به گزارش ایمنا، به دنبال انتشار ویدئوهایی از برگزاری چالش «مانکن» توسط اعضای یکی از گروه های گردشگری استان اصفهان در «منار گار» واقع در روستای جار، درخواست های متعددی ارائه شد تا این حرکت مورد تحلیل کارشناسانه قرار گیرد. در ویدئوهای منتشر شده، اعضای گروه درحال بالارفتن از منار با طناب دیده می شوند و در نهایت همگی در بالای منار گردهم آمده اند. این موضوع سبب واکنش بسیاری از افراد شد و مورد انتقاد قرار گرفت و البته به نظر برخی نیز مسأله مهمی نبود. در این گزارش تحلیلی، ابتدا موضوع چالش «مانکن» مورد بررسی قرار گرفته و با معرفی «منار گار» و ویژگی های آن، در ادامه، نظر برخی از کارشناسان فن در حوزه میراث فرهنگی و همچنین دیدگاه سرپرست گروه گردشگری مورد نظر، بیان شده است.
چالش مانکن چگونه ایجاد شد؟
چالش مانکن در واقع پویشی در امتداد چالش «سطل یخ» است. این چالش 12 اکتبر امسال توسط دانشجویان یکی از دانشگاههای فلوریدا طراحی شد؛ دانشجویانی که دغدغه آنها بیماری مهلک «ای ال اس» بود. این رویداد به سرعت به همه جای دنیا سرایت کرد و این در حالی است که خیلیها مبدا اصلی این چالش را نمیشناسند. در این چالش افراد بیحرکت میایستند و یک قطعه موسیقی از «بیتلز سیاه» برای حاضران پخش میشود. درست مثل چالش «سطل یخ» اگر کسی که برای شرکت در این رویداد نامزد میشود در چالش حضور پیدا نکند باید مبلغی را برای بیماران «ای ال اس» هزینه کند. اما کاربران ایرانی و احتمالاً بسیاری دیگر در جهان مدتهاست که درگیر حضور در این چالش و ثبت ویدئوهای مختلف با آهنگ «بیتلز سیاه» ساخته «ری شرومرد» هستند، بدون این که بیماران مبتلا به «ای ال اس» حتی مبلغ ناچیزی منتفع شوند!
«ای ال اس» چیست؟
«ای ال اس» یک بیماری است که منجر به از دست رفتن تدریجی عملکرد عضلات(به ویژه عضلات مخطط) میشود و با تضعیف ماهیچهها به تدریج فرد به فلج عمومی مبتلا میشود؛ به گونهای که توانایی هرگونه حرکتی از فرد سلب خواهد شد. معمولاً مبتلایان به این بیماری مدت زمان زیادی زنده نمیمانند. افراد مبتلا به این بیماری دچار ناتوانیهای حرکتی میشوند و سه تا پنج سال پس از ابتلا به بیماری جانشان را از دست میدهند. مهمترین مانع پیش روی این بیماران، ناتوانی در سخنگفتن یا برقراری ارتباط با محیط بیرون است. سادهترین روش ارتباط استفاده از یک جدول حروف جلوی تخت بیمار و گرفتن علامت چشم از او هنگام اشاره به حرف مورد نظر است. سپس با توجه به تجربه، پرستار باید حدس بزند که بیمار چه میخواهد. البته این روش بیشتر برای کارهای ابتدایی پاسخگوست. سالهاست دستگاههایی برای حل این مشکل به بازار آمده که میتوانند با ردیابی حرکت چشم، آن را به مختصات تبدیل و برای کاربر اجازه تعامل ساده با رایانه را فراهم کنند. اینگونه دستگاهها فعلاً قیمتی بین ۶ تا ۱۰ هزار دلار دارند و در ایران با توجه به موانع مالی هنوز کاربردی نشدند. البته چند پروژه برای کمک به بیماران ایرانی در دست اجراست که از آن جمله پروژه دستگاه ارتباط با بیمار «زیگورات» است. بر اساس آمار در مقیاس جهانی حدود ۳۵۰ هزار نفر از این بیماری رنج میبرند. از آنجا که هزینههای درمان این بیماری بسیار بالاست، چالشی با عنوان «سطل یخ» طراحی شد تا کمک به آنهایی باشد که از«ای ال اس» رنج میبرند. اما معروفترین فرد مبتلا به این بیماری«استیون هاوکینگ» فیزیکدان و کیهانشناس برجسته است که اتفاقا معادلات علمی را بر هم زده و خیلی بیشتر از پنج سال تخمینی پزشکان پس از آگاهی از ابتلا به ای ال اس، عمر کرده است.
دهكده گار
دهكده گار كه مردم محل آن را «جار» تلفظ مي كنند و غار هم نوشته شده است در 22 كيلومتري شرق اصفهان در ساحل جنوبي زاينده رود در مسیر جرقویه واقع شده است. مردم اين منطقه به كشاورزي گندم، ذرت و تربيت درختان ميوه دار اشتغال دارند و به وسيله 2 آبادي كوچك ديگر بنام «نفروان» و «گلستانه» از رودخانه فاصله مي گيرد.
مسجد و منار گار
با توجه به مناره و كتيبه سلجوقي آن و همچنين بقاياي كتيبه و تزييناتي از دوره ايلخاني مي توان گفت كه اصل مسجد مربوط به دوره سلجوقي است كه در دوره ايلخاني بازسازي شده و محراب و تزييناتي بدان الحاق شده است. بناي اصلي مسجد به روزگار آباداني، شبستان مربع گنبدداري به ابعاد 12/8×12/8 متر بوده كه در جوانب آن، بناهاي ديگري وجود داشته و كل بناهاي مسجد، درون حصاري خشتي محصور مي شده است. بناي گنبددار با آجركاري، گچبري، طاق نماها، محراب و كتيبههايي مزين شده كه از همگي آن ها تنها بقاياي اندكي برجاي مانده است. بر ديوار شمالي اتاق، لوحههايي گچبري برجاي مانده است. محراب مسجد در ضلع جنوبي داراي گچبريها و كتيبههاي قرآني به خط ثلث و كوفي است كه بخش عمده آن از بين رفته است. مناره سلجوقي در 50 متري بناي مزبور قرار دارد.
این منار با خشت های 25×25 سانتی متر ساخته شده است. ضخامت جرز دیواره 5/3 خشت و عرض پله ها در حدود 3 خشت می باشد. بلندی منار گار حدود 21 متر می باشد. در حدود 60 پله دارد که ارتفاع هر پله چهار ردیف خشت است. یکی از ویژگی های این منار داشتن 2 در ورودی است که از هر یک از این درها یک مسیر به سمت بالا می رود. تعداد 7 دهنه پنجره در هر مسیر وجود دارد و یک پنجره بزرگ به ارتفاع بیش از یک متر رو به سمت قبله در مسیر ورودی شرقی است که حدود 9 پله از بام منار پایین تر است. بنابر نوشته روی کتیبه این منار در سال 515 هجری قمری بوسیله یکی از شخصیت های محلی به نام ابوالقاسم ابن احمد (که در کتیبه سید الروسا) نامیده شده ایجاد شده است. بر ديوار شمالي اتاق، لوحههايي گچبري برجاي مانده است. محراب مسجد در ضلع جنوبي داراي گچ بريها و كتيبههاي قرآني به خط ثلث و كوفي است كه بخش عمده آن از بين رفته است.
