مهريه را كي داده كي گرفته؟!

به گزارش ايمنا، امروزه «مهریه» در اثر ناآگاهی عده‌ای، به جای این که مهرآفرین باشد موجب اختلاف و بحران و گاه گرفتار شدن «مرد» در پشت میله‌های زندان شده است.
مهر هدیه‌ای از طرف مرد و اگر فکر می‌کنید که مهر زن تنها سکه یا پول است اشتباه می‌کنید زیرا شما می‌توانید هرآنچه ارزش مالی یا اجتماعی داشته باشد مهر خود قرار دهید مثل طلا، نقره، املاک، پولهای رایج، لوازم زندگی وحتی آموزش قرآن یا مهارت‌هاي ویژه.
كابين، صداق يا صدق
واژه معادل آن در فارسی،‌«کابین» و در زبان عربی، صداق، نحله، فریضه و اجر است، تقریبا همه این کلمه‌ها نیز با درستی و صداقت و صمیمیت توأم است، مثلاً «صداق» در اصل از «صدق» گرفته شده و دلالت بر رغبت صادقانه مرد به زن دارد و یا به خاطر آن که نشانه صدق ایمان است یا نشانه راستین بودن علاقه مرد به زن است.
«نِحْلَه» در لغت به معنای بخشش از روی رضایت خاطر به کار رفته‌است،‌ برخی گفته‌اند: مَهر را از آن جهت «نِحله» گویند که عطیه مرد همانند عطیه زنبور عسل، عوض مالی ندارد یا «أجر» (جمع اُجور)، به معنای پاداش ثواب و مهرورزی استعمال شده است.
خداوند متعال که چنین چیزی را در آغاز ازدواج واجب کرده همین منظور را از آن دانسته است، یعنی مرد با مقدار معیّن دارایی که به زن می‌دهد او را به اطمینان و طمأنینه رسانده و بدین‌سان قلبش را به آرامش و شادمانی برساند.
مَهر، تدبیری از ناحیه قانون خلقت
مهریه که مرد از روی رضا و رغبت برای همسر خود در نظر می‌گیرد، در حقیقت، هدیه‌ای است که او برای مطمئن‌سازی زن به صفای قلبی خویش و پاسخی مثبت و صمیمانه به پیشنهاد عشق اوست. مرد با اعطای این هدیه می‌خواهد بگوید تو را دوست دارم، به عشق‌ورزی تو احترام می‌گذارم و صفای تو را ارج می‌نهم.
استاد مطهری در این باره می‌نویسد: «مَهر، تدبیری از ناحیه قانون خلقت برای بالا بردن ارزش زن و قرار دادن او در سطح عالی‌تری است. مَهر به زن، شخصیت می‌دهد و ارزش معنوی مَهر برای زن، بیش از ارزش مادی آن است.»
مَهریه، غیر از پشتوانه حمایتی از زن، تأثیرات مثبتی هم بر مرد دارد و جایگاه و هویت او را نیز قوت می‌بخشد. هزینه کردن مرد برای مهریه، گواهی بر استواری و پای بندی او به عقد ازدواج است و نشان می‌دهد که مرد با صفای دل و در کمال درست‌کاری، ازدواج را پذیرفته است و قصد فریبکاری ندارد.
ردپاي مهريه از سومر، زرتشت و يهود تا ايران باستان
مطالعه تاریخی حقوق زنان نشان می‌دهد که مهریه در شمار قوانین ابداعی اسلام نیست، بلکه آثار آن اقوام پیش از میلاد و در قوانین بابِل و سومر دیده می‌شود.
اکثر ادیان گذشته از جمله زرتشت و یهود، مهریه را به گونه‌ای در قوانین خود، جای داده‌اند، ردِّ پای این قانون در میان ساکنان یونان و ایران باستان و عربستان قبل از اسلام نیز دیده می‌شود.
در اکثر موارد، پرداخت مهریه از طرف مرد یا خانواده وی جهت عمل زایمان و مسائل مربوط به روابط زناشویی بوده و در صورتی که زنی توانایی باروری نداشته، مرد می‌توانست آنچه را به عنوان مهریه به زن یا پدر وی پرداخت کرده پس بگیرد. در نهایت اسلام نیز با اعمال اصلاحاتی، یعنی تعلّق مهریه به شخص زن به جای پدر وی رسم مهریه را امضا کرده است.
