به گزارش خبرنگار ایمنا، از سوی مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل شهرداری اصفهان، همایش استاد علی اکبر معمار اصفهانی با سخنرانی مهندس احمد منتظر برگزار شد.
همایش ساعت18:03در سالن کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان آغاز شد، حضور اساتید، دانشجویان، هنرمندان و علاقمندان در این همایش نشان میداد که علیرغم زندگی پرابهام استاد علی اکبر معمار اصفهانی، مشتاق برای دانستن ابعاد مختلف زندگی و فعالیت های وی بسیار است و تنها همت می خواهد و صد البته که این همت را در کمتر کسی می توانی سراغ بگیری. نهایت کلام اینکه، امثال منتظرها هستند و بس.
مدیر مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل ضمن تبریک روز کارمند به ویژه به کارمندان شهرداری اصفهان و تشکر از حضور استاد احمد منتظر، اظهار داشت: صرف حضور امثال مهندس منتظر، سوای از بحث سخنرانی، برکت و نعمت است و بایستی پاس بداریم.
حمید فرهمند بروجنی افزود: در این برنامه ما از وجوه مختلف میراث به دو میراث معنوی اشاره خواهیم داشت، یکی معماری اصفهان و دیگری مفاخر معماری اصفهان. مفاخر و رجال حقیقت اعم شعرا، ادبا، دانشمندان، هنرمندان، کارآفرینان و غیره که میراث معنوی ما هستند بنابراین تکریم منزلت ایشان، تلاش برای معرفی ایشان و به ویژه درک و فهم مجاهدات ها و دستاوردهای ایشان افزون بر این که یک وظیفه همگانی است، نشانه عمق فرهیختگی مردمانی است که به این کار مبادرت می ورزند و من خوشحالم که امروز مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل در انجام این مهم پیشگام است. ما در مرکز اصفهان شناسی مصمم هستیم که ضمن خوانش نقش و جایگاه بزرگان و مشاهیر در تاریخ پرافتخار اصفهان، به معرفی شایسته و بایسته این بزرگان بپردازیم.
استادیار دانشگاه هنر اصفهان ضمن اشاره به این که در این برنامه همزمان با این که آثار و خدمات استاد علی اکبر معمار اصفهانی به وسیله سخنران محترم مرور می شود و به خدماتی که به فرهنگ و تمدن اسلامی داشته پرداخته می شود، علاوه بر آن ما در محضر استادی در دوره معاصر هستیم تا بدین ترتیب پیوندمان را با گذشته تاریخی تقویت می کنیم و آینده شهر زیبای اصفهان به شکلی شایسته بنا کنیم.
فرهمند به معرفی اجمالی استاد علی اکبر اصفهانی پرداخت و گفت: استاد علی اکبر معمار اصفهانی از اعاظم معماری و هنرمندان دوره شاه عباس اول صفوی است که چنان که باید شناخته نشده، زندگی ایشان در هاله ای از ابهام و در پرده ای از اسطوره و افسانه پیچیده شده و بسیاری از خدمات ایشان به نام دیگران نوشته شده است.
این هنرمند، پژوهشگر و مرمتگر آثار تاریخی تصریح نمود: نیاز است که استاد منتظر و استادانی دیگر به تبیین ابعاد مختلف زندگی نوابغ اصفهان بپردازند. مکتب معماری اصفهان صفوی مدیون مجاهدت ها و خدمات استاد علی اکبر اصفهانی است و لازم است به استادانی نظیر استاد محمدرضا بنا، استاد حسین بنا، استاد باقر بنای خوش قریحه کتیبه نگار اصفهانی پرداخته و معرفی شوند.
وی خاطرنشان ساخت: استاد علی اکبر اصفهانی در دوره ای زندگی کرد که مشاهیر درجه یک اصفهان مانند میرعماد حسنی سیفی قزوینی می زیسته و اصفهان به ایشان مدیون است زیرا به شکل بسیار بدی ایشان را در اصفهان را شهید کردند و تکیه ظلمات حتی با نمادی از میرعماد هم آراسته نیست. در برنامه ای از من پرسیدند که چه کسی میرعماد را شهید کرد، من پاسخ دادم ما. هر کسی این هنرمند را نشناسد و درک و فهم آثار او را نداشته باشد در قتل آن هنرمند یا دانشمند سهیم است. علیرضا عباسی، محمدرضا امامی، عبدالباقی تبریزی، میرزا علی بیگ تبریزی از جمله مفاخر اصفهان هستند و استاد علی اکبر همزمان با این هنرمندان زندگی کرد و در هوایی تنفس کرد که بزرگانی نظیر میرداماد، میرفندرسکی، ملاصدرای شیرازی و شیخ بهایی تنفس کردند.