سه بخش منار گار
منار گار از سه قسمت تشکیل شده است؛ بخش اول، پایه سنگی منار که در پایین چهار ضلعی مربع است و در بالا هشت ضلعی می شود و ارتفاعی حدود 2/1 متر و سطح قاعده در حدود 5 متر دارد. بخش دوم، قاعده هشت ضلعی آجری که 8/4 متر ارتفاع دارد و هر ضلع در حدود 2 متر است. در ارتفاع یک متری روی این منشور در دو سمت شرقی و غربی دو در ورودی قرار دارد. کتیبه ای به خط کوفی آجری برجسته در قسمت بالای قاعده هشت ضلعی در جهت پشت به قبله قرار دارد. قسمت سوم نیز بدنه منار به صورت یک استوانه آجری است. قطر دایره منار در پایین 5/5 و در بالا 7/4 متر است. در دور تا دور بدنه این استوانه تعداد زیادی کلمه مبارک « الله » به خط کوفی بنایی بصورت لوزی شکل قرار دارد. درحال حاضر از مسجد گار فقط خرابه هایی از سردر ایوان و دیواره محراب و کتیبه ای گچی در آن و چند پی باقی مانده است. خرابه هاي اين مسجد جامع زيبا كه يك مناره با تاريخ 515 هجري نيز دارد سالها پيش توسط ميراث فرهنگي مورد بازسازي مختصر قرار گرفته بود. فاصله منار تا دیواره سردر مسجد نزدیک به 30 قدم است. این اثر در تاریخ ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ با شماره ثبت ۲۷۰ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دیدگاه کارشناسان
در این بخش، دیدگاه نیما ولی بیگ معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشکده مرمت و حفاظت دانشگاه هنراصفهان، فرمانده یگان حفاظت اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان، مسئول روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان و برخی از کارشناسان حوزه میراث فرهنگی عنوان شده است؛ همچنین دیدگاه مسئول گروه گردشگری که برگزاری چالش مانکن در منار گار توسط اعضای این گروه انجام شده است، در این گزارش تحلیلی آورده شده است، اما از ذکر عنوان گروه گردشگری مورد نظر صرفنظر می کنیم. ضمن این که فریدون الهیاری، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان با ابراز عدم اطلاع از موضوع اجرای چالش مانکن در بناهای تاریخی ازجمله منار گار در روستای جار، اظهار داشت باید از اهداف و انگیزه های آن اطلاع یافت. همچنین ناصر طاهری، معاون میراث فرهنگی استان نیز از این موضوع ابراز بی اطلاعی کرد و اعلام داشت که باید موضوع از طریق یگان حفاظت پیگیری شود، هرچند که یگان حفاظت نیز از این موضوع ابراز بی اطلاعی نمود.
نیروهای مردم نهاد در حفاظت از آثار تاریخی فعال شوند/ بنای تاریخی با این چیزها دچار مشکل نمی شود
عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان در گفتگو با خبرنگار ایمنا اظهار داشت: مناری که در سالیان دراز در مواجهه با بارِ باد و بارهای جانبی زمین تغییر پیدا کرده، حالا چندنفر هم از آن بالا بروند وزن آنچنانی پیدا نمی کند که باعث تخریب منار شود.
نیما ولی بیگ افزود: یک بنای تاریخی با این چیزها دچار مشکل نمی شود، آسیب های جدی تری هست که باعث تخریب بنا می شود. حالا چندنفر از منار بالا و پایین بروند و بر روی آن بایستند در برابر آسیب های دیگری که به آن وارد می شود مشکل آنچنانی از لحاظ سازه ای برای بنا ایجاد نمی کند مگر این که عمداً بخشی از آن را تخریب کنند.
معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشکده مرمت و حفاظت دانشگاه هنر اصفهان با اشاره به این که بسیاری از بناهای تاریخی تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی نیستند، گفت: ما فقط در ایران این مشکل را داریم که اکثر بناها را می خواهند به یک سازمان ببندند و انتظار دارند سازمان از بنا حفاظت و حمایت کند، درصورتی که در نقاط دیگر دنیا این حمایت به وسیله مردم و به ویژه مردم محلی انجام می شود.
استادیار دانشگاه هنر اصفهان ادامه داد: سازمان میراث فرهنگی مگر چقدر درآمد دارد؟! میراث فرهنگی در بسیاری مواقع حقوق کارمندان خودش را هم نمی تواند بدهد. الان ببینید مسجد امام چقدر مشکل دارد! مسجد شیخ لطف الله چقدر مشکل دارد! این ها تازه شاخص ترین بناهای تاریخی ما هستند، دیگر وای به حال یک مناره که در بیرون شهر افتاده، همین که خراب نشده جای تعجب دارد!
وی تأکید کرد: برای حفاظت از آثار تاریخی به حمایت مردمی نیاز است و اینکه NGO ها فعال شوند و در این زمینه کار کنند و یک مقدار دولت هم دست مردم را باز بگذارد، وگرنه میراث فرهنگی چکار می تواند بکند؟! منار را ثبت کند! خب سازمان میراث فرهنگی برای یک بنای ثبتی در وسط خیابان چکار می تواند بکند؟!
ولی بیگ خاطرنشان ساخت: مردم آنقدر توان تخصصی ندارند که بدانند مرمت و حفاظتی که در یک بنا انجام می شود تا چه اندازه درست انجام می شود، مردم می توانند در کمک های مالی یا فرهنگی یک بنای تاریخی کمک کنند و بعد برای تشکیل تیم های مرمتی باید از نیروهای متخصص با مشورت سازمان میراث فرهنگی استفاده شود، این کاری است که در همه جای دنیا انجام می شود، یعنی کمک مالی از طرف نیروهای مردم نهاد و کار تخصصی از سوی نیروهای متخصص انجام می شود.
دکترای مرمت ابنیه و بافت های تاریخی درباره آسیب هایی که منار گار و سایر بناهای قرار گرفته در فضای باز را تهدید می کند، اظهار داشت: آسیب های خیلی زیادی به بناهای قرار گرفته در فضای باز وارد می شود، یکی از دروس ارائه شده به دانشجویان مرمت واحد آسیب شناسی است. این آسیب ها شامل آسیب های درونی و بیرونی هستند. یک دسته از آسیب ها توسط خود بنا و ساختار پیرامونش و از محیط به آن وارد می شوند و آسیب های دیگر از زمان ساخت بنا به بنا وارد می شوند که هرکدام از این آسیب ها بسیار متفاوت هستند؛ یعنی یکسری از آن ها توسط نیروها، یکسری توسط عوامل بیولوژیک یا جانوران یا دخل و تصرفات انسانی یا قوانین حقوقی نادرست و بسیاری عوامل دیگر ایجاد می شود.
نباید یک حرکت فرهنگی به ضدفرهنگ تبدیل شود
مسئول روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان با اشاره به اینکه از اعتراضات بسیاری درباره اجرای چالش مانکن بر روی منار گار اطلاع یافته است، به خبرنگار ایمنا گفت: منار گار در اختیار سازمان میراث فرهنگی استان نیست در یک فضای باز قرار دارد یگان حفاظت به صورت موضعی از اماکن تاریخی بازبینی می کند بناهایی که بصورت مستقیم در اختیار سازمان میراث فرهنگی هستند یگان حفاظت در آن به صورت ثابت مستقر نیست.
شهرام امیری ادامه داد: اگر این اتفاق ها در شهر ما در بناهای تاریخی به شکلی که در منار گار اتفاق افتاده بیفتند، فکر نمی کنم برای شأن و منزلت بنای تاریخی مناسبتی داشته باشد و درست است که موضوعی که با عنوان چالش مانکن در جریان است یک فعالیت فرهنگی است اما به نوعی به یک ضد فرهنگ تبدیل می شود؛ برای انجام این چالش آنقدر فضای اجتماعی وجود دارد که لازم نباشد از یک بنای تاریخی استفاده شود.
وی گفت: موضوع چالش مانکن یک ضدفرهنگ نیست اما خیلی خوب است که دوستانی که در این زمینه فعال هستند حتماً الزامات فرهنگی اش را درنظر بگیرند. شاید این موضوع در یک خیابان خیلی خوب جواب دهد اما در بالای یک بنای تاریخی مثل منار گار حتی می تواند آن موضوع فرهنگی که این چالش با آن قصد انجام می شود را زیرسوال ببرد و به نوعی چالش میان سنت و مدرنیته ای ایجاد می شود که البته نمی توان گفت این حرکت بر روی یک اثر تاریخی، مدرنیته است! و یک تضاد بین این تعریف ایجاد می شود که قطعاً بازتاب خوبی هم نخواهد داشت.
امیری تأکید کرد: هر رفتاری جایگاه ویژه خود را می طلبد و باید با فکر و اندیشه انجام شود، نباید یک حرکت فرهنگی را با یک حرکت ضد فرهنگی به صورت ابتر درآورد و نباید بگذاریم حرکات اجتماعی و فرهنگی با اجرای نادرست شهید بشوند.
ما در بناهای ثبت نشده مسئولیتی نداریم/نهادهای اجتماعی و انتظامی پیگری کنند
فرمانده یگان حفاظت اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان نیز ضمن ابراز بی اطلاعی از موضوع چالش مانکن در بناهای تاریخی ازجمله منار گار اظهار داشت: ما بناهایی که ثبت سازمان میراث فرهنگی استان اصفهان هستند را باید حفاظت کنیم و پایگاه های ما در شهرستان ها این حفاظت را انجام می دهند.
