به گزارش ایمنا، قطار شهری یا مترو نام سامانه قطارهای مسافربری داخل شهری است. مترو و یا قطار شهری میتواند در زیر یا بر روی سطح زمین و بر روی ریل مخصوص خود حرکت کند. مترو در کم شدن مشکل ترافیک و نیز آلودگی هوا در کلانشهرها بسیار موثر است. مترو در تمام شهرهای بزرگ جهان راه حل نهایی برای حمل و نقل است. در بین شهرهای پرجمعیت جهان چندین شهر هستند که از لحاظ زیبایی طول خطوط ،سرعت رفت وآمد، ساعت کار و عوامل دیگر به عنوان برترین خطوط متروی جهان شاخته میشوند.
استفاده از فنآوری مترو در اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ میلادی به سرعت در شهرهای بزرگ اروپا و آمریکا گسترش پیدا کرد. در حال حاضر صدوشصت شهر جهان دارای سیستم مترو هستند و در بیست و پنج شهر دیگر مترو در دست احداث است. شهرهای توکیو، مسکو و سئول دارای پر استفادهترین متروهای جهان هستند. مترو مسکو که در دهه 1930 میلادی ساخته شد، به خاطر تزیینات با شکوه واگنها و گچبریها و چلچراغهای موجود در ایستگاههایش، هنوز عنوان دیدنیترین مترو جهان را در اختیار خود دارد. دهم ژانویه 1863میلادی، نخستین قطار زیرزمینی جهان در مسیری شش کیلومتری به حرکت درآمد، از زیر شهر لندن گذشت و مرکز تجاری شهر را به نقطهای در غرب شهر متصل کرد. مترو لندن با گذشت سالها گسترش یافته است و اکنون هر روز دو ونیم میلیون مسافر را جابهجا میکند.
در این گزارش گذری بر تاریخچه ساخت مترو در جایجای جهان میزنیم و از اولین خط متروی ساخته شده در جهان آغاز میکنیم تا درنهایت به راهاندازی خط مترو در ایران و بالاخص در اصفهان برسیم.
متروی لندن، قدیمیترین شبکه قطار شهری جهان است
متروی لندن قدیمیترین شبکه حمل و نقل زیرزمینی در جهان است. بهرهبرداری از سامانه متروی لندن، در تاریخ ۱۰ ژانویه سال ۱۸۶۳ آغاز شد. متروی لندن، دارای ۲۷۵ ایستگاه است و علیرغم نام رسمی آن که زیرزمینی (Underground) نامیده میشود، ۵۵ درصد این شبکه، بر روی زمین واقع شده است. این شبکه، با ۴۰۸ کیلومتر خط آهن، طولانیترین خطوط حمل و نقل درون شهری جهان نیز هست. شبکه متروی لندن، از شلوغترین شبکههای حمل و نقل زیرزمینی جهان است. نخستین خط متروی لندن، خط متروپولیتن بود که بین دو نقطه پدینگتون و فرینگدون در مرکز شهر ایجاد شد. این خط، که اکنون بخشی از خط «همراسمیث و سیتی» متروی لندن است، در واقع نخستین خط قطار شهری در جهان بود. در آن زمان، در هر ده دقیقه، یک قطار پدینگتون را به مقصد فرینگدون ترک میکرد.
در سال ۱۸۸۰، شمار استفاده کنندگان از قطار شهری لندن، به سالانه چهل میلیون تن افزایش یافت. شمار خطوط متروی لندن به تدریج افزایش یافت و در سال ۱۸۸۴، خط «اینر سیرکل» (Inner Circle) که اکنون «سیرکل لاین» (Circle Line) نامیده میشود، تکمیل شد. واگنهای اولین متروی لندن به صورتی بود که سر و صدای شدید حرکت قطار و بوی تونلها در داخل واگنها میپیچید. این سفر هجده دقیقه طول کشید. در دوران جنگ جهانی دوم، متروی لندن به پناهگاهی درمقابل حملات هوایی نیروهای آلمان نازی تبدیل شده بود. متروی لندن روزانه بیش از مجموع خطوط ریلی دیگر مناطق انگلیس، مسافر جابجا میکند. در سالهای اخیر، هر روز چهار میلیون نفر با متروی لندن جابجا میشوند.
گسترش مترو در نقاط مختلف اروپا
استانبول دومین و قدیمیترین خط راه آهن شهری زیرزمینی در جهان بعد از مترو لندن است. این بنای زیرزمینی با دو ایستگاه در تاریخ سیام ژوئن 1871 ساخته شد. جولای 1872 کمپانی انگلیسی بانام راه آهن متروپولیتن کار برروی ایستگاه را آغاز کرد و در پنجم دسامبر سال 1874 تکمیل شد.
بوداپست اولین خط برقی زیرزمینی در قاره اروپا را افتتاح کرد
سیستم بوداپست همچنین اولین راه آهن زیرزمینی الکتریکی با کابل های هوایی به جای سیستم راه آهن شایع در جایگاه سوم شد.
10.4 کیلومتر (6.5 مایل) مترو گلاسکو در اسکاتلند در همان سال افتتاح شد و مورد استفاده قرار گرفت. در سال 1898 راه آهن شهری در وین افتتاح شد که با قطار بخار عمل میکرد.
در سال 1904 خط مترو آتن افتتاح شد.