مدیر مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل گفت: استاد علی اکبر معمار اصفهانی هنرمند و معمار بزرگی در دولت عثمانی است به نام سنان آقا و هرچند که درباره ارتباط مستقیم معمار سنان آقا و استاد علی اکبر اصفهانی مدرک مستدلی و جود نداشته باشد اما نشانه ها حاکی از آن است که این دو به فرهنگ هر دو کشور علایقی داشتند. شاهکارهای معماری مسجد سنان آقا و استاد علی اکبر اصفهانی نمونه های فاخر هنر اسلامی هستند و لازم است معرفی شوند.
فرهمند بروجنی به استاد منتظر به عنوان یک چهره شناخته شده اشاره نمود و افزود: استاد منتظر استادیار دانشگاه هنر اصفهان هستند و بیش از سه دهه به صورت مستقیم و پیوسته در دانشگاه هنر اصفهان و مراکز آموزش معماری به تدریس نظری معماری اسلامی مشغول است. ایشان معماری عمل گرا است و هم در دوره معماری معاصر و هم در حوزه مرمت آثار خدمات ارزنده ای داشتند و بر روی بیش از یکصد بنا نظارت مستقیم داشته و یا در مرمت آن مشارکت داشته اند. ایشان یک سال مدیریت سازمان میراث فرهنگی استان اصفهان را عهده دار بوده اند و سال ها با مرحوم دکتر شیرازی همکاری داشتند و در تصمیم گیری ها و تصمیم سازی های مهم نیم قرن اخیر در اصفهان اثرگذار بوده اند.
فرهنمند با یادی از هنرمند، دوست و همراه استاد منتظر، مرحوم محمدحسین وافی از حاضران درخواست نمود که فاتحه ای را قرائت نمایند. در ادامه و با درخواست مدیر مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل، حاضران در این نشست ایستاده با تشویق خودشان از استاد محمد منتظر برای ارائه سخنان خود درباره علی اکبر معمار اصفهانی استقبال نمودند.
محمد منتظر با اشاره به این که سخنرانی امروز وی، پژوهشی است که با توجه به درخواست ارائه شده از سوی سازمان میراث فرهنگی کشور ترکیه انجام گرفته، اظهار داشت: سازمان میراث فرهنگی کشور، بر اساس درخواست کشور ترکیه، انجام این پژوهش را به من واگذار نمود و در نهایت این پژوهش در طول سه ماه به انجام رسید و در زمستان سال 94 در ترکیه ارائه و مورد استقبال قرار گرفت.
استادیار دانشگاه هنر اصفهان ادامه داد: معمار سنان آرزو داشت که استاد علی اکبر اصفهانی را ببیند اما به دلیل جنگ های میان ایران و دولت عثمانی، این دیدار هیچ گاه میسر نشد، به همین دلیل دولت عثمانی تمایل داشت سمیناری درباره استاد علی اکبر اصفهانی برگزار کند و سخنرانی امرزو بنده تکرار همان پژوهش است.
وی گفت: با توجه به زمان تولد استاد علی اکبر اصفهانی در سال 985 هجری قمری، او در مراحل اولیه اجرای طرح عظیم پایتخت جدید ایران که از قزوین به اصفهان منتقل شده بود می تواند نقشی تعیین کننده داشته باشد. تا زمانی که در حدود سال 1005 هجری قمری استاد بدیع الزمان یزدی، معمارباشی شاه عباس علی اکبر را به شاگردی می پذیرد. استاد بدیع الزمان یزدی تا سال 1020 هجری قمری از وی معماری بی نظیر می سازد که اهم معماران و مهندسان هم عصرش به استادی او اعتراف می کنند.
استادیار دانشگاه اصفهان تصریح نمود: بین سال های 1005 تا 1020 هجری قمری استاد علی اکبر اصفهانی احتمالاً در اجرای برخی از بناهای طرح عظیم پایتخت در دوران حکومت شاه عباس کبیر نقش اجرایی داشته است ولی باتوجه به منابع موجود، پس از سال 1020 هجری قمری عملیات اجرایی مسجد جامع عباسی تماماً به عهده او واگذار شده است.
مدیرکل سابق سازمان میراث فرهنگی استان اصفهان ادامه داد: نام استاد بدیع الزمان یزدی در متون تاریخی چندبار آورده شده که آخرین مرتبه مربوط به سال 120 هجری قمری و در زمان خرید زمین برای ساخت مسجد جامع عباسی است. ضمن این که عدم وجود هیچ نامی جز نام شاه عباس در کتیبه اصلی سردر مسجد به خط علیرضا عباسی به سال 1025 هجری قمری و ذکر نام استاد علی اکبر اصفهانی در کتیبه زیرین به خط محمدرضا امامی در زمان شاه صفی و به سال 1046 هجری قمری اشاره به این مطلب دارد که احتمالاً شاه عباس کبیر قصدی برای آوردن نام معمار نداشته است.