سرهنگ عبدالرضا عرب بافرانی تصریح کرد: بحث های اجتماعی و انتظامی به یگان حفاظت میراث فرهنگی ارتباطی ندارد، یگان حفاظت سازمان میراث فرهنگی فقط درخصوص جرایم میراثی، حفظ بناها، جلوگیری از تخریب، برخورد، حفاری، سرقت و مانند اینها وظیفه دارد و وارد می شود.
وی گفت: اگر بحث تخریب بنا در بین باشد ما وارد می شویم اما درباره انجام موضوعات اجتماعی، موضوعاتی را که ما پوشش مأمور داریم اجازه نمی دهیم، اما ما که به اندازه کل بناهای تاریخی پرسنل نداریم و نمی توانیم به صورت مستقیم و ثابت در آن مکان مستقر باشیم و وارد عمل بشویم.
عرب بافرانی ادامه داد: بناهایی که ثبت سازمان میراث فرهنگی نیستند، اصلاً ارتباطی به یگان حفاظت سازمان میراث ندارد، ما درباره بحث هایی مانند تخریب، بازسازی، حفاظت و تعمیر بناهای ثبت شده در سازمان میراث فرهنگی وارد می شویم، نیروهای ما بازدید می کنند و گزارش می دهند که مثلاً احتیاج به تعمیر دارد و سرکشی می کنند که خسارتی به آن وارد نشده باشد. این موضوعات در این بناهای غیرمیراثی باید از طریق نیروی انتظامی و سازمان و نهادهای اجتماعی پیگیری شود.
در ادامه این گزارش، برای اِشراف بیشتر نسبت به موضوع، دیدگاه های مطرح شده ازسوی کارشناسان و دانش آموختگان حوزه مرمت و معماری در گروه های مختلف اجتماعی به اشتراک گذاشته می شود، از ذکر نام کامل ایشان صرف نظر شده است.
ش.ا: از این کلیپ که درباره بنائی است که سالیان سال به حال خود رها شده نمی توان ایراد گرفت. باز هم این گروه دمشان گرم که این مهجور را بنوعی مطرح کردند...البته آویزان شدن از چنین بنائی برای شخص خطرناکتر از بناست و حتی تجمع اینهمه نفر بالای این مناره...ولی خوب مناره دیگر می خواد چه آسیبی ببیند که قبلا ندیده است؟
م.ر یکی از اعضای گروه گردشگری مورد بحث نیز چنین اظهار داشت: من خودم یکی از اعضای این گروه گردشگری هستم. در چند برنامه هم شرکت کردم. بخصوص در زمینه غارنوردی و طبیعت گردی هاشان خیلی بحث نریختن زباله و یکسری اصول برایشان مهم هست. من هم از آنها انتظار چنین کاری را نداشتم. ولی چون گروه خوبی دارند دوست دارم بتوانند اصول را در سایر زمینه ها هم رعایت کنند. من هم چون سنگ نوردی کار می کنم می دانم که هم کارگاه زدن در یک بنای تاریخی و هم صعود چقدر می تواند به آن آسیب وارد کند. ولی باز هم بابت آن پتوی زیر طناب از آنها ممنونم که تاحدی سعی کردند کمتر آسیب وارد کنند.
ع. کارشناس مرمت آثار تاریخی: این چالش و فیلم از نظر اینکه مردم با بناهای تاریخی آشنا بشوند عالیست...اما آیا تعداد افرادی که بالای منار قرار دارند زیاد نیستند؟ آیا آویزان شدن با طناب به بنای سده ۶ به این شکل درست است؟
ا.ح.د. معمار و متخصص بهسازی و نوسازی بافت فرسوده: کلاً باید جلوی اینطور هنرنمایی ها گرفته شود...نه به نقاط قوت بنا توجه شده و نه از ارزش های معماری چیزی به نمایش درآمده، تنها چیزی که از فیلم برداشت می شود یک عده جوان در رقابت با سانفرانسیکویی ها دارند بر خرابه ای ژانگولر بازی می کنند!
ا.ک. کارشناس میراث فرهنگی استان اصفهان: حرکت این آقا روی این آجرکاری ها کاملاً اشتباه است، این آجرها در این چند صد سال دچار فرسایش شده اند و با این حرکت و گذاشتن پا روی این بدنه، امکان خرد شدن آجرهای نما بسیار زیاد است. این که درست نیست مثلاً من هم برای جلب توجه دوستداران میراث و خود میراث فرهنگی یک بلدوزر بردارم و بروم بخشی از فلان اثر تاریخی را خراب کنم بلکه تلنگری باشد برای میراث، این درسته!؟
همایون صادقی: پاسدار آثار درون شهرها باشیم، روستاها پیشکش. هر چند از نظر مفهومی، اپیدمی چالش مانکن از آن بیماری های فراگیر است که تب آن بزودی فروکش می کند، اما باید همت و کاربرد مناسب این چالش در شناسایی و معرفی یک بنای تاریخی را ستود. آنکه باید نگران آسیب به بناها باشد این گروه نیست. نگاهی به محوطه انباشته از زباله و گیاه خودروی اطراف بنا بیاندازید. نگاهی به وضعیت دسترسی بنا و عملکرد امروزین آن بیاندازید. نگاهی هم به گروه تلگرامی این عزیزان، که با هوشمندی مشغول معرفی جاذبه های تاریخی ایران و کشورهای اطرف به جوانان بدون تفریح و انگیزه معاصر هستند. من اصلا نمی دانستم این بنا کجاست، یا چنین روستایی وجود دارد، یا در کجای اصفهان واقع شده؟ نگرانی های مالیخولیایی ما نسبت به آثار تاریخی، بلایی بر سر ما آورده که امروز شاهد آن هستیم. بدون گردشگری در انواع آن، چیزی به نام باززنده سازی و حفاظت از میراث تاریخی وجود ندارد. آن هم در شهری مانند اصفهان که بدون گردشگری، هر بنای تاریخی و پیرامون آن فورا به زباله دانی تبدیل می شود. فیلم نوعی خودنمایی است، اما خودنمایی شایسته، جذاب و خیرخواهانه ای است.
ب.ح. دانشجوی دکترای مرمت آثار تاریخی: با طناب و تجهیزات صخره نوردی به جداره حساس بنا آویزان شدن غیر از خودنمایی هیچوقت کار ارزشی در جهت معرفی بنای تاریخی نیست. یگان حفاظت میراث فرهنگی باید به برنامه بازدیدهای این گروه ها نظارت کند.
هدف ما شناساندن بناهای کمترشناخته شده و کمترحفاظت شده است/مرمت با طناب امکان پذیراست
سرپرست گروه گردشگری موردنظر که اجرای چالش مانکن در منار گار توسط اعضای این گروه انجام شده است، درباره اجرای این چالش در بناهای تاریخی و ازجمله در منار گار، به خبرنگار ایمنا اظهار داشت: قطعاً ما نمی گوییم که کار ما در اجرای چالش مانکن در بناهای تاریخی صددرصد صحیح است و مسلماً در جاهایی مشکلاتی داشته است؛ کار ما هم نقصان دارد.
سجادی با اشاره به اینکه در 5 بنای تاریخی این چالش توسط این گروه اجرا شده است، ادامه داد: هدف این گروه از اجرای این چالش در بناهای تاریخی، حفاظت و از طرفی نشان دادن بناهای تاریخی و اهمیت دادن به این بناهایی است که به نوعی کمتر شناخته شده اند و کمتر حفاظت می شوند.
وی درباره اجرای چالش مانکن با شیوه بالارفتن با استفاده از طناب و حضور تعداد بیش از پنج نفر از اعضا بر بالای منار، گفت: هر کاری که انجام می شود کاملاً صحیح نیست و در روشی که انجام می شود مشکلاتی هم در برخی قسمت ها ممکن است وجود داشته باشد. ما با اهداف و دید خوبی این کار را انجام دادیم.
وی گفت: در خیلی از بناهای تاریخی امکان دسترسی مناسبی برای مرمت وجود ندارد یا اینکه برخی از سازها مانند داربست هایی که برای مرمت یک بنا ایجاد می شود، مانند داربست های زده شده برای مرمت عالی قاپوی اصفهان، باعث بدنما شدن اصل بنا می شود و شما ببینید که تمام عکس های توریستی از عالی قاپو با داربست ها گرفته شده است؛ ما می توانیم خیلی راحت با استفاده از طناب، سیستم داربستی را حذف کنیم.
