چشمه های شهرستان دهاقان آب باریکه هایی برای مزارع کشاورزی هستند

به گزارش خبرنگار ایمنا از شهرستان دهاقان، چشمه وقتی تشکیل می شود که آب مجرایی طبیعی پایین تر از سطح ایستای باشد، به همین دلیل است که بیشتر چشمه ها در درّه ها و مکان های پست پدید می آیند.
پس در اعماق یا دیواره های مکان های پست است که آب از شکاف سنگ ها به صورت آب چشمه بیرون می جهد.
چون جریان آب چشمه در برابر نیروی جاذبه مقاومت نمی کند پس همیشه باید مخزن آب آن در سطحی بالاتر از خودش قرار گرفته باشد.
آب برخی چشمه ها از "منطقه آب زمین" تأمین می شود. آب چنین چشمه هایی در سراسر سال جاری است و به نام "چشمه های دائمی" خوانده می شوند.
برخی دیگر از چشمه ها در نزدیکی سطح ایستایی واقعند. از این رو تنها در فصل باران که آب سطح ایستابی بالا می آید، این چشمه ها دارای آب می شوند. به این چشمه ها "چشمه های نوبتی" می گویند.
چون آب چشمه ها در داخل زمین از میان سنگها می گذرد، از این رو همه آنها مقداری مواد معدنی چون گوگرد و آهک در درون خود دارند.
چشمه هایی که مواد معدنی بیش از اندازه معمول دارند، چشمه های معدنی خوانده می شوند.
در برخی جاها به ویژه در مناطقی که روزی محل کوه آتشفشان بوده، آب چشمه با سنگ های زیرزمینی و داغ تماس پیدا می کند. این گونه چشمه به "چشمه آب گرم" مرسوم است.
چشمه‌ها انواع مختلفی دارند که آنها را بطور کلی می‌توان به سه دسته تقسیم کرد. چشمه‌هایی که در جهت امتداد دامنه کوه به طرف پایین جریان دارند و دارای انواع مختلفی هستند که در این نوع چشمه‌ها که بیشتر از انواع دیگر دیده می‌شود آب از طبقات سست رسوبی خارج می‌شود. این طبقات رسوبی ممکن است به صورت افقی یا دارای شیب کمی باشند.
نوع دیگر از این چشمه‌ها، چشمه‌های مطبق می‌باشد یعنی اینکه چشمه های متعددی در فصل مشترک دو سری از طبقات نفوذپذیر ظاهر می‌شوند.
چشمه‌هایی که در آب آنها در اثر زیاد شدن و یا بالا آمدن سطح آب به خارج راه پیدا می‌کنند و اکثرا در محل هایی که ناودیس شکل بوده و در ضمن سنگ های زیرین غیر قابل نفوذ باشند بوجود می‌آیند. در اینجا آب تا سطح ناودیس بالا آمده و سپس به صورت چشمه ظاهر می‌گردد.
چشمه‌هایی که در اثر وقوع گسل بوجود می آیند. در نتیجه وقوع گسل های عمودی و یا کمی زاویه‌دار که باعث قرار گرفتن لایه‌های نفوذپذیر در مقابل لایه‌های نفوذ ناپذیر می‌شود. در جاهایی که طبقات دارای شیب هستند و اختلاف ارتفاع نیز کافی می‌باشد آب وارد گسل شده و از آن خارج می‌شود.
چشمه‌هایی که از درزها و یا شکاف ها خارج می‌شوند، در سنگ های غیرقابل نفوذ که دارای شکاف می‌باشند آب از بین این شکاف ها عبور کرده و از یک نقطه به صورت چشمه ظاهر می‌شود.
چشمه ها از منابع آبی کشاورزی هم هستند و برای آبیاری باغ ها و مزارع نیز استفاده می شود.
در شهرستان دهاقان 41 دهنه چشمه وجود دارد که آب های آن دائمی هست. اما با اینکه مقدار آبی که از چشمه ها می جوشد کم است کشاورزان به عنوان یک آب باریکه در نظر دارند.