منتظر گفت: وجو نام استاد علی اکبر اصفهانی در کتیبه بالای در ورودی و جدای از کتیبه اصلی پس از اتمام ساخت مسجد و نصب در اصلی آن و هدیه گرفتن وی از شاه صفی در سال 1046 هجری قمری، حکایت از احداث بناهای بسیار ارزنده توسط استاد علی اکبر اصفهانی به ویژه در دوره شاه صفی دارد.
مدرس دانشگاه هنر اصفهان به سه نفر از مهم ترین اعضای گروه طراحی و ساخت بناهای این دوره که در ساخت مسجد جامع عباسی تأثیر گذار بوده اند اشاره نمود و گفت: محب علی بیک ملقب به لله بیک، نماینده حکومت و ناظر بر اجرای طرح، استاد بدیع الزمان یزدی، معمارباشی دربار و فراهم آورنده مقدمات مسجد و همچنین استاد علی اکبر اصفهانی، معمار و سازنده بنا که پس از استاد بدیع الزمان یزدی در سِمت معمارباشی جایگزین می شود.
احمد منتظر افزود: افزایش ارتفاع عالی قاپو در سال 1026 هجری قمری شروع شد و تا سال 1033 که سال اتمام تالار موسیقی است ادامه یافت که نقش استاد علی اکبر اصفهانی در این بنا بسیار پررنگ است و هم چنین با توجه به نظریه پروفسور کالدیری که از حضور معماران جدید در این طبقه حکایت می کند، طبقه آخر این بنا یا تالار موسیقی را باید از آثار منحصر به فرد استاد علی اکبر اصفهانی دانست.
وی خاطرنشان ساخت: شاه عباس در تکمیل طرح پایتخت جدید و برای جذب تجار و بازاریان اصفهان از منطقه میدان کهنه به میدان و مجموعه جدید لازم می بیند که مسجد جامع بزرگ و باشکوهی در برابری با مسجد جامع کبیر احداث کند، به همین منظور گروه محل علی بیک، استاد بدیع الزمان یزدی و استاد علی اکبر اصفهانی را برای ساخت این مسجد تعیین می کند که محب علی بیک نقش نماینده و ناظر شاه، استاد بدیع الزمان یزدی در نقش معمارباشس دربار و استاد علی اکبر اصفهانی معمار و سازنده بنا بود که وی در همین بنا گروه توانایی ها و ابداعات منحصر به فرد خود مانند مقرنس کم نظیر نیم کار سردر، کاشی کاری معرق نفیس، کتیبه بی نظیری به خط استاد علسرضا عباسی، تاق زیبای هشتی ورودی و هم چنین سنگابی نفیس در میان هشتی را به نمایش می گذارد.
استادیار دانشگاه هنر اصفهان افزود: شاه صفی برای تقدیر از استاد علی اکبر اصفهانی، خط کشی فولادی و طلاکوب با نام ستاره به وی اهدا می کند که بر روی آن از استاد علی اکبر اصفهانی به عنوان معمار به حق نام برده شده است.
مدیرکل سابق سازمان میراث فرهنگی استان تأکید نمود: با توجه به این که از زمان شاه عباس اول تا شاه سلیمان نام سه نفر با عنوان نادرالعصر و معمارباشی در دوران صفویه به نام های استاد بدیع الزمان یزدی، استاد علی اکبر اصفهانی و استاد محمدصالح قزوینی مطرح است، این گونه استنباط می شود که بناهای بابارکن الدین، امامزاده اسماعیل، حرم مطهر حضرت علی(ع)، مسجد ساروتقی، کاروانسرای ساروتقی، کاخ چهلستون و پل خواجو در دوران معمارباشی بودن استاد علی اکبر اصفهانی و به وسیله وی طراحی شده اند و ایشان نقش موثری در ساخت این بناها داشته است، که در حرم مطهر حضرت علی(ع) استاد علی اکبر اصفهانی برای بازسازی حرم مأمور می شود و در بازسازی پل خواجو و احداث طبقه دوم آن تأثیرگزار بوده است.
احمد منتظر با اشاره به این که استاد علی اکبر اصفهانی را باید به حق استادالاساتید نامید، ادامه داد: استاد علی اکبر اصفهانی تا سال 1070 هجری قمری در قید حیات بوده است، قبر ایشان در تخت فولاد قرار دارد و به گفته فردی که بسیار هم بر عقیده خود راسخ است قبر استاد علی اکبر اصفهانی در زیر آسفالت قرار دارد و این فرد مکان قبر را در ازای دریافت 20 میلیون تومان اعلام می کند که من در همین جلسه این مطلب را عنوان کردم تا شاید کسی این مبلغ را به وی پرداخت نماید و به این ترتیب بتوان آرامگاهی در خور این استاد بنا نمود که البته همت شهرداری را خواهد طلبید.