سرپرست گروه گردشگری البرز خاطرنشان ساخت: تعداد افرادی که در اجرای چالش مانکن بر روی منار آمدند زیاد بود و من تأیید می کنم که این مورد نباید اتفاق می افتاد، ولی بالارفتن از منار با طناب، تکنیکی است که برای مرمت در خیلی از نقاط دنیا درحال انجام است و هم کمترین خسارت ممکن به بنا وارد می شود و هم دید زشت و بدنمای داربستی وجود نخواهد داشت. کار روزانه که به پایان برسد، کل سیستم جمع آوری می شود و چیزی بجا نمی ماند و حتی درحال انجام مرمت با این روش هیچ دید زشتی وجود نخواهد داشت.
سجادی درباره احتمال وجود خطرات و تضمین جان افرادی که وی پیشنهاد می کند از روش طناب برای مرمت بناها استفاده کنند، تصریح نمود: هیچ خطری در این روش وجود ندارد. من در آتش نشانی کارمی کنم و کار با طناب را آموزش دیده ام. هیچ ریسکی در این روش نیست و حتی لوازمی که همراه شماست به شما متصل است و در فضا آویزان می شود.
وی تأکید نمود: برج آزادی تهران 2 سال قبل به همین روش شستشوی کامل شد و بخش هایی از آن که به مرمت نیاز داشت نیز با استفاده از روش بالارفتن با طناب، مرمت شد و نهایتاً یک روکش نیز روی خود بنا کشیده شد.
سجادی افزود: تاکنون در سد قوسی عباشی طبس، برج های کبوترخانه اطراف اصفهان، منار گار و قلعه کرشاهی آران و بیدگل، چالش مانکن توسط گروه گردشگری البرز اجرا شده است.
سرپرست این گروه گردشگری تأکید نمود: هدفمان این است که در هر مقصد گردشگری مان، بناهای تاریخی خاص و کمتر شناخته شده آن منطقه را نیز بشناسانیم، منار گار نیز یکی از بناهایی است که تقریباً فراموش شده بود و حفاظت از آن حفاظت خوبی نیست و می توان گفت رها شده است و هم به لحاظ حفاظتی و هم به لحاظ شناختی، مهجور مانده است و مسلماً وقتی شناخته شود اهمیت بیشتری می یابد.
وی در پاسخ به این سوال که آیا برای معرفی بناهای تاریخی و کمتر شناخته شده، نمی توانستید از روش دیگری جز اجرای چالش مانکن استفاده کنید، اظهار کرد: بله روش های دیگری وجود داشت اما به هرحال در هر دید و روشی نکات منفی وجود دارد، البته نکات مثبت و منفی هردو وجود دارد؛ هدف ما این بود این بناها را در اهمیت خاص تر قرار دهیم. حتی در پیام هایمان این را قید می کنیم که گروه ما حامی آثار تاریخی است؛ این گروه از هیچ جا پولی دریافت نمی کند و کاملاً به صورت NGO اداره می شود. درست است که این کار به صورت دقیق کارشناسی نشده اما این موضوع باعث شد تا ارتباطاتی با کارشناسان میراث فرهنگی برقرار شود و نکات منفی و مثبت مطرح شود و این حداقل برای گروه ما یک حسن است و در چالش ها و دیدهای بعدی خیلی بهتر عمل خواهیم کرد.
برای آثار تاریخی اتفاقات خیلی بدتر از این می افتد و برای کسی مهم نیست!
تصویربردار گروه گردشگری موردنظر که از ذکر نام ایشان صرفنظر می کنیم، تمایلی به گفتگو نداشت اما در مباحثه تلگرامی در پاسخ به چهار پرسشِ خبرنگار ایمنا در خصوص این چالش مانکن مبنی بر اینکه تاکنون در چه بناهای تاریخی اصفهان چالش مانکن توسط گروه شما اجرا شده؟ چرا بناهای تاریخی را انتخاب کرده اید؟ در انجام این چالش آیا لزومی به بالا رفتن از منار بوده است؟ و آیا احتمال آسیب به منار را در نظر گرفتید؟ نوشت: با اینکه تمامی جهات برای آسیب نرسیدن به بنا در نظر گرفته شده و با اساتید مربوطه مشورت شده اما بخاطر این کلیپ تعدادی از همکاران حاشیه زیادی درست کردند. من با سوالات شما هیچ مشکلی ندارم، فقط چون می دانم خیلی ها دنبال حاشیه هستند فعلاً به نظرم موقع مناسبی برای پاسخ نیست. کسی که دنبال حاشیه است از هر پاسخی سوءاستفاده می کند و انتقادی که فقط جنبه حاشیه ای دارد و هدفی در آن نیست به نظر من پاسخ ندارد.
عضو این گروه گردشگری با بیش از 1800 نفر عضو، ادامه داد: در کل باز هم خوب است که با اینکار که از دید همه اشتباه است، اثری که خیلی وقت است فراموش شده، برای خیلی ها مطرح شود. حتی عموم مردم از ما آدرس و اطلاعات بنا را گرفتند.
ع.ک در ادامه این گفتگوی تلگرامی اینطور نوشت: کار ما اشتباه بود و قبول داریم زیاده روی شده، ولی بعضی ها به شکلی برخورد کردند که بقیه فکر کرده اند از بنا چیز دیگری باقی نمانده و برای من جالب است که از طرف خیلی ها اتفاقات خیلی بدتر از این برای آثار تاریخی درحال وقوع است و برای کسی مهم نیست.
قضاوت با شما...اما چند نکته را باید در نتیجه گیری، موردنظر قرار دهیم. اینکه چالش مانکن یک حرکت فرهنگی است با هدف منفع شدن بیماران مبتلا به «ای ال اس»، اما چه جای ایران را سراغ دارید که بیماران این چنین از چالش مانکن ایرانیان منتفع شده باشند؟! بنابراین مبحث فرهنگی آن در ایران فراموش شده و اهداف دیگری جایگزین آن شده است. شاید یکی از این اهداف، معرفی بناهایی باشد که امروزه مهجور هستند و قطعاً منار گار یکی از بناهای مهجور اصفهان و ایران است. شکی نیست.
نکته دیگر این است که به دور از جانبداری و یا حس ناسیولیستی، بناهای تاریخی ایران به لحاظ حمایت و حفاظت در چه شرایطی قرار دارند؟ قطعاً شرایط ایده آلی وجود ندارد حتی در بناهای شاخص استان اصفهان و ایران و متأسفانه حتی در بناهای ثبت جهانی شده چنین شرایط ایده آلی دیده نمی شود و این واقعیت است. بسیاری از بناهای ایران ثبت ملی نیستند، بنابراین سازمان میراث فرهنگی هیچ نوع مسئولیتی در قبال این آثار ندارد! شکی نیست بودجه سازمان میراث بودجه اندکی است و نمی تواند حتی از بناهای ثبتی به صورت کامل حفاظت و حمایت کند چه رسد به بناهای ثبت نشده! و این قابل درک است. از سوی دیگر حتی در معرفی بسیاری از بناهای تاریخی و ارزشمند کوتاهی می شود. چه بسا هستند کارشناسانی که بر مسندها تکیه زده اند و از وجود بنایی مانند منار گار بی خبرند...
از سوی دیگر حضور نهادهای مردمی در حمایت و حفاظت از آثار تاریخی اندک زمانی است که در ایران مورد توجه قرار گرفته این درحالی است که در کشورهای توسعه یافته و آگاه نسبت به ارزش میراث تاریخی و فرهنگی، اقدامات مردمی درجهت حفظ میراث مدتهاست نهادینه شده و تداوم دارد. مورد مهم دیگری که باید متذکر شد نقش متولیان و متصدیان فرهنگی است که در این میان رسانه ها به منظور اطلاع رسانی تأثیر شگرفی دارد، این اطلاع رسانی ها می تواند با هدف معرفی آثار تاریخی و همچنین با هدف مشارکت مردم در حفظ هویت شان صورت بگیرد. در هر صورت، اجرای چالش مانکن در بناهای تاریخی نمی تواند به عنوان یکی از راههای معرفی بنایی مهجور، مورد تأیید باشد، هرچند که قطعاً آسیبی که ممکن است در اثر این اجرا به بنا وارد شود در برابر سایر آسیب های تهدید کننده بنا ناچیز است؛ اما پرواضح است که با اندکی تأمل می توان از راهکارهای صددرصد فرهنگی برای معرفی بنا استفاده شود، راهکارهایی که قطعاً تخصص مسئولان و همراهی، همدلی و مشارکت مردم محلی را می طلبد، همت و اتحادی که بدون شک نتیجه خوشایندی خواهد داشت.