در گذشته با ملحق شدن آب چشمه ها بهتر می شد کارهای کشاورزی انجام داد و امروزه نیز وجود بعضی از موانع باعث شده این کار کمتر صورت بگیرد.
وجود چشمه ها در مناطق کوهستانی بودجان، سورمنده و بیشه ها طراوت را دوچندان کرده و مناظری زیبا پدیدآورده است.
بعضی از چشمه های دهاقان عبارتند از چشمه سیرک، مردنگ، دوقلو، بنوی و غیره که به چندمورد پرداخته ایم.
چشمه سیرک(سیلک): این چشمه بنا به قولی بنام سیل کوچک نام برده شده و البته این گفته زیاد هم موثق نیست. این چشمه در 5کیلومتری جاده دهاقان-بروجن واقع شده است.
چشمه مردنگ(موردنگ):این چشمه نیز در کنار جاده بودجان و در فاصله 6 کیلومتری دهاقان قرار دارد مزارع حیدر آباد، جمجمه و قسمت های شمال و شمال شرقی شهر از این چشمه آبیاری می شود. در دوران صفویه بر سر ممر آب تازه احداث شده کنار مردنگ بین کشاورزان منطقه اختلافی بوجود آمد و حکومت اصفهان به نفع مالکان آب چشمه رای به پرنمودن ممر جدید می دهند.
گفتنی است چشمه مردنگ از دانگ های امیر چوله که یکی از یاران میرزا استر آبادی هستند می باشد.
آب اصلی دهاقان که بنام آب ده معروف است از دو قنات و دو چشمه معروف به مردگ و سیرک و دیگر چشمه های کوچکی که در مسیر رودخانه قرار گرفته باهم متصل گشته و آن آب اصلی را تشکیل می دهند.
چشمه بنوی: در دهاقان درخت هایی وجود دارد که به بنوی معروف است و میوه های آن بسیار کوچک همانند ریواس می باشد. چشمه بنوی هم بخاطر وجود این درخت معروف است اما امروزه اثری از بنوی نیست.این چشمه در بودجان وجود دارد و مزارع نیشابه از آب بنوی سیراب می شود.
چشمه گنجشکی: این چشمه در قسمت بالای شهرک گلخانه ای دهاقان وجود دارد اما همانگونه که از اسمش پیداست آب آن آنقدر کم است که مزرعه کنار چشمه هم بزرور آبیاری می شود.
محمود غلامی کارشناس آب و خاک اداره جهاد کشاورزی شهرستان دهاقان در گفت وگو با خبرنگار ایمنا اظهار داشت: دهاقان دارای 41 دهنه چشمه می باشد که حدود 40 هکتار از اراضی کشاورزی را آبیاری می کنند.
وی وجود استخرها در کنار چشمه ها را از اقدامات کشاورزان برای بیشتر استفاده کردن آب چشمه ها عنوان کرد و اذعان داشت: باتوجه به خشکسالی اگر آب را ذخیره کنند می شود مزارع را زنده نگه داشت.
کارشناس آب و خاک اداره جهاد کشاورزی شهرستان دهاقان بااشاره به اینکه هر چشمه حدود دو لیتر در ثانیه آب دارد، گفت: در دوران تر سالی آب چشمه ها 10 برابر می شود ودر فصل زمستان نیز مقدار بیشتری آب برای کشاورزان میسر می باشد.
غلامی افزود: حفر چاه های غیرمجاز در بالاسر چشمه ها اقدامی خطرناک است که باعث خشک شدن چشمه ها می شود.
کارشناسان اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان دهاقان با اشاره به نظارت بر چشمه ها، گفت: بعضی از کشاورزان می خواهند با گشاد کردن دهنه چشمه ها از آب بیشتر بهره ببرند و یا با زدن چاه از آب سفره های زیر زمینی استفاده کنند که در این شرایط بحران خشکسالی اقدام ناپسند و خطرناک است و چنانچه موردی دیده شد، برخورد قانونی می کنند./02143/131/10