اسلام در زمان خود، انقلابی در ابعاد مختلف قانون حاکم بر جامعه عربستان ایجاد کرد، در عربستان قبل از اسلام، زن وضع مخصوصی داشت و نه تنها شخصیت و حقوقی برای زن قائل نبودند، بلکه اصولاً با وجودش هم مخالفت داشتند به طوری که اعراب، داشتن دختر را ننگ و عار تلقی می‌کردند.
 با ظهور اسلام، وضعیت زن همچون سایر امور اجتماعی کاملاً تغییر یافت و قرآن کریم هر رسمی را که موجب تضییع مهریه زنان است منسوخ و تعداد بی شمار همسران را به چهارتا در نکاح دائم، محدود کرد.
ازدواج با بركت،‌ با مهريه كم
در آموزه‌های دینی به کم بودن مهریه و آسان‌گیری در آن، بسیار سفارش شده است.
پیامبر گرامی اسلام فرمود: «بزرگ‌ترین و با برکت‌ترین ازدواج آن است که مهریه در آن کم باشد.» همچنین آن حضرت فرمود: «بهترین مهریه، سبک‌ترین آن است.»
امیرمؤمنان علی (ع) هم در این باره فرمود: «مهریه را سنگین نگیرید که مایه کینه و دشمنی است.»
پس از نظر اسلام، مهریه کم، امر مطلوبی است که مسیر ازدواج را هموار می‌کند و نابسامانی‌های فراوانی را از سر راه خانواده و اجتماع بر می‌دارد اما مهریه زیاد، هر چند در آغاز به ذائقه برخی، خوش می‌آید اما در ادامه زندگی، آثار مخربی دارد.
سخني شعرگونه كه شعور را گرفته!
مهریه را کی داده کی گرفته! این سخن ضرب‌المثل‌گونه که معمولاً در مجالس اولیه مي‌گويند بسیار فریبنده و اغواگر است. برخی خانواده‌ها می‌گویندکه ما فقط برای این که حفظ آبرو کنیم و بتوانیم پاسخ اطرافیان را بدهیم یا این که دخترمان در نزد دختران فامیل و دوستانش سرفراز شود این پیشنهاد را می‌دهیم و گرنه قصد گرفتن مهریه را نداریم، سپس مهریه‌ای را تعیین می‌کنند که داماد، اگر تا سالیان سال هم کار کند، قادر نیست حتی نیمی از آن را بپردازد.
داماد غافل یا عاشق، بی‌خبر از پیامدهای حقوقی، چنین مهریه سنگین و سند تعهدآوری را امضا می‌کند که آثار ناگواری برای فردای زندگی خود و خانواده‌اش را دارد.
مهریه‌ای که مبنای شرع و قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران به محض عقد، بر ذمّه شوهر است و زن، مالک آن است و حتی برخی از آنان با توسل به قانون تا مرز گرفتار کردن شوهر، پیش می‌روند.
پس به هوش باشید که آن سخن کوتاه و شعرگونه، شعور شما را نگیرد و بهار جوانی و نشاط شما را در راهروهای دادگاه و سپس زندان به پاییز و خزان، مبدّل نسازد. اکنون بدانید که مهریه را گرفته و می‌گیرند و شما می‌مانید و قرض دین سنگین.
کارکردهای منفی افزایش مهریه
افزایش سن ازدواج
بر اساس یک تحقیق 78 درصد جوانان مهریه سنگین را موجب گریز از ازدواج می‌دانند که این امر خود به مشکلات دیگري می‌انجامد. با توجه به بلوغ زودرس جنسی در جامعه, طولانی شدن زمان ازدواج و عدم تأمین نیازهای روحی و جسمی جوانان, مشکلات روحی و نابهنجاری‌های اجتماعی را به دنبال دارد و به ایجاد بحران‌های شخصیتی و اجتماعی منتهی می‌شود. «ازجمله این نابهنجاری‌ها، گرایش به ارتباطات غیرمتعارف دختر و پسر, افسردگی و اختلالات جنسی است. نیاز دختر و پسر به ازدواج، نیازی طبیعی و ذاتی است، خودداری طولانی از هجوم غریزه شهوت برای دختر و پسر امری مشکل به نظر می رسد. گاهي زمان طولاني موجب فساد و تباه شدن نیاز به ازدواج شده و در مواردی سرکشی غرائز باعث افتادن افراد در منجلاب گناه و معصیت گردیده است. گاهی جلوگیری از ازدواج برای پسران و دختران دردسر آفریده و آنان را به امراض مختلفی دچار کرده است و در برخی موارد ولع به ازدواج و موانع سر راه آن، حکایت عشق و عاشقی به بار آورده و دامن‌های پاک را آلوده می‌کند و حتي زمان ازدواج دختر و پسر  به خاطر اين موضوع می‌گذرد.