شیرین مستغاثی
12168/135/25
کانال اطلاع رسانی: https://telegram.me/imnanews
چالش مانکن چگونه ایجاد شد؟
چالش مانکن در واقع پویشی در امتداد چالش «سطل یخ» است. این چالش 12 اکتبر امسال توسط دانشجویان یکی از دانشگاههای فلوریدا طراحی شد؛ دانشجویانی که دغدغه آنها بیماری مهلک «ای ال اس» بود. این رویداد به سرعت به همه جای دنیا سرایت کرد و این در حالی است که خیلیها مبدا اصلی این چالش را نمیشناسند. در این چالش افراد بیحرکت میایستند و یک قطعه موسیقی از «بیتلز سیاه» برای حاضران پخش میشود. درست مثل چالش «سطل یخ» اگر کسی که برای شرکت در این رویداد نامزد میشود در چالش حضور پیدا نکند باید مبلغی را برای بیماران «ای ال اس» هزینه کند. اما کاربران ایرانی و احتمالاً بسیاری دیگر در جهان مدتهاست که درگیر حضور در این چالش و ثبت ویدئوهای مختلف با آهنگ «بیتلز سیاه» ساخته «ری شرومرد» هستند، بدون این که بیماران مبتلا به «ای ال اس» حتی مبلغ ناچیزی منتفع شوند!
«ای ال اس» چیست؟
«ای ال اس» یک بیماری است که منجر به از دست رفتن تدریجی عملکرد عضلات(به ویژه عضلات مخطط) میشود و با تضعیف ماهیچهها به تدریج فرد به فلج عمومی مبتلا میشود؛ به گونهای که توانایی هرگونه حرکتی از فرد سلب خواهد شد. معمولاً مبتلایان به این بیماری مدت زمان زیادی زنده نمیمانند. افراد مبتلا به این بیماری دچار ناتوانیهای حرکتی میشوند و سه تا پنج سال پس از ابتلا به بیماری جانشان را از دست میدهند. مهمترین مانع پیش روی این بیماران، ناتوانی در سخنگفتن یا برقراری ارتباط با محیط بیرون است. سادهترین روش ارتباط استفاده از یک جدول حروف جلوی تخت بیمار و گرفتن علامت چشم از او هنگام اشاره به حرف مورد نظر است. سپس با توجه به تجربه، پرستار باید حدس بزند که بیمار چه میخواهد. البته این روش بیشتر برای کارهای ابتدایی پاسخگوست. سالهاست دستگاههایی برای حل این مشکل به بازار آمده که میتوانند با ردیابی حرکت چشم، آن را به مختصات تبدیل و برای کاربر اجازه تعامل ساده با رایانه را فراهم کنند. اینگونه دستگاهها فعلاً قیمتی بین ۶ تا ۱۰ هزار دلار دارند و در ایران با توجه به موانع مالی هنوز کاربردی نشدند. البته چند پروژه برای کمک به بیماران ایرانی در دست اجراست که از آن جمله پروژه دستگاه ارتباط با بیمار «زیگورات» است. بر اساس آمار در مقیاس جهانی حدود ۳۵۰ هزار نفر از این بیماری رنج میبرند. از آنجا که هزینههای درمان این بیماری بسیار بالاست، چالشی با عنوان «سطل یخ» طراحی شد تا کمک به آنهایی باشد که از«ای ال اس» رنج میبرند. اما معروفترین فرد مبتلا به این بیماری«استیون هاوکینگ» فیزیکدان و کیهانشناس برجسته است که اتفاقا معادلات علمی را بر هم زده و خیلی بیشتر از پنج سال تخمینی پزشکان پس از آگاهی از ابتلا به ای ال اس، عمر کرده است.
دهكده گار
دهكده گار كه مردم محل آن را «جار» تلفظ مي كنند و غار هم نوشته شده است در 22 كيلومتري شرق اصفهان در ساحل جنوبي زاينده رود در مسیر جرقویه واقع شده است. مردم اين منطقه به كشاورزي گندم، ذرت و تربيت درختان ميوه دار اشتغال دارند و به وسيله 2 آبادي كوچك ديگر بنام «نفروان» و «گلستانه» از رودخانه فاصله مي گيرد.
مسجد و منار گار
با توجه به مناره و كتيبه سلجوقي آن و همچنين بقاياي كتيبه و تزييناتي از دوره ايلخاني مي توان گفت كه اصل مسجد مربوط به دوره سلجوقي است كه در دوره ايلخاني بازسازي شده و محراب و تزييناتي بدان الحاق شده است. بناي اصلي مسجد به روزگار آباداني، شبستان مربع گنبدداري به ابعاد 12/8×12/8 متر بوده كه در جوانب آن، بناهاي ديگري وجود داشته و كل بناهاي مسجد، درون حصاري خشتي محصور مي شده است. بناي گنبددار با آجركاري، گچبري، طاق نماها، محراب و كتيبههايي مزين شده كه از همگي آن ها تنها بقاياي اندكي برجاي مانده است. بر ديوار شمالي اتاق، لوحههايي گچبري برجاي مانده است. محراب مسجد در ضلع جنوبي داراي گچبريها و كتيبههاي قرآني به خط ثلث و كوفي است كه بخش عمده آن از بين رفته است. مناره سلجوقي در 50 متري بناي مزبور قرار دارد.
این منار با خشت های 25×25 سانتی متر ساخته شده است. ضخامت جرز دیواره 5/3 خشت و عرض پله ها در حدود 3 خشت می باشد. بلندی منار گار حدود 21 متر می باشد. در حدود 60 پله دارد که ارتفاع هر پله چهار ردیف خشت است. یکی از ویژگی های این منار داشتن 2 در ورودی است که از هر یک از این درها یک مسیر به سمت بالا می رود. تعداد 7 دهنه پنجره در هر مسیر وجود دارد و یک پنجره بزرگ به ارتفاع بیش از یک متر رو به سمت قبله در مسیر ورودی شرقی است که حدود 9 پله از بام منار پایین تر است. بنابر نوشته روی کتیبه این منار در سال 515 هجری قمری بوسیله یکی از شخصیت های محلی به نام ابوالقاسم ابن احمد (که در کتیبه سید الروسا) نامیده شده ایجاد شده است. بر ديوار شمالي اتاق، لوحههايي گچبري برجاي مانده است. محراب مسجد در ضلع جنوبي داراي گچ بريها و كتيبههاي قرآني به خط ثلث و كوفي است كه بخش عمده آن از بين رفته است.
سه بخش منار گار
منار گار از سه قسمت تشکیل شده است؛ بخش اول، پایه سنگی منار که در پایین چهار ضلعی مربع است و در بالا هشت ضلعی می شود و ارتفاعی حدود 2/1 متر و سطح قاعده در حدود 5 متر دارد. بخش دوم، قاعده هشت ضلعی آجری که 8/4 متر ارتفاع دارد و هر ضلع در حدود 2 متر است. در ارتفاع یک متری روی این منشور در دو سمت شرقی و غربی دو در ورودی قرار دارد. کتیبه ای به خط کوفی آجری برجسته در قسمت بالای قاعده هشت ضلعی در جهت پشت به قبله قرار دارد. قسمت سوم نیز بدنه منار به صورت یک استوانه آجری است. قطر دایره منار در پایین 5/5 و در بالا 7/4 متر است. در دور تا دور بدنه این استوانه تعداد زیادی کلمه مبارک « الله » به خط کوفی بنایی بصورت لوزی شکل قرار دارد. درحال حاضر از مسجد گار فقط خرابه هایی از سردر ایوان و دیواره محراب و کتیبه ای گچی در آن و چند پی باقی مانده است. خرابه هاي اين مسجد جامع زيبا كه يك مناره با تاريخ 515 هجري نيز دارد سالها پيش توسط ميراث فرهنگي مورد بازسازي مختصر قرار گرفته بود. فاصله منار تا دیواره سردر مسجد نزدیک به 30 قدم است. این اثر در تاریخ ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ با شماره ثبت ۲۷۰ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
دیدگاه کارشناسان
در این بخش، دیدگاه نیما ولی بیگ معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشکده مرمت و حفاظت دانشگاه هنراصفهان، فرمانده یگان حفاظت اداره کل میراث فرهنگی صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان، مسئول روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان و برخی از کارشناسان حوزه میراث فرهنگی عنوان شده است؛ همچنین دیدگاه مسئول گروه گردشگری که برگزاری چالش مانکن در منار گار توسط اعضای این گروه انجام شده است، در این گزارش تحلیلی آورده شده است، اما از ذکر عنوان گروه گردشگری مورد نظر صرفنظر می کنیم. ضمن این که فریدون الهیاری، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان با ابراز عدم اطلاع از موضوع اجرای چالش مانکن در بناهای تاریخی ازجمله منار گار در روستای جار، اظهار داشت باید از اهداف و انگیزه های آن اطلاع یافت. همچنین ناصر طاهری، معاون میراث فرهنگی استان نیز از این موضوع ابراز بی اطلاعی کرد و اعلام داشت که باید موضوع از طریق یگان حفاظت پیگیری شود، هرچند که یگان حفاظت نیز از این موضوع ابراز بی اطلاعی نمود.