پیشکسوت مرمت و معماری اصفهان به دوران فعالیت استاد علی اکبر اصفهانی اشاره نمود، وی گفت: دوره اول فعالیت استاد علی اکبر اصفهانی زمانی است در ساخت مجموعه دولتخانه صفوی است که در سال 1005 هجری قمری از یک طرف و از باغ هزارجریب آغاز شد تا خیابان نظر، استاد بدیع الزمان یزدی معمارباشی است و استاد علی اکبر اصفهانی شاگردی می کند. دوره دوم از خیابان نظر تا زاینده رود و چهارباغ عباسی شکل می گیرد که استاد علی اکبر اصفهانی 10 درصد مشارکت داشت. محله میدان بزرگ جلفا که محله اصلی تجار ارامنه است در سال 1019 هجری قمری ساخته شد و مشارکت استاد علی اکبر اصفهانی در آن بسیار زیاد است، ضمن این که ساخت کلیسای بتلهم به احتمال بسیار به استاد علی اکبر اصفهانی بازمی گردد. هم چنین در سال 1050 هجری قمری تالار آیینه خانه قطعاً توسط استاد علی اکبر اصفهانی ساخته شد، هم چنین ساخت خانه مارتا پیترز نیز به استاد علی اکبر اصفهانی تعلق دارد. از سویی دیگر، در ساخت خانه های محله عباس آباد، استاد علی اکبر اصفهانی به همراه لله بیک و استاد بدیع الزمان یزدی مشارکت شدید داشته اند که از آن ها تنها مسجد شمس آباد باقی مانده که اول کلیسا بوده است.
منتظر خاطرنشان ساخت: چهارباغ عباسی، هم چنین عمارت های باغ گلدسته و عمارت باغ خلوت در سال در سال 1011 هجری قمری، تالار مروارید در تالار طویله، عمارت عالی قاپو در سال 1026 هجری قمری از بناهایی هستند که استاد علی اکبر اصفهانی در ساخت آن ها نقشی موثر داشته است و البته ابداع تالار، کار مسلم استاد علی اکبر اصفهانی است. استادیار دانشگاه هنر اصفهان با تالار آیینه که از ساخته های استاد علی اکبر اصفهانی است اشاره نمود و اظهار داشت: معاون شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان، آقای صمصام شریعت ابراز علاقمندی نموده اند که این تالار بازسازی شود. وی افزود: از ویژگی های استاد علی اکبراصفهانی رسمی بندی است که از نوع کاربندی بشمار می رود و ایشان رسمی های بسیار پیچیده ای مانند رسمی بندی های ایوان رو به آفتاب و یا ایوان اصلی مسجد جامع عباسی را خلق نموده است.
استاد احمد منتظر گفت: در ترکیه 10 کتاب درباره استاد سنان نوشته شده است که نشان از علاقه مردم ترکیه و روشنفکرانش دارد اما ما در ایران درباره استادی بزرگ تر از سنان نه تنها کتابی نداریم بلکه این مقاله که اکنون خدمت شما ارائه شد اولین مقاله درباره این استاد بزرگ است یعنی استاد علی اکبر اصفهانی است. امیدواریم مردم و پژوهشگران ما همت کنند و بتوانیم در سمینار بعدی با ترکیه تاخت بزنیم.
وی ادامه داد: معمارباشی صفوی یعنی کل مهندسی معماری اکنون و معمارباشی کسی است که حتی شاه هم نمی تواند طرحش را بدون دلیل و استدلال کافی رد نماید.
منتظر با اشاره به این که در تذکره نصرآبادی آمده است که استاد علی اکبر اصفهانی بی نهایت آرام بود به سخنان خود پایان و به پرسش های حاضران پاسخ داد.
در پایان نشست، مدیر مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل ضمن تشکر از استاد احمد منتظر که با روحیه معلمی خود به پرسش ها پاسخ گفت، اظهار داشت: متن مقالاتی که به صورت سخنرانی ارائه می شود، در کتابی حاوی مجموعه مقالات با عنوان اصفهان شناخت به چاپ خواهد رسید.