آثار معماری به سبک هنر نو در متروی پاریس
متروی پاریس بخشی از نظام حمل و نقل شهری پاریس است که در فرانسه آن را به نام متروپولیتن مینامند. آثار معماری به سبک هنر نو موجود در این مترو شهرت جهانی دارد.متروی پاریس شامل 16 خط عموما زیرزمینی بطول 214 کیلومتر است. در مجموع این خطوط داراس 300 ایستگاه است که با توجه به کاربرد چندگانه بعضی از ایستگاهها در 2 یا چند خط، تعداد کل ایستگاهها به 384 ایستگاه میرسد. مترو پاریس بیشترین فضای ایستگاهها را در بین متروهای جهان داراست. مجموع مساحت 245 ایستگاه این مترو به 41 کیلومتر مربع میرسد.
متروی پاریس پس از متروی مسکو پرکارترین مترو اروپا محسوب میشود. این مترو روزانه بیش از 4٫5 میلیون نفر را جابجا میکند. در سال 2006 متروی پاریس 1٬409 میلیارد نفر را جابجا نموده است که مقام ششم پر مسافرترین مترو جهان را داراست. ایستگاه شاتله لهآل بزرگترین ایستگاه متروی جهان است که جزئی از متروی پاریس محسوب میشود.
متروی پاریس از نظر طول با 780٫5 کیلومتر سومین مترو گسترده جهان است. متروی پاریس در سال 1900 به مناسبت نمایشگاه جهانی به بهرهبرداری رسید.
مسکو، دیدنیترین مترو جهان را دارد
متروی مسکو سامانه قطارهای شهری کلانشهر مسکو است. متروی مسکو با داشتن 12 خط فعال، 180 ایستگاه و مسیری به طول 298 کیلومتر، یکی از قدیمیترین خطوط متروی شهری در جهان است. زیبایی وآثار هنری ایستگاههای این مترو مثال زدنی است.
وضعیت خطوط مترو در آمریکا
بوستون قدیمیترین تونل مترو در ایالات متحده است
قدمت مترو بوستون که هنوز هم استفاده میشود به سال 1897 بازمیگردد. ساخت و ساز اصلی یک تونل چهار آهنگ کوتاه بود با تنها دو ایستگاه در مرکز شهر.
قطار شهری نیویورک از بزرگترین و طولانیترین خطوط متروی شهری در جهان است
مترو و یا قطار شهری نیویورک سامانه قطارهای شهری کلانشهر نیویورک است. متروی نیویورک با 26 خط فعال، 462 ایستگاه و مسیری به طول 1355 کیلومتر، یکی از بزرگترین و طولانیترین خطوط متروی شهری در جهان است. متروی نیویورک از نظر تعداد مسافر جابجا شده پس از متروهای شهری توکیو، مسکو و سئول در جایگاه چهارم جهانی قرار دارد. متروی شهری نیویورک جزو معدود قطارهای شهری در جهان است که بصورت 24 ساعته و در تمامی روزهای سال و بدون تعطیلی به ارایه خدمات و سرویسدهی میپردازد. قطار شهری نیویورک در تمامی نقاط بخشهای شهر نیویورک از جمله منهتن، بروکلین، کوینز، برانکس و استاتن آیلند دارای ایستگاههای متعددی است.
بوئنوس آیرس،اولین مترو در آمریکای لاتین، نیمکره جنوبی است
مترو بوئنوس آیرس اولین مترو در آمریکای لاتین، نیمکره جنوبی و کل اسپانیایی زبانها استمترو بوئنوس آیرس- پایتخت آرژانتین- با 72 ایستگاه، سیستم حملونقل عمومی است. اولین ایستگاه این مترو در سال 1913 افتتاح شد و در واقع اولین مترو در آمریکای لاتین، نیمکره جنوبی و کل اسپانیایی زبانها بود. در حال حاضر بوئنوس آیرس تنها شهر مجهز به سیستم مترو در کشور آرژانتین است. قرار است پروژه ساخت سیستم زیرزمینی در شهر کوردوبا نیز به عنوان شهر دوم انجام شود.
سیستم اخیر دارای 6 خط زیرزمینی، یک خط روگذر سبک جمعا به طول 52 کیلومتر و هریک به رنگ مخصوص است.
روزانه 1.7 میلیون نفر از مترو استفاده میکنند، این تعداد رو به افزایش است. تعداد مسافران از ظرفیت مترو بیشتر بوده و خدمات مترو جوابگوی این ازدحام نیست. برای حل این مشکل، توسعه شبکه به 97 کیلومتر جزو برنامه است.
اولین واگنهای آلومینیوم در مترو کانادا آزمایش شد
مترو تورنتو در سال 1954 با استفاده از اولین واگنهای آلومینیوم مورد آزمایش قرار گرفت. که در این واگنها کاهش وزن و هزینه اعمال شد. با سفارش ماشین بعدی در سال 1963، تنها آلومینیوم استفاده شده است. واگنهای جدید، 75 فوت/ 23 متر، طولانیترین در جهان است. مونترال مترو، سیستم مترو دوم در کانادا و در سال 1966 به عنوان بخشی از نمایشگاه 67 بود که در مونترال افتتاح شد.
مکزیوسیتی بعد از نیویورک بزرگترین مترو در آمریکای شمالی است
مترو مکزیکوسیتی- پایتخت مکزیک- بعد از نیویورک بزرگترین مترو در آمریکای شمالی است. در سال 2006 مترو این شهر با جابهجایی 1.460 میلیارد مسافر در رتبه پنجم دنیا قرار گرفت. در سال 1967 مطالعات اولیه در مورد مترو انجام شد، دو سال بعد یعنی در 1969 اولین خط مترو با 16 ایستگاه به روی عموم گشوده شد.