نیروهای مردم نهاد در حفاظت از آثار تاریخی فعال شوند/ بنای تاریخی با این چیزها دچار مشکل نمی شود
عضو هیئت علمی دانشگاه هنر اصفهان در گفتگو با خبرنگار ایمنا اظهار داشت: مناری که در سالیان دراز در مواجهه با بارِ باد و بارهای جانبی زمین تغییر پیدا کرده، حالا چندنفر هم از آن بالا بروند وزن آنچنانی پیدا نمی کند که باعث تخریب منار شود.
نیما ولی بیگ افزود: یک بنای تاریخی با این چیزها دچار مشکل نمی شود، آسیب های جدی تری هست که باعث تخریب بنا می شود. حالا چندنفر از منار بالا و پایین بروند و بر روی آن بایستند در برابر آسیب های دیگری که به آن وارد می شود مشکل آنچنانی از لحاظ سازه ای برای بنا ایجاد نمی کند مگر این که عمداً بخشی از آن را تخریب کنند.
معاون آموزشی و تحصیلات تکمیلی دانشکده مرمت و حفاظت دانشگاه هنر اصفهان با اشاره به این که بسیاری از بناهای تاریخی تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی نیستند، گفت: ما فقط در ایران این مشکل را داریم که اکثر بناها را می خواهند به یک سازمان ببندند و انتظار دارند سازمان از بنا حفاظت و حمایت کند، درصورتی که در نقاط دیگر دنیا این حمایت به وسیله مردم و به ویژه مردم محلی انجام می شود.
استادیار دانشگاه هنر اصفهان ادامه داد: سازمان میراث فرهنگی مگر چقدر درآمد دارد؟! میراث فرهنگی در بسیاری مواقع حقوق کارمندان خودش را هم نمی تواند بدهد. الان ببینید مسجد امام چقدر مشکل دارد! مسجد شیخ لطف الله چقدر مشکل دارد! این ها تازه شاخص ترین بناهای تاریخی ما هستند، دیگر وای به حال یک مناره که در بیرون شهر افتاده، همین که خراب نشده جای تعجب دارد!
وی تأکید کرد: برای حفاظت از آثار تاریخی به حمایت مردمی نیاز است و اینکه NGO ها فعال شوند و در این زمینه کار کنند و یک مقدار دولت هم دست مردم را باز بگذارد، وگرنه میراث فرهنگی چکار می تواند بکند؟! منار را ثبت کند! خب سازمان میراث فرهنگی برای یک بنای ثبتی در وسط خیابان چکار می تواند بکند؟!
ولی بیگ خاطرنشان ساخت: مردم آنقدر توان تخصصی ندارند که بدانند مرمت و حفاظتی که در یک بنا انجام می شود تا چه اندازه درست انجام می شود، مردم می توانند در کمک های مالی یا فرهنگی یک بنای تاریخی کمک کنند و بعد برای تشکیل تیم های مرمتی باید از نیروهای متخصص با مشورت سازمان میراث فرهنگی استفاده شود، این کاری است که در همه جای دنیا انجام می شود، یعنی کمک مالی از طرف نیروهای مردم نهاد و کار تخصصی از سوی نیروهای متخصص انجام می شود.
دکترای مرمت ابنیه و بافت های تاریخی درباره آسیب هایی که منار گار و سایر بناهای قرار گرفته در فضای باز را تهدید می کند، اظهار داشت: آسیب های خیلی زیادی به بناهای قرار گرفته در فضای باز وارد می شود، یکی از دروس ارائه شده به دانشجویان مرمت واحد آسیب شناسی است. این آسیب ها شامل آسیب های درونی و بیرونی هستند. یک دسته از آسیب ها توسط خود بنا و ساختار پیرامونش و از محیط به آن وارد می شوند و آسیب های دیگر از زمان ساخت بنا به بنا وارد می شوند که هرکدام از این آسیب ها بسیار متفاوت هستند؛ یعنی یکسری از آن ها توسط نیروها، یکسری توسط عوامل بیولوژیک یا جانوران یا دخل و تصرفات انسانی یا قوانین حقوقی نادرست و بسیاری عوامل دیگر ایجاد می شود.
نباید یک حرکت فرهنگی به ضدفرهنگ تبدیل شود
مسئول روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی استان اصفهان با اشاره به اینکه از اعتراضات بسیاری درباره اجرای چالش مانکن بر روی منار گار اطلاع یافته است، به خبرنگار ایمنا گفت: منار گار در اختیار سازمان میراث فرهنگی استان نیست در یک فضای باز قرار دارد یگان حفاظت به صورت موضعی از اماکن تاریخی بازبینی می کند بناهایی که بصورت مستقیم در اختیار سازمان میراث فرهنگی هستند یگان حفاظت در آن به صورت ثابت مستقر نیست.
شهرام امیری ادامه داد: اگر این اتفاق ها در شهر ما در بناهای تاریخی به شکلی که در منار گار اتفاق افتاده بیفتند، فکر نمی کنم برای شأن و منزلت بنای تاریخی مناسبتی داشته باشد و درست است که موضوعی که با عنوان چالش مانکن در جریان است یک فعالیت فرهنگی است اما به نوعی به یک ضد فرهنگ تبدیل می شود؛ برای انجام این چالش آنقدر فضای اجتماعی وجود دارد که لازم نباشد از یک بنای تاریخی استفاده شود.
وی گفت: موضوع چالش مانکن یک ضدفرهنگ نیست اما خیلی خوب است که دوستانی که در این زمینه فعال هستند حتماً الزامات فرهنگی اش را درنظر بگیرند. شاید این موضوع در یک خیابان خیلی خوب جواب دهد اما در بالای یک بنای تاریخی مثل منار گار حتی می تواند آن موضوع فرهنگی که این چالش با آن قصد انجام می شود را زیرسوال ببرد و به نوعی چالش میان سنت و مدرنیته ای ایجاد می شود که البته نمی توان گفت این حرکت بر روی یک اثر تاریخی، مدرنیته است! و یک تضاد بین این تعریف ایجاد می شود که قطعاً بازتاب خوبی هم نخواهد داشت.
امیری تأکید کرد: هر رفتاری جایگاه ویژه خود را می طلبد و باید با فکر و اندیشه انجام شود، نباید یک حرکت فرهنگی را با یک حرکت ضد فرهنگی به صورت ابتر درآورد و نباید بگذاریم حرکات اجتماعی و فرهنگی با اجرای نادرست شهید بشوند.
ما در بناهای ثبت نشده مسئولیتی نداریم/نهادهای اجتماعی و انتظامی پیگری کنند
فرمانده یگان حفاظت اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اصفهان نیز ضمن ابراز بی اطلاعی از موضوع چالش مانکن در بناهای تاریخی ازجمله منار گار اظهار داشت: ما بناهایی که ثبت سازمان میراث فرهنگی استان اصفهان هستند را باید حفاظت کنیم و پایگاه های ما در شهرستان ها این حفاظت را انجام می دهند.
سرهنگ عبدالرضا عرب بافرانی تصریح کرد: بحث های اجتماعی و انتظامی به یگان حفاظت میراث فرهنگی ارتباطی ندارد، یگان حفاظت سازمان میراث فرهنگی فقط درخصوص جرایم میراثی، حفظ بناها، جلوگیری از تخریب، برخورد، حفاری، سرقت و مانند اینها وظیفه دارد و وارد می شود.