حمید فرهمند بروجنی شمن اشاره به سخن استاد منتظر درباره امکان بازسازی تالار آیینه، از شهرداری و شورای شهر اصفهان درخواست نمود مصوبه ای ارائه شود که بازسازی بناهای مهم صورت پذیرد تا به شناخت چهره فرهنگی اصفهان کمک نماید. وی افزود: شهردار و اعضای شورای شهر اصفهان دوستدار فرهنگی هستند و این فرصت تاریخی است که باید از این فرصت تاریخی استفاده نمود./3159
همایش ساعت18:03در سالن کتابخانه مرکزی شهرداری اصفهان آغاز شد، حضور اساتید، دانشجویان، هنرمندان و علاقمندان در این همایش نشان میداد که علیرغم زندگی پرابهام استاد علی اکبر معمار اصفهانی، مشتاق برای دانستن ابعاد مختلف زندگی و فعالیت های وی بسیار است و تنها همت می خواهد و صد البته که این همت را در کمتر کسی می توانی سراغ بگیری. نهایت کلام اینکه، امثال منتظرها هستند و بس.
مدیر مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل ضمن تبریک روز کارمند به ویژه به کارمندان شهرداری اصفهان و تشکر از حضور استاد احمد منتظر، اظهار داشت: صرف حضور امثال مهندس منتظر، سوای از بحث سخنرانی، برکت و نعمت است و بایستی پاس بداریم.
حمید فرهمند بروجنی افزود: در این برنامه ما از وجوه مختلف میراث به دو میراث معنوی اشاره خواهیم داشت، یکی معماری اصفهان و دیگری مفاخر معماری اصفهان. مفاخر و رجال حقیقت اعم شعرا، ادبا، دانشمندان، هنرمندان، کارآفرینان و غیره که میراث معنوی ما هستند بنابراین تکریم منزلت ایشان، تلاش برای معرفی ایشان و به ویژه درک و فهم مجاهدات ها و دستاوردهای ایشان افزون بر این که یک وظیفه همگانی است، نشانه عمق فرهیختگی مردمانی است که به این کار مبادرت می ورزند و من خوشحالم که امروز مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل در انجام این مهم پیشگام است. ما در مرکز اصفهان شناسی مصمم هستیم که ضمن خوانش نقش و جایگاه بزرگان و مشاهیر در تاریخ پرافتخار اصفهان، به معرفی شایسته و بایسته این بزرگان بپردازیم.
استادیار دانشگاه هنر اصفهان ضمن اشاره به این که در این برنامه همزمان با این که آثار و خدمات استاد علی اکبر معمار اصفهانی به وسیله سخنران محترم مرور می شود و به خدماتی که به فرهنگ و تمدن اسلامی داشته پرداخته می شود، علاوه بر آن ما در محضر استادی در دوره معاصر هستیم تا بدین ترتیب پیوندمان را با گذشته تاریخی تقویت می کنیم و آینده شهر زیبای اصفهان به شکلی شایسته بنا کنیم.
فرهمند به معرفی اجمالی استاد علی اکبر اصفهانی پرداخت و گفت: استاد علی اکبر معمار اصفهانی از اعاظم معماری و هنرمندان دوره شاه عباس اول صفوی است که چنان که باید شناخته نشده، زندگی ایشان در هاله ای از ابهام و در پرده ای از اسطوره و افسانه پیچیده شده و بسیاری از خدمات ایشان به نام دیگران نوشته شده است.
این هنرمند، پژوهشگر و مرمتگر آثار تاریخی تصریح نمود: نیاز است که استاد منتظر و استادانی دیگر به تبیین ابعاد مختلف زندگی نوابغ اصفهان بپردازند. مکتب معماری اصفهان صفوی مدیون مجاهدت ها و خدمات استاد علی اکبر اصفهانی است و لازم است به استادانی نظیر استاد محمدرضا بنا، استاد حسین بنا، استاد باقر بنای خوش قریحه کتیبه نگار اصفهانی پرداخته و معرفی شوند.
وی خاطرنشان ساخت: استاد علی اکبر اصفهانی در دوره ای زندگی کرد که مشاهیر درجه یک اصفهان مانند میرعماد حسنی سیفی قزوینی می زیسته و اصفهان به ایشان مدیون است زیرا به شکل بسیار بدی ایشان را در اصفهان را شهید کردند و تکیه ظلمات حتی با نمادی از میرعماد هم آراسته نیست. در برنامه ای از من پرسیدند که چه کسی میرعماد را شهید کرد، من پاسخ دادم ما. هر کسی این هنرمند را نشناسد و درک و فهم آثار او را نداشته باشد در قتل آن هنرمند یا دانشمند سهیم است. علیرضا عباسی، محمدرضا امامی، عبدالباقی تبریزی، میرزا علی بیگ تبریزی از جمله مفاخر اصفهان هستند و استاد علی اکبر همزمان با این هنرمندان زندگی کرد و در هوایی تنفس کرد که بزرگانی نظیر میرداماد، میرفندرسکی، ملاصدرای شیرازی و شیخ بهایی تنفس کردند.