هر ایستگاه به جای استفاده از رنگ یا نشانه خاص با لوگوی کوچک خاصی که به نام ایستگاه یا محیط اطراف بود، مشخص میشد. رنگ زمینه لوگو خط مورد نظر را تداعی میکرد. اگرچه امروزه با اطلاعرسانیهای انجام شده نیازی به لوگو نیست، اما کاربرد لوگو مختص مترو مکزیک شد. مترو در حال حاضر دارای 201 کیلومتر طول و با سرعت متوسط 36 کیلومتر در ساعت و حداکثر 80 کیلومتر در ساعت، روزانه 3.882.000 مسافر را جابهجا میکند.
در برزیل اولین خط مترو در سال 1974 در بزرگترین شهر این کشور سائوپالو افتتاح شد و در حال حاضر 4میلیون مسافر جابه جا میکند. دیگر شهرهای برزیل به ترتیب دارای مترو شدند.
مترو در قاره آسیا
توکیو، اولین شهر آسیا که مترو در آن افتتاح شد
شرکت متروی توکیو یک شرکت قطار شهری در توکیو پایتخت کشور ژاپن است. اولین قطار مربوط به این شرکت در سال 1927 میلادی کار خود را در مسیر بین آساکوسا و اوئنو آغاز کردهاست. متروی توکیو به طور کلی در مناطق ویژه توکیو و حومهٔ آن در حرکت است اما به غیر از توکیو این شرکت در استان سایتاما و استان چیبا نیز چند ایستگاه دارد.
متروی توکیو دارای 9 خط و 168 ایستگاه است. در حال حاضر متروی توکیو از لحاظ حمل و نقل مسافر رتبهٔ نخست را در جهان داراست.
اوزاکا، شهر دیگر در ژاپن در سال 1933 است که صاحب خط مترو شد.
اوزاکا ژاپن بخش جدایی ناپذیر از سیستم حمل و نقل عمومی گسترده (منطقه کانسای) با داشتن ۱۲۵ از ۱۱۰۸ ایستگاه راه آهن در سال ۲۰۱۰ روزانه ۱۳ میلیون مسافر جابهجا میکند.
پایتخت چین بعد از ژاپن
پس از ژاپن نوبت به چین رسید. مترو پکن با 8 خط، 200 کیلومتر، 123 ایستگاه و جابهجایی روزانه میلیونها نفر؛ قدیمیترین و شلوغترین خط در چین است. اولین سیستم حمل و نقل سریع و مدرن در چین مربوط به قطار زیرزمینی پکن است که در سال 1969 آغاز و در 1981 بدون دعوت رسمی به روی عموم گشوده شد. ناگفته نماند، مترو نانجینگ (1958- 1907) از لحاظ قدمت اولین قطار شهری در این کشور بوده است.مترو پکن شبکه ریلی حمل و نقل سریع نواحی شهری و حومه است.
مترو پکن با 8 خط، 200 کیلومتر، 123 ایستگاه و جابهجایی روزانه 3.565 میلیون نفر قدیمیترین و شلوغترین خطوط در چین است و از نظر مسافت بعد از شانگهای مقام دوم را دارد. در 22 اوت 2008، رکورد 4.92 میلیون نفری آن به ثبت رسید. از آن جایی که شبکه موجود جوابگوی ترانزیت سنگین شهر نیست، به سرعت رو به گسترش است.
توده حمل و نقل راه آهن (MTR) سیستم راه آهن حمل و نقل سریع در هنگ کنگ است. در سال ۱۹۷۹ افتتاح شد، سیستم در حال حاضر شامل ۱۱.۶ کیلومتر (۱۳۱.۵ مایل) راه آهن با ۱۵۵ ایستگاه، از جمله ۸۶ ایستگاه راه آهن و ۶۹ توقفگاه.
مدرنترین متروی جهان در امارات متحده عربی ساخته شده است
سال 2009 امارات متحده عربی مدرنترین خط متروی جهان را در دبی و سپس ابوظبی و شارجه افتتاح کرد.
اولین متروی کشور هند در پایتخت این کشور ساخته نشد
قدیمیترین متروی هند در کلکته ساخته شد. دهلی که پایتخت هند است سومین شهر این کشور است که به مترو مجهز شد.
افتتاح متروی مکه در سال 2011
متروی مکه با 20 کیلومتر خط مترو در سال 2011 به بهره برداری رسید. 5خط مترو کلی انبوه زائرین خانه خدا را جابهجا میکند. ریاض پایتخت عربستان و جده هم دارای خطوط مترو هستند.
قاره آفریقا و اوضاع مترو در آن
قاهره،مصر اولین شهر آفریقا که به مترو مجهز شد
قاهره در سال 1987 به خط مترو مجهز شد. تونس دارای مدرنترین سیستم قطار شهری در قاره آفریقاست. دومین خط مترو در قاره سیاه در الجزایر ساخته شد. و سپس دیگر شهرهای آفریقا به مترو مجهز شدند.
وضعیت مترو در قاره اقیانوسیه
گرچه اغلب شهرهای استرالیا دارای خطوط مترو هستند، اولین شهر استرالیا که درآن مترو افتتاح شد شهر سیدنی بود.
آشنایی با تاریخچه قطار شهری در ایران
اولین شبکه مترو در کشور ایران در تهران سال 1999 افتتاح شد. پس از آن مشهد مقدس دومین شهر ایران بود که 2011 به مترو مجهز شد. مترو در پنج شهر دیگر ایران هم در دست احداث است.