وی گفت: اگر بحث تخریب بنا در بین باشد ما وارد می شویم اما درباره انجام موضوعات اجتماعی، موضوعاتی را که ما پوشش مأمور داریم اجازه نمی دهیم، اما ما که به اندازه کل بناهای تاریخی پرسنل نداریم و نمی توانیم به صورت مستقیم و ثابت در آن مکان مستقر باشیم و وارد عمل بشویم.
عرب بافرانی ادامه داد: بناهایی که ثبت سازمان میراث فرهنگی نیستند، اصلاً ارتباطی به یگان حفاظت سازمان میراث ندارد، ما درباره بحث هایی مانند تخریب، بازسازی، حفاظت و تعمیر بناهای ثبت شده در سازمان میراث فرهنگی وارد می شویم، نیروهای ما بازدید می کنند و گزارش می دهند که مثلاً احتیاج به تعمیر دارد و سرکشی می کنند که خسارتی به آن وارد نشده باشد. این موضوعات در این بناهای غیرمیراثی باید از طریق نیروی انتظامی و سازمان و نهادهای اجتماعی پیگیری شود.
در ادامه این گزارش، برای اِشراف بیشتر نسبت به موضوع، دیدگاه های مطرح شده ازسوی کارشناسان و دانش آموختگان حوزه مرمت و معماری در گروه های مختلف اجتماعی به اشتراک گذاشته می شود، از ذکر نام کامل ایشان صرف نظر شده است.
ش.ا: از این کلیپ که درباره بنائی است که سالیان سال به حال خود رها شده نمی توان ایراد گرفت. باز هم این گروه دمشان گرم که این مهجور را بنوعی مطرح کردند...البته آویزان شدن از چنین بنائی برای شخص خطرناکتر از بناست و حتی تجمع اینهمه نفر بالای این مناره...ولی خوب مناره دیگر می خواد چه آسیبی ببیند که قبلا ندیده است؟
م.ر یکی از اعضای گروه گردشگری مورد بحث نیز چنین اظهار داشت: من خودم یکی از اعضای این گروه گردشگری هستم. در چند برنامه هم شرکت کردم. بخصوص در زمینه غارنوردی و طبیعت گردی هاشان خیلی بحث نریختن زباله و یکسری اصول برایشان مهم هست. من هم از آنها انتظار چنین کاری را نداشتم. ولی چون گروه خوبی دارند دوست دارم بتوانند اصول را در سایر زمینه ها هم رعایت کنند. من هم چون سنگ نوردی کار می کنم می دانم که هم کارگاه زدن در یک بنای تاریخی و هم صعود چقدر می تواند به آن آسیب وارد کند. ولی باز هم بابت آن پتوی زیر طناب از آنها ممنونم که تاحدی سعی کردند کمتر آسیب وارد کنند.
ع. کارشناس مرمت آثار تاریخی: این چالش و فیلم از نظر اینکه مردم با بناهای تاریخی آشنا بشوند عالیست...اما آیا تعداد افرادی که بالای منار قرار دارند زیاد نیستند؟ آیا آویزان شدن با طناب به بنای سده ۶ به این شکل درست است؟
ا.ح.د. معمار و متخصص بهسازی و نوسازی بافت فرسوده: کلاً باید جلوی اینطور هنرنمایی ها گرفته شود...نه به نقاط قوت بنا توجه شده و نه از ارزش های معماری چیزی به نمایش درآمده، تنها چیزی که از فیلم برداشت می شود یک عده جوان در رقابت با سانفرانسیکویی ها دارند بر خرابه ای ژانگولر بازی می کنند!
ا.ک. کارشناس میراث فرهنگی استان اصفهان: حرکت این آقا روی این آجرکاری ها کاملاً اشتباه است، این آجرها در این چند صد سال دچار فرسایش شده اند و با این حرکت و گذاشتن پا روی این بدنه، امکان خرد شدن آجرهای نما بسیار زیاد است. این که درست نیست مثلاً من هم برای جلب توجه دوستداران میراث و خود میراث فرهنگی یک بلدوزر بردارم و بروم بخشی از فلان اثر تاریخی را خراب کنم بلکه تلنگری باشد برای میراث، این درسته!؟
همایون صادقی: پاسدار آثار درون شهرها باشیم، روستاها پیشکش. هر چند از نظر مفهومی، اپیدمی چالش مانکن از آن بیماری های فراگیر است که تب آن بزودی فروکش می کند، اما باید همت و کاربرد مناسب این چالش در شناسایی و معرفی یک بنای تاریخی را ستود. آنکه باید نگران آسیب به بناها باشد این گروه نیست. نگاهی به محوطه انباشته از زباله و گیاه خودروی اطراف بنا بیاندازید. نگاهی به وضعیت دسترسی بنا و عملکرد امروزین آن بیاندازید. نگاهی هم به گروه تلگرامی این عزیزان، که با هوشمندی مشغول معرفی جاذبه های تاریخی ایران و کشورهای اطرف به جوانان بدون تفریح و انگیزه معاصر هستند. من اصلا نمی دانستم این بنا کجاست، یا چنین روستایی وجود دارد، یا در کجای اصفهان واقع شده؟ نگرانی های مالیخولیایی ما نسبت به آثار تاریخی، بلایی بر سر ما آورده که امروز شاهد آن هستیم. بدون گردشگری در انواع آن، چیزی به نام باززنده سازی و حفاظت از میراث تاریخی وجود ندارد. آن هم در شهری مانند اصفهان که بدون گردشگری، هر بنای تاریخی و پیرامون آن فورا به زباله دانی تبدیل می شود. فیلم نوعی خودنمایی است، اما خودنمایی شایسته، جذاب و خیرخواهانه ای است.
ب.ح. دانشجوی دکترای مرمت آثار تاریخی: با طناب و تجهیزات صخره نوردی به جداره حساس بنا آویزان شدن غیر از خودنمایی هیچوقت کار ارزشی در جهت معرفی بنای تاریخی نیست. یگان حفاظت میراث فرهنگی باید به برنامه بازدیدهای این گروه ها نظارت کند.
هدف ما شناساندن بناهای کمترشناخته شده و کمترحفاظت شده است/مرمت با طناب امکان پذیراست
سرپرست گروه گردشگری موردنظر که اجرای چالش مانکن در منار گار توسط اعضای این گروه انجام شده است، درباره اجرای این چالش در بناهای تاریخی و ازجمله در منار گار، به خبرنگار ایمنا اظهار داشت: قطعاً ما نمی گوییم که کار ما در اجرای چالش مانکن در بناهای تاریخی صددرصد صحیح است و مسلماً در جاهایی مشکلاتی داشته است؛ کار ما هم نقصان دارد.
سجادی با اشاره به اینکه در 5 بنای تاریخی این چالش توسط این گروه اجرا شده است، ادامه داد: هدف این گروه از اجرای این چالش در بناهای تاریخی، حفاظت و از طرفی نشان دادن بناهای تاریخی و اهمیت دادن به این بناهایی است که به نوعی کمتر شناخته شده اند و کمتر حفاظت می شوند.
وی درباره اجرای چالش مانکن با شیوه بالارفتن با استفاده از طناب و حضور تعداد بیش از پنج نفر از اعضا بر بالای منار، گفت: هر کاری که انجام می شود کاملاً صحیح نیست و در روشی که انجام می شود مشکلاتی هم در برخی قسمت ها ممکن است وجود داشته باشد. ما با اهداف و دید خوبی این کار را انجام دادیم.
وی گفت: در خیلی از بناهای تاریخی امکان دسترسی مناسبی برای مرمت وجود ندارد یا اینکه برخی از سازها مانند داربست هایی که برای مرمت یک بنا ایجاد می شود، مانند داربست های زده شده برای مرمت عالی قاپوی اصفهان، باعث بدنما شدن اصل بنا می شود و شما ببینید که تمام عکس های توریستی از عالی قاپو با داربست ها گرفته شده است؛ ما می توانیم خیلی راحت با استفاده از طناب، سیستم داربستی را حذف کنیم.
سرپرست گروه گردشگری البرز خاطرنشان ساخت: تعداد افرادی که در اجرای چالش مانکن بر روی منار آمدند زیاد بود و من تأیید می کنم که این مورد نباید اتفاق می افتاد، ولی بالارفتن از منار با طناب، تکنیکی است که برای مرمت در خیلی از نقاط دنیا درحال انجام است و هم کمترین خسارت ممکن به بنا وارد می شود و هم دید زشت و بدنمای داربستی وجود نخواهد داشت. کار روزانه که به پایان برسد، کل سیستم جمع آوری می شود و چیزی بجا نمی ماند و حتی درحال انجام مرمت با این روش هیچ دید زشتی وجود نخواهد داشت.