مدیر مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل گفت: استاد علی اکبر معمار اصفهانی هنرمند و معمار بزرگی در دولت عثمانی است به نام سنان آقا و هرچند که درباره ارتباط مستقیم معمار سنان آقا و استاد علی اکبر اصفهانی مدرک مستدلی و جود نداشته باشد اما نشانه ها حاکی از آن است که این دو به فرهنگ هر دو کشور علایقی داشتند. شاهکارهای معماری مسجد سنان آقا و استاد علی اکبر اصفهانی نمونه های فاخر هنر اسلامی هستند و لازم است معرفی شوند.
فرهمند بروجنی به استاد منتظر به عنوان یک چهره شناخته شده اشاره نمود و افزود: استاد منتظر استادیار دانشگاه هنر اصفهان هستند و بیش از سه دهه به صورت مستقیم و پیوسته در دانشگاه هنر اصفهان و مراکز آموزش معماری به تدریس نظری معماری اسلامی مشغول است. ایشان معماری عمل گرا است و هم در دوره معماری معاصر و هم در حوزه مرمت آثار خدمات ارزنده ای داشتند و بر روی بیش از یکصد بنا نظارت مستقیم داشته و یا در مرمت آن مشارکت داشته اند. ایشان یک سال مدیریت سازمان میراث فرهنگی استان اصفهان را عهده دار بوده اند و سال ها با مرحوم دکتر شیرازی همکاری داشتند و در تصمیم گیری ها و تصمیم سازی های مهم نیم قرن اخیر در اصفهان اثرگذار بوده اند.
فرهنمند با یادی از هنرمند، دوست و همراه استاد منتظر، مرحوم محمدحسین وافی از حاضران درخواست نمود که فاتحه ای را قرائت نمایند. در ادامه و با درخواست مدیر مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل، حاضران در این نشست ایستاده با تشویق خودشان از استاد محمد منتظر برای ارائه سخنان خود درباره علی اکبر معمار اصفهانی استقبال نمودند.
محمد منتظر با اشاره به این که سخنرانی امروز وی، پژوهشی است که با توجه به درخواست ارائه شده از سوی سازمان میراث فرهنگی کشور ترکیه انجام گرفته، اظهار داشت: سازمان میراث فرهنگی کشور، بر اساس درخواست کشور ترکیه، انجام این پژوهش را به من واگذار نمود و در نهایت این پژوهش در طول سه ماه به انجام رسید و در زمستان سال 94 در ترکیه ارائه و مورد استقبال قرار گرفت.
استادیار دانشگاه هنر اصفهان ادامه داد: معمار سنان آرزو داشت که استاد علی اکبر اصفهانی را ببیند اما به دلیل جنگ های میان ایران و دولت عثمانی، این دیدار هیچ گاه میسر نشد، به همین دلیل دولت عثمانی تمایل داشت سمیناری درباره استاد علی اکبر اصفهانی برگزار کند و سخنرانی امرزو بنده تکرار همان پژوهش است.
وی گفت: با توجه به زمان تولد استاد علی اکبر اصفهانی در سال 985 هجری قمری، او در مراحل اولیه اجرای طرح عظیم پایتخت جدید ایران که از قزوین به اصفهان منتقل شده بود می تواند نقشی تعیین کننده داشته باشد. تا زمانی که در حدود سال 1005 هجری قمری استاد بدیع الزمان یزدی، معمارباشی شاه عباس علی اکبر را به شاگردی می پذیرد. استاد بدیع الزمان یزدی تا سال 1020 هجری قمری از وی معماری بی نظیر می سازد که اهم معماران و مهندسان هم عصرش به استادی او اعتراف می کنند.
استادیار دانشگاه اصفهان تصریح نمود: بین سال های 1005 تا 1020 هجری قمری استاد علی اکبر اصفهانی احتمالاً در اجرای برخی از بناهای طرح عظیم پایتخت در دوران حکومت شاه عباس کبیر نقش اجرایی داشته است ولی باتوجه به منابع موجود، پس از سال 1020 هجری قمری عملیات اجرایی مسجد جامع عباسی تماماً به عهده او واگذار شده است.
مدیرکل سابق سازمان میراث فرهنگی استان اصفهان ادامه داد: نام استاد بدیع الزمان یزدی در متون تاریخی چندبار آورده شده که آخرین مرتبه مربوط به سال 120 هجری قمری و در زمان خرید زمین برای ساخت مسجد جامع عباسی است. ضمن این که عدم وجود هیچ نامی جز نام شاه عباس در کتیبه اصلی سردر مسجد به خط علیرضا عباسی به سال 1025 هجری قمری و ذکر نام استاد علی اکبر اصفهانی در کتیبه زیرین به خط محمدرضا امامی در زمان شاه صفی و به سال 1046 هجری قمری اشاره به این مطلب دارد که احتمالاً شاه عباس کبیر قصدی برای آوردن نام معمار نداشته است.
