدرسه ای این پندها را نمی آموزد.
در ادامۀ این گفتگو دیدگاههای موزه دارن و پژوهشگران استان اصفهان درباره مبحث موزه و موزه داری مطرح شد و محمدحسن سمسار نیز به ابراز عقاید خود درباره موضوعات مطرح شده پراخت و گفت: هیچ موزه ای آثارش را به حراج نمی گذارد و اگر چنین موردی دیده شد قطعاً مربوط به آثاری است که دراختیار مجموعه داران قرار دارند.
مجموعه داری باید باید با شناخت همراه باشد
وی به فعالیت مجموعه داران و عدم حمایت دولت از موزه های خصوصی اشاره کرد و افزود: کار گردآوری آثار فرهنگی، فعالیتی کاملاً تخصصی است و هر کسی نباید به این کار بپردازد. اگر کارِ مجموعه داری با دانش باستان شناسی، موزه داری، یا هنر همراه باشد مجموعه داری مفید است مشروط بر اینکه با شناسایی و حمایت پشتوانه مالی غیردولتی همراه باشد چراکه در بسیاری موارد در دولت، اولویت، فرهنگ نیست هرچند که موافقم دولت در این بخش حمایت کند اما متأسفانه در ایران مجموعه داری با سود مالی شروع می شود نه با سود فرهنگی و چون به آثار فرهنگی به صورت کالا نگریسته شده، نادانسته خریداری می شود ولی همین آغاز دردسر است.
ایجاد محدودیت های کوچک و بزرگ در موزه، ظلم فرهنگی است
رئیس اسبق موزه های هنرهای تزئینی در پاسخ به این سوال که آیا افزایش بلیت موزه یا ایجاد محدودیت می تواند خطر آسیب به موزه و بنای تاریخی را کاهش دهد، تصریح کرد: موزه از دیدگاه من مکانی عمومی است و به همه مردم تعلق دارد. محدودیت های کوچک و بزرگ، یک ظلم فرهنگی است و حداقل ضرر افزایش قیمت بلیت این است که باعث کاهش بازدیدکننده می شود درحالیکه یکی از وظایف موزه ها و بناهای تاریخی جلب مردم است تا سطح فرهنگ عمومی را بالا ببرند و ارزش موزه و بناهی تاریخی را افزایش دهند.
سماجت در تأمین حفاظت آثار، از وظایف موزه دار است
محمدحسن سمسار در پاسخ به آسیب پذیری موزه ها دربرابر زلزله گفت: من همیشه به این موضوع فکر میکنم که اگر خدای ناکرده در تهران زلزلۀ ۵ریشتری بیاید حداقل از موزه آبگینه چیزی نمی ماند! باید پیش بینی های لازم درباره حوادث طبیعی ازجمله زلزله صورت گیرد که بخشی از این پیش بینی ها مربوط به کل اداره میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری کشور است و بخشی به موزه داران مرتبط است. باید موزه داران بر عواقب و عوارض زلزله های احتمالی در ایران اصرار کنند، تذکر دهند و این موضوع را مکرراً بیان کنند. سماجت در تأمین حفاظت آثار از وظایف موزه دار است. اگر تأثیر کرد که نیکوست اما اگر هم تأثیر نکرد لااقل موزه دار تکلیفش را انجام داده است.
فرهنگ عمومی نیازمند توجه جدی است
وی ضمن تأکید بر اینکه ما باید با دنیا همگام شویم و سرمایه داران و اداره میراث فرهنگی برای حفاظت از بناهای تاریخی باید با یکدیگر همراه باشند، ادامه داد: این موضوع مانند خیابانی دوطرفه است یکطرف دولت و میراث فرهنگی و طرف دیگر مردم هستند و اگر مردم نخواهند دولت هیچ کاری نمی تواند بکندف مردم باید بخواهند، مردم باید این مسئله را قبول داشته باشند، من متأسفم که هنوز فرهنگ در مملکت بافرهنگ ایران در درجه های بعد از اولویت های دیگر قرار دارد مردمِ ما نیز به اشیای موزه ای بصورت کالا نگاه میکنند و لازمه تغییر این نگرش این است که به فرهنگ عمومی توجه شود و فرهنگ در اولویت ها قرار گیرد.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران تأکید کرد: فرهنگسازی در سطح وسیع، در آموزش عمومی، در فرهنگ عمومی لازم است. گاهی مشکل خاص وجود دارد و گاهی عام و باید به فرهنگ عمومی پرداخته شود چراکه اگر به فرهنگ عمومی پرداخته شود کسی در خیابان زباله نمی ریزد، کسی بر دیوار نقش و نگار نامتناسب نمیکشد، تابلوی تبلیغاتی نمیزند، شماره تلفن افراد و موسسات نقش نمیبند و بسیازی معضلات دیگر مرتفع می شود. مشکل، فرهنگ عمومی است و باید سطح فرهنگ عمومی بالا برود که اگر چنین شود خودبخود همه مشکلات با گذشت زمان مرتفع می شود، دارویی که بتوان تزریق کرد و بصورت سریع مشکلات را حل و فصل کرد وجود ندارد، دارویی به نام فرهنگ عمومی و زمان و انسانهای دلسوز لازم دارد.
گفتنی است، یازدهمین نشست علمی پژوهشی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان با عنوان «موزه ها از دیروز تا امروز» با سخنرانی «محمدحسن سمسار» و با حضور "ساغر حمیدی" مدیر اداره کل موزه های استان اصفهان، "محسن احمدی" مدیر موزه هنرهای تزئینی اصفهان، "عاصفه بدر" مدیر پایگاه جهانی باغ موزه چهلستون، "فریناز فاتحی" مدیر کاخ عالی قاپو، "پوران شمعی" امین اموال موزه هنرهای تزئینی اصفهان، "فریبا سعیدی انارکی" باستان شناس، "مریم قاسمی" عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی خوارسگان، "شهرام امیری" مسئول روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان و جمعی از علاقمندان و پژوهشگران و موزه دارن استان اصفهان در محل خانه دهدشتی(خانه میراث) برگزار شد.
نظر شما