سجادی درباره احتمال وجود خطرات و تضمین جان افرادی که وی پیشنهاد می کند از روش طناب برای مرمت بناها استفاده کنند، تصریح نمود: هیچ خطری در این روش وجود ندارد. من در آتش نشانی کارمی کنم و کار با طناب را آموزش دیده ام. هیچ ریسکی در این روش نیست و حتی لوازمی که همراه شماست به شما متصل است و در فضا آویزان می شود.
وی تأکید نمود: برج آزادی تهران 2 سال قبل به همین روش شستشوی کامل شد و بخش هایی از آن که به مرمت نیاز داشت نیز با استفاده از روش بالارفتن با طناب، مرمت شد و نهایتاً یک روکش نیز روی خود بنا کشیده شد.
سجادی افزود: تاکنون در سد قوسی عباشی طبس، برج های کبوترخانه اطراف اصفهان، منار گار و قلعه کرشاهی آران و بیدگل، چالش مانکن توسط گروه گردشگری البرز اجرا شده است.
سرپرست این گروه گردشگری تأکید نمود: هدفمان این است که در هر مقصد گردشگری مان، بناهای تاریخی خاص و کمتر شناخته شده آن منطقه را نیز بشناسانیم، منار گار نیز یکی از بناهایی است که تقریباً فراموش شده بود و حفاظت از آن حفاظت خوبی نیست و می توان گفت رها شده است و هم به لحاظ حفاظتی و هم به لحاظ شناختی، مهجور مانده است و مسلماً وقتی شناخته شود اهمیت بیشتری می یابد.
وی در پاسخ به این سوال که آیا برای معرفی بناهای تاریخی و کمتر شناخته شده، نمی توانستید از روش دیگری جز اجرای چالش مانکن استفاده کنید، اظهار کرد: بله روش های دیگری وجود داشت اما به هرحال در هر دید و روشی نکات منفی وجود دارد، البته نکات مثبت و منفی هردو وجود دارد؛ هدف ما این بود این بناها را در اهمیت خاص تر قرار دهیم. حتی در پیام هایمان این را قید می کنیم که گروه ما حامی آثار تاریخی است؛ این گروه از هیچ جا پولی دریافت نمی کند و کاملاً به صورت NGO اداره می شود. درست است که این کار به صورت دقیق کارشناسی نشده اما این موضوع باعث شد تا ارتباطاتی با کارشناسان میراث فرهنگی برقرار شود و نکات منفی و مثبت مطرح شود و این حداقل برای گروه ما یک حسن است و در چالش ها و دیدهای بعدی خیلی بهتر عمل خواهیم کرد.
برای آثار تاریخی اتفاقات خیلی بدتر از این می افتد و برای کسی مهم نیست!
تصویربردار گروه گردشگری موردنظر که از ذکر نام ایشان صرفنظر می کنیم، تمایلی به گفتگو نداشت اما در مباحثه تلگرامی در پاسخ به چهار پرسشِ خبرنگار ایمنا در خصوص این چالش مانکن مبنی بر اینکه تاکنون در چه بناهای تاریخی اصفهان چالش مانکن توسط گروه شما اجرا شده؟ چرا بناهای تاریخی را انتخاب کرده اید؟ در انجام این چالش آیا لزومی به بالا رفتن از منار بوده است؟ و آیا احتمال آسیب به منار را در نظر گرفتید؟ نوشت: با اینکه تمامی جهات برای آسیب نرسیدن به بنا در نظر گرفته شده و با اساتید مربوطه مشورت شده اما بخاطر این کلیپ تعدادی از همکاران حاشیه زیادی درست کردند. من با سوالات شما هیچ مشکلی ندارم، فقط چون می دانم خیلی ها دنبال حاشیه هستند فعلاً به نظرم موقع مناسبی برای پاسخ نیست. کسی که دنبال حاشیه است از هر پاسخی سوءاستفاده می کند و انتقادی که فقط جنبه حاشیه ای دارد و هدفی در آن نیست به نظر من پاسخ ندارد.
عضو این گروه گردشگری با بیش از 1800 نفر عضو، ادامه داد: در کل باز هم خوب است که با اینکار که از دید همه اشتباه است، اثری که خیلی وقت است فراموش شده، برای خیلی ها مطرح شود. حتی عموم مردم از ما آدرس و اطلاعات بنا را گرفتند.
ع.ک در ادامه این گفتگوی تلگرامی اینطور نوشت: کار ما اشتباه بود و قبول داریم زیاده روی شده، ولی بعضی ها به شکلی برخورد کردند که بقیه فکر کرده اند از بنا چیز دیگری باقی نمانده و برای من جالب است که از طرف خیلی ها اتفاقات خیلی بدتر از این برای آثار تاریخی درحال وقوع است و برای کسی مهم نیست.
قضاوت با شما...اما چند نکته را باید در نتیجه گیری، موردنظر قرار دهیم. اینکه چالش مانکن یک حرکت فرهنگی است با هدف منفع شدن بیماران مبتلا به «ای ال اس»، اما چه جای ایران را سراغ دارید که بیماران این چنین از چالش مانکن ایرانیان منتفع شده باشند؟! بنابراین مبحث فرهنگی آن در ایران فراموش شده و اهداف دیگری جایگزین آن شده است. شاید یکی از این اهداف، معرفی بناهایی باشد که امروزه مهجور هستند و قطعاً منار گار یکی از بناهای مهجور اصفهان و ایران است. شکی نیست.
نکته دیگر این است که به دور از جانبداری و یا حس ناسیولیستی، بناهای تاریخی ایران به لحاظ حمایت و حفاظت در چه شرایطی قرار دارند؟ قطعاً شرایط ایده آلی وجود ندارد حتی در بناهای شاخص استان اصفهان و ایران و متأسفانه حتی در بناهای ثبت جهانی شده چنین شرایط ایده آلی دیده نمی شود و این واقعیت است. بسیاری از بناهای ایران ثبت ملی نیستند، بنابراین سازمان میراث فرهنگی هیچ نوع مسئولیتی در قبال این آثار ندارد! شکی نیست بودجه سازمان میراث بودجه اندکی است و نمی تواند حتی از بناهای ثبتی به صورت کامل حفاظت و حمایت کند چه رسد به بناهای ثبت نشده! و این قابل درک است. از سوی دیگر حتی در معرفی بسیاری از بناهای تاریخی و ارزشمند کوتاهی می شود. چه بسا هستند کارشناسانی که بر مسندها تکیه زده اند و از وجود بنایی مانند منار گار بی خبرند...
از سوی دیگر حضور نهادهای مردمی در حمایت و حفاظت از آثار تاریخی اندک زمانی است که در ایران مورد توجه قرار گرفته این درحالی است که در کشورهای توسعه یافته و آگاه نسبت به ارزش میراث تاریخی و فرهنگی، اقدامات مردمی درجهت حفظ میراث مدتهاست نهادینه شده و تداوم دارد. مورد مهم دیگری که باید متذکر شد نقش متولیان و متصدیان فرهنگی است که در این میان رسانه ها به منظور اطلاع رسانی تأثیر شگرفی دارد، این اطلاع رسانی ها می تواند با هدف معرفی آثار تاریخی و همچنین با هدف مشارکت مردم در حفظ هویت شان صورت بگیرد. در هر صورت، اجرای چالش مانکن در بناهای تاریخی نمی تواند به عنوان یکی از راههای معرفی بنایی مهجور، مورد تأیید باشد، هرچند که قطعاً آسیبی که ممکن است در اثر این اجرا به بنا وارد شود در برابر سایر آسیب های تهدید کننده بنا ناچیز است؛ اما پرواضح است که با اندکی تأمل می توان از راهکارهای صددرصد فرهنگی برای معرفی بنا استفاده شود، راهکارهایی که قطعاً تخصص مسئولان و همراهی، همدلی و مشارکت مردم محلی را می طلبد، همت و اتحادی که بدون شک نتیجه خوشایندی خواهد داشت.
شیرین مستغاثی
12168/135/25
کانال اطلاع رسانی: https://telegram.me/imnanews
نظر شما