- نخستین گفت و گو درباره احداث قطار شهری در تهران و اجرای آن در حدود سال 1267 شمسی بین تهران و شهر ری-حرم حضرت عبدالعظیم(ع)- انجام شد. در سال 1350 مطالعات اجتماعی، اقتصادی و ترافیکی شهر تهران بوسیله دو شرکت خارجی صورت گرفت و پیشنهاد سیستم مختلط حمل و نقل شهری تهران در سال 1353 ارائه شد. در سال1354 قانون تاسیس شرکت راه آهن شهری تهران و حومه به تصویب رسید. عملیات اجرایی خط 1 قطار شهری تهران در سال 1356 آغاز و در بین سالهای 1359 تا 1365 متوقف شد.خط قطار حومهای تهران-کرج در سال 1377 افتتاح شد و فاز اول (فلکه دوم صادقیه - میدان امام خمینی (ره) خط 2 قطار شهری تهران در سال 1378 به بهرهبرداری رسید.
متروی تهران با طول شبکه ۱۵۲ کیلومتر رتبه ۲۱ را در بین قطارهای شهری کشورهای جهان دارد. و طبق آمار منتشر شده از سوی معاونت حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران، تعداد سفرهای صورت گرفته با متروی تهران در سال ۱۳۹۱ به بیش از ۶۳۳ میلیون سفر و از ابتدای راهاندازی تا پایان سال ۹۲ به ۵ میلیارد سفر رسیدهاست. به ازای هر سفر با مترو ۰٫۶۵ لیتر صرفه جویی در مصرف بنزین انجام میشود که با احتساب تحقق ۵ میلیارد جابه جایی توسط مترو تهران تاکنون حدود ۱ میلیارد دلار صرفه جویی در مصرف بنزین صورت گرفته است.
- سازمان قطار شهری شیراز در سال 1380 تاسیس و عملیات اجرایی خط 1 قطار شهری شیراز در سال 1381آغاز شد.
- مطالعات جامع حمل و نقل شهر مشهد بین سالهای 73 تا 78 و مطالعات توسعه شبکه حمل و نقل ریلی بین سالهای 81 الی83 توسط پژوهشکده حمل و نقل دانشگاه صنعتی شریف انجام شد. شرکت قطار شهری مشهد در سال 1374 تاسیس و عملیات اجرایی خط 1 قطار شهری این شهر در اواسط سال 1379 آغاز شد و در نهایت عملیات اجرایی بخش اول خط 1 قطار شهری مشهد در سال 1386 به تمام رسید.
- سازمان قطار شهری کرج در سال 1380 تاسیس شد. خط 1 قطار سریع السیر کرج - مهرشهر در سال 1383 راه اندازی و عملیات اجرایی خط 2 قطار شهری کرج در اواخر سال 1384 آغاز شد.
- سازمان قطار شهری اهواز در سال 1381 تاسیس و مطالعات مربوط به احداث قطار شهری در اواخر همان سال شروع شد و در نهایت عملیات اجرائی خط 1 قطار شهری اهواز در اواخر سال 1384آغاز شد.
- سازمان قطار شهری کرمانشاه در اوایل سال1387 تاسیس و مطالعات مربوط به احداث قطار شهری در سال 1384 شروع شد و در نهایت هم اکنون در مرحله فاز اول مطالعات است.
- سازمان قطار شهری قم دراواخر سال 1387تاسیس شد و مطالعات مربوط به احداث قطار شهری سال 1386 و در حال حاضر در مرحله تکمیل مطالعات است.
متروی اصفهان
متروی اصفهان به مجموعه در حال احداث قطارهای شهری در شهر اصفهان گفته میشود. «سازمان قطار شهری اصفهان و حومه» مسوولیت ساخت و بهرهبرداری متروی اصفهان را بر عهده دارد. پس از تصویب بودجه احداث قطار شهری در ۵ کلان شهر کشور در مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۷۹ طراحی تفضیلی خط شمال - جنوب به طول ۱۲٫۵ کیلومتر در سال ۱۳۸۰ آغاز شد. عملیات اجرایی این خط در سال ۱۳۸۱ آغاز شده است و همچنان ادامه دارد.
پیدایش ایجاد قطار شهری در اصفهان به زمان احداث ذوب آهن در دهه 1340 باز می گردد که برای اولین بار احداث این مسیر از طرف مشاور خارجی از فرودگاه بین المللی اصفهان به فولاد شهر و ذوب آهن مطرح شد که هیچگاه به مرحله اجرا در نیامد.
مرحله اول خط یک قطارشهری اصفهان بطول 10 کیلومتر از ایستگاه پاسداران (شهرک قدس) شروع و تا میدان شهدا ادامه مییابد.
فاز اول مترو حدفاصل ایستگاه قدس در خیابان امام خمینی(ره) تا میدان شهدا در مهرماه سال گذشته راه اندازی شد و مورد استقبال شهروندان اصفهانی قرار گرفت.
فاز دوم مترو وارد مدار می شود
اکنون نیز فاز دوم قطار شهری از میدان شهدا تا ایستگاه تختی آماده بهره برداری است و قرار است فردا با حضور معاون اول رییس جمهور به بهره برداری برسد. ایستگاه تختی مترو اصفهان یکی از اصلیترین ایستگاه های قطار شهری اصفهان به شمار می رود که در محل چهار راه تختی اصفهان واقع شده است. تختی یازدهمین ایستگاهی است که قطار شهری اصفهان به آن وارد می شود و در ساخت این ایستگاه از معماری ایرانی و اسلامی استفاده شده است، نور مناسب و سیستم تهویه مطلوب از دیگر ویژگی های ایستگاه یازدهم قطار شهری می باشد. ناگفته نماند ایستگاه های بهارستان، باهنر و کاوه نیز همزمان با ایستگاه تختی توسط اسحاق جهانگیری مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت.
براساس آمار اعلام شده توسط سازمان قطار شهری اصفهان کل خط یک مترو اصفهان به طول 20 کیلومتر و مشتمل بر 20 ایستگاه است که نقطه شروع خط یک ایستگاه قدس در خیابان امام خمینی(ره) و نقطه پایانی آن ایستگاه دفاع مقدس در ترمینال صفه است.