منتظر گفت: وجو نام استاد علی اکبر اصفهانی در کتیبه بالای در ورودی و جدای از کتیبه اصلی پس از اتمام ساخت مسجد و نصب در اصلی آن و هدیه گرفتن وی از شاه صفی در سال 1046 هجری قمری، حکایت از احداث بناهای بسیار ارزنده توسط استاد علی اکبر اصفهانی به ویژه در دوره شاه صفی دارد.
مدرس دانشگاه هنر اصفهان به سه نفر از مهم ترین اعضای گروه طراحی و ساخت بناهای این دوره که در ساخت مسجد جامع عباسی تأثیر گذار بوده اند اشاره نمود و گفت: محب علی بیک ملقب به لله بیک، نماینده حکومت و ناظر بر اجرای طرح، استاد بدیع الزمان یزدی، معمارباشی دربار و فراهم آورنده مقدمات مسجد و همچنین استاد علی اکبر اصفهانی، معمار و سازنده بنا که پس از استاد بدیع الزمان یزدی در سِمت معمارباشی جایگزین می شود.
احمد منتظر افزود: افزایش ارتفاع عالی قاپو در سال 1026 هجری قمری شروع شد و تا سال 1033 که سال اتمام تالار موسیقی است ادامه یافت که نقش استاد علی اکبر اصفهانی در این بنا بسیار پررنگ است و هم چنین با توجه به نظریه پروفسور کالدیری که از حضور معماران جدید در این طبقه حکایت می کند، طبقه آخر این بنا یا تالار موسیقی را باید از آثار منحصر به فرد استاد علی اکبر اصفهانی دانست.
وی خاطرنشان ساخت: شاه عباس در تکمیل طرح پایتخت جدید و برای جذب تجار و بازاریان اصفهان از منطقه میدان کهنه به میدان و مجموعه جدید لازم می بیند که مسجد جامع بزرگ و باشکوهی در برابری با مسجد جامع کبیر احداث کند، به همین منظور گروه محل علی بیک، استاد بدیع الزمان یزدی و استاد علی اکبر اصفهانی را برای ساخت این مسجد تعیین می کند که محب علی بیک نقش نماینده و ناظر شاه، استاد بدیع الزمان یزدی در نقش معمارباشس دربار و استاد علی اکبر اصفهانی معمار و سازنده بنا بود که وی در همین بنا گروه توانایی ها و ابداعات منحصر به فرد خود مانند مقرنس کم نظیر نیم کار سردر، کاشی کاری معرق نفیس، کتیبه بی نظیری به خط استاد علسرضا عباسی، تاق زیبای هشتی ورودی و هم چنین سنگابی نفیس در میان هشتی را به نمایش می گذارد.
استادیار دانشگاه هنر اصفهان افزود: شاه صفی برای تقدیر از استاد علی اکبر اصفهانی، خط کشی فولادی و طلاکوب با نام ستاره به وی اهدا می کند که بر روی آن از استاد علی اکبر اصفهانی به عنوان معمار به حق نام برده شده است.
مدیرکل سابق سازمان میراث فرهنگی استان تأکید نمود: با توجه به این که از زمان شاه عباس اول تا شاه سلیمان نام سه نفر با عنوان نادرالعصر و معمارباشی در دوران صفویه به نام های استاد بدیع الزمان یزدی، استاد علی اکبر اصفهانی و استاد محمدصالح قزوینی مطرح است، این گونه استنباط می شود که بناهای بابارکن الدین، امامزاده اسماعیل، حرم مطهر حضرت علی(ع)، مسجد ساروتقی، کاروانسرای ساروتقی، کاخ چهلستون و پل خواجو در دوران معمارباشی بودن استاد علی اکبر اصفهانی و به وسیله وی طراحی شده اند و ایشان نقش موثری در ساخت این بناها داشته است، که در حرم مطهر حضرت علی(ع) استاد علی اکبر اصفهانی برای بازسازی حرم مأمور می شود و در بازسازی پل خواجو و احداث طبقه دوم آن تأثیرگزار بوده است.
احمد منتظر با اشاره به این که استاد علی اکبر اصفهانی را باید به حق استادالاساتید نامید، ادامه داد: استاد علی اکبر اصفهانی تا سال 1070 هجری قمری در قید حیات بوده است، قبر ایشان در تخت فولاد قرار دارد و به گفته فردی که بسیار هم بر عقیده خود راسخ است قبر استاد علی اکبر اصفهانی در زیر آسفالت قرار دارد و این فرد مکان قبر را در ازای دریافت 20 میلیون تومان اعلام می کند که من در همین جلسه این مطلب را عنوان کردم تا شاید کسی این مبلغ را به وی پرداخت نماید و به این ترتیب بتوان آرامگاهی در خور این استاد بنا نمود که البته همت شهرداری را خواهد طلبید.