تغییر در نوع همسرگزینی
در برخی از کشورهای حاشیة خلیج بالا بودن مهریه، مردان را به انتخاب جایگزین‌های دیگر کشانده است. «درحال حاضر در کشور نفت‌خیز کویت مهریه‌ها بسیار سنگین است، در برخی موارد مقدار آن به پنجاه هزار دلار می‌رسد. این قیمت‌های سرسام‌آور یکی از مهمترین دلایل گرایش جوانان این کشور به ازدواج با خارجی‌ها به شمار می‌رود و همین مسأله نیز به بروز فساد اخلاقی در این کشور انجامیده است.»
کاهش نرخ ازدواج
«بیش از 5/1 میلیون دختر در عربستان به دلیل افزایش میزان مهریه موفق به ازدواج نشده‌اند. براساس این گزارش که در نشریه الوطن به چاپ رسیده، هزینه ازدواج در برخی از مناطق این کشور به 40 هزار دلار می رسد. این افزایش هزینه ها باعث شده تا جوانان از ازدواج خودداری کنند و تعداد زنان و مردان مجرد این کشور به شدت افزایش یابد.»
ایجاد خصومت و دشمنی
از طرف دیگر نزاع‌ها بر سر مهریه نتیجه‌ای شوم دارد و به جای آنکه محبت زوجین را بیفزاید, دشمنی و عداوت می‌آفریند و به عوض اینکه نهال دوستی بکارد و دلها را به هم نزدیک سازد، تخم نفرت کاشته و قلبها را از هم دور می‌کند. از امیرالمؤمنین علیه السلام روایت است که فرمود: «لاتغالوا فی مهور النساء فتکون عداوه»؛ در مهریه‌های زنان زیاده‌روی نکنید که موجب دشمنی است.
تحمل اجباری زندگی‌های تصنعی
از دیگر پیامد منفی مهریه‌های سنگین این است که برخی زندگی‌ها علیرغم تمایل باطنی زن و شوهر به ادامة آن، همچنان در حالت کاملاً تصنعی ادامه می‌یابد. مرد توان پرداخت مهریه را ندارد و زن بر دریافت آن اصرار می‌ورزد. «چنانچه خانواده‌ای دچار بحران شود، بالا بودن مهریه‌ها مردان را مجبور می‌کند یا به قیمت آسیب‌خوردن، در هرحال تنها شکلی بی‌روح و جان از خانواده را حفظ کرده و به یک زندگی جهنمی ادامه دهند، یا در صورت تمایل به طلاق چنان فضا را بر زن سخت بگیرندکه با میل خود مهریه را بخشیده و خود را از زندان خانواده نجات دهد.»
 احتمال سوداگری در ازدواج
برخی از دختران با انجام چند ازدواج و طلاق با مهریه سنگین پس از چندسال به ثروت غیره‌منتظره‌ای دست می‌یابند و شوهران آنها به اصطلاح چنان خانه خراب می‌شوند که قدرت دوباره‌سازی آن را نخواهند داشت. در گزارشی از سیمای جمهوری اسلامی دختری برای درخواست طلاق با مهریه 30000 سکه طلا به دادگاه مراجعه کرده بود. براساس همین گزارش این زن که از ازدواج چهارم طلاق می‌خواست، از این راه به ثروت کلانی دست یافته بود.متاسفانه ديده مي‌شود برخي ازدواج‌ها بخاطر سوداگري و تنها دريافت مهريه بيش از چندماه هم نمي‌پايد و فرد پس از گرفتن مهريه به سراغ ازدواج بعدي مي‌رود!