راه اندازی مترو در فاز نخست و همچنین تلاش راه اندازی فاز دوم را می توان از نقاط قوت شهرداری اصفهان در طول یکسال اخیر دانست.
گزارش: آیدا علی اکبری
استفاده از فنآوری مترو در اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ میلادی به سرعت در شهرهای بزرگ اروپا و آمریکا گسترش پیدا کرد. در حال حاضر صدوشصت شهر جهان دارای سیستم مترو هستند و در بیست و پنج شهر دیگر مترو در دست احداث است. شهرهای توکیو، مسکو و سئول دارای پر استفادهترین متروهای جهان هستند. مترو مسکو که در دهه 1930 میلادی ساخته شد، به خاطر تزیینات با شکوه واگنها و گچبریها و چلچراغهای موجود در ایستگاههایش، هنوز عنوان دیدنیترین مترو جهان را در اختیار خود دارد. دهم ژانویه 1863میلادی، نخستین قطار زیرزمینی جهان در مسیری شش کیلومتری به حرکت درآمد، از زیر شهر لندن گذشت و مرکز تجاری شهر را به نقطهای در غرب شهر متصل کرد. مترو لندن با گذشت سالها گسترش یافته است و اکنون هر روز دو ونیم میلیون مسافر را جابهجا میکند.
در این گزارش گذری بر تاریخچه ساخت مترو در جایجای جهان میزنیم و از اولین خط متروی ساخته شده در جهان آغاز میکنیم تا درنهایت به راهاندازی خط مترو در ایران و بالاخص در اصفهان برسیم.
متروی لندن، قدیمیترین شبکه قطار شهری جهان است
متروی لندن قدیمیترین شبکه حمل و نقل زیرزمینی در جهان است. بهرهبرداری از سامانه متروی لندن، در تاریخ ۱۰ ژانویه سال ۱۸۶۳ آغاز شد. متروی لندن، دارای ۲۷۵ ایستگاه است و علیرغم نام رسمی آن که زیرزمینی (Underground) نامیده میشود، ۵۵ درصد این شبکه، بر روی زمین واقع شده است. این شبکه، با ۴۰۸ کیلومتر خط آهن، طولانیترین خطوط حمل و نقل درون شهری جهان نیز هست. شبکه متروی لندن، از شلوغترین شبکههای حمل و نقل زیرزمینی جهان است. نخستین خط متروی لندن، خط متروپولیتن بود که بین دو نقطه پدینگتون و فرینگدون در مرکز شهر ایجاد شد. این خط، که اکنون بخشی از خط «همراسمیث و سیتی» متروی لندن است، در واقع نخستین خط قطار شهری در جهان بود. در آن زمان، در هر ده دقیقه، یک قطار پدینگتون را به مقصد فرینگدون ترک میکرد.
در سال ۱۸۸۰، شمار استفاده کنندگان از قطار شهری لندن، به سالانه چهل میلیون تن افزایش یافت. شمار خطوط متروی لندن به تدریج افزایش یافت و در سال ۱۸۸۴، خط «اینر سیرکل» (Inner Circle) که اکنون «سیرکل لاین» (Circle Line) نامیده میشود، تکمیل شد. واگنهای اولین متروی لندن به صورتی بود که سر و صدای شدید حرکت قطار و بوی تونلها در داخل واگنها میپیچید. این سفر هجده دقیقه طول کشید. در دوران جنگ جهانی دوم، متروی لندن به پناهگاهی درمقابل حملات هوایی نیروهای آلمان نازی تبدیل شده بود. متروی لندن روزانه بیش از مجموع خطوط ریلی دیگر مناطق انگلیس، مسافر جابجا میکند. در سالهای اخیر، هر روز چهار میلیون نفر با متروی لندن جابجا میشوند.
گسترش مترو در نقاط مختلف اروپا
استانبول دومین و قدیمیترین خط راه آهن شهری زیرزمینی در جهان بعد از مترو لندن است. این بنای زیرزمینی با دو ایستگاه در تاریخ سیام ژوئن 1871 ساخته شد. جولای 1872 کمپانی انگلیسی بانام راه آهن متروپولیتن کار برروی ایستگاه را آغاز کرد و در پنجم دسامبر سال 1874 تکمیل شد.
بوداپست اولین خط برقی زیرزمینی در قاره اروپا را افتتاح کرد
سیستم بوداپست همچنین اولین راه آهن زیرزمینی الکتریکی با کابل های هوایی به جای سیستم راه آهن شایع در جایگاه سوم شد.
10.4 کیلومتر (6.5 مایل) مترو گلاسکو در اسکاتلند در همان سال افتتاح شد و مورد استفاده قرار گرفت. در سال 1898 راه آهن شهری در وین افتتاح شد که با قطار بخار عمل میکرد.
در سال 1904 خط مترو آتن افتتاح شد.
آثار معماری به سبک هنر نو در متروی پاریس
متروی پاریس بخشی از نظام حمل و نقل شهری پاریس است که در فرانسه آن را به نام متروپولیتن مینامند. آثار معماری به سبک هنر نو موجود در این مترو شهرت جهانی دارد.متروی پاریس شامل 16 خط عموما زیرزمینی بطول 214 کیلومتر است. در مجموع این خطوط داراس 300 ایستگاه است که با توجه به کاربرد چندگانه بعضی از ایستگاهها در 2 یا چند خط، تعداد کل ایستگاهها به 384 ایستگاه میرسد. مترو پاریس بیشترین فضای ایستگاهها را در بین متروهای جهان داراست. مجموع مساحت 245 ایستگاه این مترو به 41 کیلومتر مربع میرسد.