پیشکسوت مرمت و معماری اصفهان به دوران فعالیت استاد علی اکبر اصفهانی اشاره نمود، وی گفت: دوره اول فعالیت استاد علی اکبر اصفهانی زمانی است در ساخت مجموعه دولتخانه صفوی است که در سال 1005 هجری قمری از یک طرف و از باغ هزارجریب آغاز شد تا خیابان نظر، استاد بدیع الزمان یزدی معمارباشی است و استاد علی اکبر اصفهانی شاگردی می کند. دوره دوم از خیابان نظر تا زاینده رود و چهارباغ عباسی شکل می گیرد که استاد علی اکبر اصفهانی 10 درصد مشارکت داشت. محله میدان بزرگ جلفا که محله اصلی تجار ارامنه است در سال 1019 هجری قمری ساخته شد و مشارکت استاد علی اکبر اصفهانی در آن بسیار زیاد است، ضمن این که ساخت کلیسای بتلهم به احتمال بسیار به استاد علی اکبر اصفهانی بازمی گردد. هم چنین در سال 1050 هجری قمری تالار آیینه خانه قطعاً توسط استاد علی اکبر اصفهانی ساخته شد، هم چنین ساخت خانه مارتا پیترز نیز به استاد علی اکبر اصفهانی تعلق دارد. از سویی دیگر، در ساخت خانه های محله عباس آباد، استاد علی اکبر اصفهانی به همراه لله بیک و استاد بدیع الزمان یزدی مشارکت شدید داشته اند که از آن ها تنها مسجد شمس آباد باقی مانده که اول کلیسا بوده است.
منتظر خاطرنشان ساخت: چهارباغ عباسی، هم چنین عمارت های باغ گلدسته و عمارت باغ خلوت در سال در سال 1011 هجری قمری، تالار مروارید در تالار طویله، عمارت عالی قاپو در سال 1026 هجری قمری از بناهایی هستند که استاد علی اکبر اصفهانی در ساخت آن ها نقشی موثر داشته است و البته ابداع تالار، کار مسلم استاد علی اکبر اصفهانی است. استادیار دانشگاه هنر اصفهان با تالار آیینه که از ساخته های استاد علی اکبر اصفهانی است اشاره نمود و اظهار داشت: معاون شهرسازی و معماری شهرداری اصفهان، آقای صمصام شریعت ابراز علاقمندی نموده اند که این تالار بازسازی شود. وی افزود: از ویژگی های استاد علی اکبراصفهانی رسمی بندی است که از نوع کاربندی بشمار می رود و ایشان رسمی های بسیار پیچیده ای مانند رسمی بندی های ایوان رو به آفتاب و یا ایوان اصلی مسجد جامع عباسی را خلق نموده است.
استاد احمد منتظر گفت: در ترکیه 10 کتاب درباره استاد سنان نوشته شده است که نشان از علاقه مردم ترکیه و روشنفکرانش دارد اما ما در ایران درباره استادی بزرگ تر از سنان نه تنها کتابی نداریم بلکه این مقاله که اکنون خدمت شما ارائه شد اولین مقاله درباره این استاد بزرگ است یعنی استاد علی اکبر اصفهانی است. امیدواریم مردم و پژوهشگران ما همت کنند و بتوانیم در سمینار بعدی با ترکیه تاخت بزنیم.
وی ادامه داد: معمارباشی صفوی یعنی کل مهندسی معماری اکنون و معمارباشی کسی است که حتی شاه هم نمی تواند طرحش را بدون دلیل و استدلال کافی رد نماید.
منتظر با اشاره به این که در تذکره نصرآبادی آمده است که استاد علی اکبر اصفهانی بی نهایت آرام بود به سخنان خود پایان و به پرسش های حاضران پاسخ داد.
در پایان نشست، مدیر مرکز اصفهان شناسی و خانه ملل ضمن تشکر از استاد احمد منتظر که با روحیه معلمی خود به پرسش ها پاسخ گفت، اظهار داشت: متن مقالاتی که به صورت سخنرانی ارائه می شود، در کتابی حاوی مجموعه مقالات با عنوان اصفهان شناخت به چاپ خواهد رسید.
حمید فرهمند بروجنی شمن اشاره به سخن استاد منتظر درباره امکان بازسازی تالار آیینه، از شهرداری و شورای شهر اصفهان درخواست نمود مصوبه ای ارائه شود که بازسازی بناهای مهم صورت پذیرد تا به شناخت چهره فرهنگی اصفهان کمک نماید. وی افزود: شهردار و اعضای شورای شهر اصفهان دوستدار فرهنگی هستند و این فرصت تاریخی است که باید از این فرصت تاریخی استفاده نمود./3159
نظر شما