تحت‌الشعاع قرارگرفتن ارزش‌های دینی
«مشکل بسیاری از این سنخ تحلیل‌ها، عدم تفکیک درست میان نگرش دین به این سنت با نگرش عرف متشرعان به آن است. بدون تردید میان این دو نگرش و اهداف و غایات موردنظر آنان ناهمگونی‌ها و تفاوت‌های آشکاری وجود دارد و ارائه هرگونه تفسیر واقع‌بینانه مستلزم بذل توجه عمیق به این تمایزات است. اگر بسیاری از تحلیل‌های ارائه شده، با نگرش عرف متشرعان و نوع مواجهه آنها با این سنت سازگاری و انطباق داشته باشد، با دیدگاه دین در این باره جدایی کامل دارد؛ به همین جهت، سفارش به سبک گرفتن مهریه به عنوان یک هدیه با انتظار تأمین آثار موردنظر عرف، ناسازگاری آشکاری دارد که علت آن ضمیمه کردن نابجای دو ایده، از دو الگو با ویژگی‌های متمایز است. دیگر این که در نگرش اسلام، حقوق، بستر خاص خود را دارد و هیچ‌گاه از آن به عنوان ابزاری در جهت پرکردن خلأ های اخلاقی استفاده نشده است. آنچه از رویه دین در این خصوص استنباط می‌شود، عکس این جریان، یعنی استفاده از اخلاق به عنوان ضامن اجرای درست قواعد حقوقی، پرکردن فاصله‌ها و خلأ های حقوقی و در نتیجه وصول به مراتب بالای قانون‌گرایی و قاعده‌مندی از جمله پیامدهای التزام عملی به معیارها و ضوابط اخلاقی و به طورکلی، تحقق اخلاقیات است.»
برخی تحلیل‌ها مبنی بر اینکه مهریه دارای کارکردهای اجتماعی، ازجمله تضمین اقتصادی زن پس از طلاق و نیز افزایش امنیت و ثبات ازدواج است، تبیین ناقصی از مسأله مهریه است. از بررسی آیات و روایات اسلامی در مورد میزان مهریه استفاده می‌شود که اسلام در امضای رسم مهریه، کارکردهای اجتماعی یاد شده را اصل قرار نداده است؛ چرا که تحقق این کارکرد بدون اختصاص مبلغ قابل توجهی از ثروت به زن امکان‌پذیر نیست، در حالی که بالابودن مهریه در تعدادی از روایات مورد نکوهش قرار گرفته است و برخی روایات حتی مهریه‌ای مانند تعلیم یک سوره قرآن به زن (وسائل الشیعه) را که به‌طور قطع، ارزش اقتصادی ندارد، مورد تایید قرار داده است.
عرف متشرع از طرفی می‌خواهد التزام خویش به این سنت دینی را در ظاهر حفظ کند و از طرفی سعی می‌کند با استفاده از این فرصت برخی خواسته‌های خویش را برآورده کند. بنابراین افزایش یا کاهش مهریه بیش از آنچه ریشه دینی و مذهبی داشته باشد، تابع نحوة نگرش عرف به آن بوده است. از نقطه‌نظر دینی هیچ ارتباط مستقیمی بین وجود مهریه و تحقق غایات موردنظر عرف وجود ندارد.
مهریه بالا افتخار نیست
دکتر مصطفی اقلیما جامعه‌شناس در این باره مي‌گويد: مرد در زمان ازدواج باید بتواند علاوه بر خرج خودش خرج یک نفر دیگر را نیز بدهد، ولی الان اکثر پسرها متکی به پدر و مادرشان هستند و خانواده‌ها تا مدت‌ها بعد از ازدواج خرجی زندگی پسرشان را می‌دهند اما این کار هم مقطعی است و پسر باید بتواند گلیم زندگی‌اش را از آب بیرون بکشد. وضعیت اقتصادی کشورمان الان به گونه‌ای است که یک جوان پایه حقوقی پاييني دارد و هیچ‌کس نمی‌تواند با این مقدار درآمد خرج خورد و خوراک، ایاب و ذهاب، کرایه مسکن و دیگر خرج‌های زندگی مشترک را تامین کند. پس مشکل زوج‌های جوان از همین جا شروع می‌شود. اگر جوان شغل و استقلال مالی داشته باشد می‌تواند ازدواج کند.
اين جامعه‌شناس در ادامه مي‌گويد: مهریه هیچ تضمینی برای ادامه زندگی مشترک نیست. موضوع مهریه‌های سنگین رابطه مستقیمی‌ با سواد، درآمد و فرهنگ افراد دارد. افراد کم سواد و کم‌درآمد به‌ دلیل مشکلات اقتصادی‌ای که دارند مهریه بالا را تعیین می‌کنند و افرادی هم‌سطح خودشان نیز این مهریه‌ها را قبول می‌کنند. افرادی که تحصیلکرده و دارای فرهنگ بالایی هستند یا مهریه تعیین نمی‌کنند یا مهریه پایینی دارند و کمتر طلاق می‌گیرند.
به گفته اين جامعه‌شناس مهریه در اسلام بر اساس توافق طرفین و شرط و شروط است و قانون نمی‌تواند در آن دخالت کند چون زن و مرد طبق توافقی که با هم کرده‌اند می‌خواهند با هم زندگی کنند.01142/142/20
کانال اطلاع رسانی: https://telegram.me/imnanews