متروی پاریس پس از متروی مسکو پرکارترین مترو اروپا محسوب میشود. این مترو روزانه بیش از 4٫5 میلیون نفر را جابجا میکند. در سال 2006 متروی پاریس 1٬409 میلیارد نفر را جابجا نموده است که مقام ششم پر مسافرترین مترو جهان را داراست. ایستگاه شاتله لهآل بزرگترین ایستگاه متروی جهان است که جزئی از متروی پاریس محسوب میشود.
متروی پاریس از نظر طول با 780٫5 کیلومتر سومین مترو گسترده جهان است. متروی پاریس در سال 1900 به مناسبت نمایشگاه جهانی به بهرهبرداری رسید.
مسکو، دیدنیترین مترو جهان را دارد
متروی مسکو سامانه قطارهای شهری کلانشهر مسکو است. متروی مسکو با داشتن 12 خط فعال، 180 ایستگاه و مسیری به طول 298 کیلومتر، یکی از قدیمیترین خطوط متروی شهری در جهان است. زیبایی وآثار هنری ایستگاههای این مترو مثال زدنی است.
وضعیت خطوط مترو در آمریکا
بوستون قدیمیترین تونل مترو در ایالات متحده است
قدمت مترو بوستون که هنوز هم استفاده میشود به سال 1897 بازمیگردد. ساخت و ساز اصلی یک تونل چهار آهنگ کوتاه بود با تنها دو ایستگاه در مرکز شهر.
قطار شهری نیویورک از بزرگترین و طولانیترین خطوط متروی شهری در جهان است
مترو و یا قطار شهری نیویورک سامانه قطارهای شهری کلانشهر نیویورک است. متروی نیویورک با 26 خط فعال، 462 ایستگاه و مسیری به طول 1355 کیلومتر، یکی از بزرگترین و طولانیترین خطوط متروی شهری در جهان است. متروی نیویورک از نظر تعداد مسافر جابجا شده پس از متروهای شهری توکیو، مسکو و سئول در جایگاه چهارم جهانی قرار دارد. متروی شهری نیویورک جزو معدود قطارهای شهری در جهان است که بصورت 24 ساعته و در تمامی روزهای سال و بدون تعطیلی به ارایه خدمات و سرویسدهی میپردازد. قطار شهری نیویورک در تمامی نقاط بخشهای شهر نیویورک از جمله منهتن، بروکلین، کوینز، برانکس و استاتن آیلند دارای ایستگاههای متعددی است.
بوئنوس آیرس،اولین مترو در آمریکای لاتین، نیمکره جنوبی است
مترو بوئنوس آیرس اولین مترو در آمریکای لاتین، نیمکره جنوبی و کل اسپانیایی زبانها استمترو بوئنوس آیرس- پایتخت آرژانتین- با 72 ایستگاه، سیستم حملونقل عمومی است. اولین ایستگاه این مترو در سال 1913 افتتاح شد و در واقع اولین مترو در آمریکای لاتین، نیمکره جنوبی و کل اسپانیایی زبانها بود. در حال حاضر بوئنوس آیرس تنها شهر مجهز به سیستم مترو در کشور آرژانتین است. قرار است پروژه ساخت سیستم زیرزمینی در شهر کوردوبا نیز به عنوان شهر دوم انجام شود.
سیستم اخیر دارای 6 خط زیرزمینی، یک خط روگذر سبک جمعا به طول 52 کیلومتر و هریک به رنگ مخصوص است.
روزانه 1.7 میلیون نفر از مترو استفاده میکنند، این تعداد رو به افزایش است. تعداد مسافران از ظرفیت مترو بیشتر بوده و خدمات مترو جوابگوی این ازدحام نیست. برای حل این مشکل، توسعه شبکه به 97 کیلومتر جزو برنامه است.
اولین واگنهای آلومینیوم در مترو کانادا آزمایش شد
مترو تورنتو در سال 1954 با استفاده از اولین واگنهای آلومینیوم مورد آزمایش قرار گرفت. که در این واگنها کاهش وزن و هزینه اعمال شد. با سفارش ماشین بعدی در سال 1963، تنها آلومینیوم استفاده شده است. واگنهای جدید، 75 فوت/ 23 متر، طولانیترین در جهان است. مونترال مترو، سیستم مترو دوم در کانادا و در سال 1966 به عنوان بخشی از نمایشگاه 67 بود که در مونترال افتتاح شد.
مکزیوسیتی بعد از نیویورک بزرگترین مترو در آمریکای شمالی است
مترو مکزیکوسیتی- پایتخت مکزیک- بعد از نیویورک بزرگترین مترو در آمریکای شمالی است. در سال 2006 مترو این شهر با جابهجایی 1.460 میلیارد مسافر در رتبه پنجم دنیا قرار گرفت. در سال 1967 مطالعات اولیه در مورد مترو انجام شد، دو سال بعد یعنی در 1969 اولین خط مترو با 16 ایستگاه به روی عموم گشوده شد.
هر ایستگاه به جای استفاده از رنگ یا نشانه خاص با لوگوی کوچک خاصی که به نام ایستگاه یا محیط اطراف بود، مشخص میشد. رنگ زمینه لوگو خط مورد نظر را تداعی میکرد. اگرچه امروزه با اطلاعرسانیهای انجام شده نیازی به لوگو نیست، اما کاربرد لوگو مختص مترو مکزیک شد. مترو در حال حاضر دارای 201 کیلومتر طول و با سرعت متوسط 36 کیلومتر در ساعت و حداکثر 80 کیلومتر در ساعت، روزانه 3.882.000 مسافر را جابهجا میکند.
در برزیل اولین خط مترو در سال 1974 در بزرگترین شهر این کشور سائوپالو افتتاح شد و در حال حاضر 4میلیون مسافر جابه جا میکند. دیگر شهرهای برزیل به ترتیب دارای مترو شدند.
مترو در قاره آسیا
توکیو، اولین شهر آسیا که مترو در آن افتتاح شد
شرکت متروی توکیو یک شرکت قطار شهری در توکیو پایتخت کشور ژاپن است. اولین قطار مربوط به این شرکت در سال 1927 میلادی کار خود را در مسیر بین آساکوسا و اوئنو آغاز کردهاست. متروی توکیو به طور کلی در مناطق ویژه توکیو و حومهٔ آن در حرکت است اما به غیر از توکیو این شرکت در استان سایتاما و استان چیبا نیز چند ایستگاه دارد.
متروی توکیو دارای 9 خط و 168 ایستگاه است. در حال حاضر متروی توکیو از لحاظ حمل و نقل مسافر رتبهٔ نخست را در جهان داراست.
اوزاکا، شهر دیگر در ژاپن در سال 1933 است که صاحب خط مترو شد.
اوزاکا ژاپن بخش جدایی ناپذیر از سیستم حمل و نقل عمومی گسترده (منطقه کانسای) با داشتن ۱۲۵ از ۱۱۰۸ ایستگاه راه آهن در سال ۲۰۱۰ روزانه ۱۳ میلیون مسافر جابهجا میکند.
پایتخت چین بعد از ژاپن
پس از ژاپن نوبت به چین رسید. مترو پکن با 8 خط، 200 کیلومتر، 123 ایستگاه و جابهجایی روزانه میلیونها نفر؛ قدیمیترین و شلوغترین خط در چین است. اولین سیستم حمل و نقل سریع و مدرن در چین مربوط به قطار زیرزمینی پکن است که در سال 1969 آغاز و در 1981 بدون دعوت رسمی به روی عموم گشوده شد. ناگفته نماند، مترو نانجینگ (1958- 1907) از لحاظ قدمت اولین قطار شهری در این کشور بوده است.مترو پکن شبکه ریلی حمل و نقل سریع نواحی شهری و حومه است.
مترو پکن با 8 خط، 200 کیلومتر، 123 ایستگاه و جابهجایی روزانه 3.565 میلیون نفر قدیمیترین و شلوغترین خطوط در چین است و از نظر مسافت بعد از شانگهای مقام دوم را دارد. در 22 اوت 2008، رکورد 4.92 میلیون نفری آن به ثبت رسید. از آن جایی که شبکه موجود جوابگوی ترانزیت سنگین شهر نیست، به سرعت رو به گسترش است.
توده حمل و نقل راه آهن (MTR) سیستم راه آهن حمل و نقل سریع در هنگ کنگ است. در سال ۱۹۷۹ افتتاح شد، سیستم در حال حاضر شامل ۱۱.۶ کیلومتر (۱۳۱.۵ مایل) راه آهن با ۱۵۵ ایستگاه، از جمله ۸۶ ایستگاه راه آهن و ۶۹ توقفگاه.
مدرنترین متروی جهان در امارات متحده عربی ساخته شده است
سال 2009 امارات متحده عربی مدرنترین خط متروی جهان را در دبی و سپس ابوظبی و شارجه افتتاح کرد.
اولین متروی کشور هند در پایتخت این کشور ساخته نشد
قدیمیترین متروی هند در کلکته ساخته شد. دهلی که پایتخت هند است سومین شهر این کشور است که به مترو مجهز شد.
افتتاح متروی مکه در سال 2011
متروی مکه با 20 کیلومتر خط مترو در سال 2011 به بهره برداری رسید. 5خط مترو کلی انبوه زائرین خانه خدا را جابهجا میکند. ریاض پایتخت عربستان و جده هم دارای خطوط مترو هستند.
قاره آفریقا و اوضاع مترو در آن
قاهره،مصر اولین شهر آفریقا که به مترو مجهز شد
قاهره در سال 1987 به خط مترو مجهز شد. تونس دارای مدرنترین سیستم قطار شهری در قاره آفریقاست. دومین خط مترو در قاره سیاه در الجزایر ساخته شد. و سپس دیگر شهرهای آفریقا به مترو مجهز شدند.
وضعیت مترو در قاره اقیانوسیه
گرچه اغلب شهرهای استرالیا دارای خطوط مترو هستند، اولین شهر استرالیا که درآن مترو افتتاح شد شهر سیدنی بود.
آشنایی با تاریخچه قطار شهری در ایران
اولین شبکه مترو در کشور ایران در تهران سال 1999 افتتاح شد. پس از آن مشهد مقدس دومین شهر ایران بود که 2011 به مترو مجهز شد. مترو در پنج شهر دیگر ایران هم در دست احداث است.
- نخستین گفت و گو درباره احداث قطار شهری در تهران و اجرای آن در حدود سال 1267 شمسی بین تهران و شهر ری-حرم حضرت عبدالعظیم(ع)- انجام شد. در سال 1350 مطالعات اجتماعی، اقتصادی و ترافیکی شهر تهران بوسیله دو شرکت خارجی صورت گرفت و پیشنهاد سیستم مختلط حمل و نقل شهری تهران در سال 1353 ارائه شد. در سال1354 قانون تاسیس شرکت راه آهن شهری تهران و حومه به تصویب رسید. عملیات اجرایی خط 1 قطار شهری تهران در سال 1356 آغاز و در بین سالهای 1359 تا 1365 متوقف شد.خط قطار حومهای تهران-کرج در سال 1377 افتتاح شد و فاز اول (فلکه دوم صادقیه - میدان امام خمینی (ره) خط 2 قطار شهری تهران در سال 1378 به بهرهبرداری رسید.
متروی تهران با طول شبکه ۱۵۲ کیلومتر رتبه ۲۱ را در بین قطارهای شهری کشورهای جهان دارد. و طبق آمار منتشر شده از سوی معاونت حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران، تعداد سفرهای صورت گرفته با متروی تهران در سال ۱۳۹۱ به بیش از ۶۳۳ میلیون سفر و از ابتدای راهاندازی تا پایان سال ۹۲ به ۵ میلیارد سفر رسیدهاست. به ازای هر سفر با مترو ۰٫۶۵ لیتر صرفه جویی در مصرف بنزین انجام میشود که با احتساب تحقق ۵ میلیارد جابه جایی توسط مترو تهران تاکنون حدود ۱ میلیارد دلار صرفه جویی در مصرف بنزین صورت گرفته است.
- سازمان قطار شهری شیراز در سال 1380 تاسیس و عملیات اجرایی خط 1 قطار شهری شیراز در سال 1381آغاز شد.
- مطالعات جامع حمل و نقل شهر مشهد بین سالهای 73 تا 78 و مطالعات توسعه شبکه حمل و نقل ریلی بین سالهای 81 الی83 توسط پژوهشکده حمل و نقل دانشگاه صنعتی شریف انجام شد. شرکت قطار شهری مشهد در سال 1374 تاسیس و عملیات اجرایی خط 1 قطار شهری این شهر در اواسط سال 1379 آغاز شد و در نهایت عملیات اجرایی بخش اول خط 1 قطار شهری مشهد در سال 1386 به تمام رسید.
- سازمان قطار شهری کرج در سال 1380 تاسیس شد. خط 1 قطار سریع السیر کرج - مهرشهر در سال 1383 راه اندازی و عملیات اجرایی خط 2 قطار شهری کرج در اواخر سال 1384 آغاز شد.
- سازمان قطار شهری اهواز در سال 1381 تاسیس و مطالعات مربوط به احداث قطار شهری در اواخر همان سال شروع شد و در نهایت عملیات اجرائی خط 1 قطار شهری اهواز در اواخر سال 1384آغاز شد.
- سازمان قطار شهری کرمانشاه در اوایل سال1387 تاسیس و مطالعات مربوط به احداث قطار شهری در سال 1384 شروع شد و در نهایت هم اکنون در مرحله فاز اول مطالعات است.
- سازمان قطار شهری قم دراواخر سال 1387تاسیس شد و مطالعات مربوط به احداث قطار شهری سال 1386 و در حال حاضر در مرحله تکمیل مطالعات است.
متروی اصفهان
متروی اصفهان به مجموعه در حال احداث قطارهای شهری در شهر اصفهان گفته میشود. «سازمان قطار شهری اصفهان و حومه» مسوولیت ساخت و بهرهبرداری متروی اصفهان را بر عهده دارد. پس از تصویب بودجه احداث قطار شهری در ۵ کلان شهر کشور در مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۷۹ طراحی تفضیلی خط شمال - جنوب به طول ۱۲٫۵ کیلومتر در سال ۱۳۸۰ آغاز شد. عملیات اجرایی این خط در سال ۱۳۸۱ آغاز شده است و همچنان ادامه دارد.
پیدایش ایجاد قطار شهری در اصفهان به زمان احداث ذوب آهن در دهه 1340 باز می گردد که برای اولین بار احداث این مسیر از طرف مشاور خارجی از فرودگاه بین المللی اصفهان به فولاد شهر و ذوب آهن مطرح شد که هیچگاه به مرحله اجرا در نیامد.
مرحله اول خط یک قطارشهری اصفهان بطول 10 کیلومتر از ایستگاه پاسداران (شهرک قدس) شروع و تا میدان شهدا ادامه مییابد.
فاز اول مترو حدفاصل ایستگاه قدس در خیابان امام خمینی(ره) تا میدان شهدا در مهرماه سال گذشته راه اندازی شد و مورد استقبال شهروندان اصفهانی قرار گرفت.
فاز دوم مترو وارد مدار می شود
اکنون نیز فاز دوم قطار شهری از میدان شهدا تا ایستگاه تختی آماده بهره برداری است و قرار است فردا با حضور معاون اول رییس جمهور به بهره برداری برسد. ایستگاه تختی مترو اصفهان یکی از اصلیترین ایستگاه های قطار شهری اصفهان به شمار می رود که در محل چهار راه تختی اصفهان واقع شده است. تختی یازدهمین ایستگاهی است که قطار شهری اصفهان به آن وارد می شود و در ساخت این ایستگاه از معماری ایرانی و اسلامی استفاده شده است، نور مناسب و سیستم تهویه مطلوب از دیگر ویژگی های ایستگاه یازدهم قطار شهری می باشد. ناگفته نماند ایستگاه های بهارستان، باهنر و کاوه نیز همزمان با ایستگاه تختی توسط اسحاق جهانگیری مورد بهره برداری قرار خواهد گرفت.
براساس آمار اعلام شده توسط سازمان قطار شهری اصفهان کل خط یک مترو اصفهان به طول 20 کیلومتر و مشتمل بر 20 ایستگاه است که نقطه شروع خط یک ایستگاه قدس در خیابان امام خمینی(ره) و نقطه پایانی آن ایستگاه دفاع مقدس در ترمینال صفه است.
راه اندازی مترو در فاز نخست و همچنین تلاش راه اندازی فاز دوم را می توان از نقاط قوت شهرداری اصفهان در طول یکسال اخیر دانست.
گزارش: آیدا علی اکبری
نظر شما