تنوع مضمون، تعداد شعر و نویسندگان، تعداد قالبهای شعری و سبکهای نویسندگی و شیوههای متنوع بیان مطالب، فارسی زبانان را صاحب یکی از بزرگترین گنجینههای فرهنگی و ادبی جهان کرده است.
یکی از ستارگان آسمان ادب و فرهنگ ایران زمین، "شیخ ابومحمد مصلحالدین بن عبدالله " مشهور به "سعدی شیرازی" است، او به سال 558 یا 606 هجری قمری در شیراز دیده به جهان گشود. تخلص خود را از نام "سعدبن ابي بكر بن سعد زنگي" وليعهد "مظفرالدين ابوبكر" گرفت. هر زمان که سعدی در شيراز بود، در خدمت اين وليعهد ادب پرور به سر ميبرد.
سعدي در "نظاميه بغداد" تحصيل كرد، دانشجويان دانشگاه نظاميه عبارت بودند از مفسران، محدثان، وعاظ، حكام و مذكران؛ شيخ پس از اتمام تحصيل به سير و سياحت پرداخت و در مجالس، وعظ مي گفت و مردم را به سوي دين و اخلاق هدايت ميكرد؛ سعدي در سير و سلوك مقامي بس والا داشت، او به تمام قلمرو اسلامي و همسايگان كشورهاي اسلامي مسافرت كرد و ديده تيزبين او در هر ذره، عالمي پند و حكمت مي ديد. يك بار هم در جريان "جنگ هاي صليبي" به طوري كه خودش در گلستان مي نويسد به چنگ عيسويان اسير مي شود.
به طوري كه از آثار سعدي بر ميآيد ومعاصرينش هم مينويسند در لغت، صرف و نحو، كلام، منطق، حكمت الهي، و حكمت عملي، مهارت تمام داشته است، مخصوصاً تبحر او در حكمت از تمام آثارش پيداست.
از سعدی آثار بسیاری در نظم و نثر برجای مانده است، گلستان، بوستان، دیوان اشعار،مواعظ،صاحبیه،قصاید فارسی، قصاید عربی،مراثی،مفردات و رسائل نثر شامل نصیحةالملوک، رساله عقل و عشق، مجالس خمسه و هزلیات.
وی در تمام قالبهای شعر پارسی طبع آزموده و جالب است که در تمام این قالبها، استادی و کمال طبع خود را به اثبات رسانده است، در بین تمام آثار وی،" گلستان و بوستان" از شهرت و اهمیت بیشتری برخوردار است. شاهكار سعدي در نثر، گلستان اوست كه در حقيقت نوعي مقامه نويسي است.ولي در اين رويه گرد تقليد نگشته و راه تازگي و ابتكار را پيموده است. ترتيب و تناسب وتنوع گلستان همراه با موضوعات دلكش اجتماعي و اخلاقي و تربيتي و سبك ساده و شيرين نويسندگي، سعدي را به عنوان خداوند سخن معرفي كرده است. سعدي در بين معاصرين خويش هم با وجود نبودن وسايل نشر جاي خود را باز كرد. کتاب گلستان، نه فقط حاوي مطالب اخلاقي و حكمتي است، بلكه استادي شيخ را در علم الاجتماع نشان مي دهد.تبحر وي در زبان عربي و فارسي و ذوق لطيف و طبع و قادرش، او را برانگيخت تا شيرين ترين آثار فارسي را در نظم و نثر از خود به جاي گذارد.
سعدی در ابتدا همان سبك متداول زمان خويش را در نويسندگي در پيش گرفت. بعد به سبك خواجه عبدالله انصاري تمايل پيدا كرد، و طولي نكشيد كه سبك خاص و مشخصي براي خود ابداع نمود.
شيخ اجل نه تنها به نصايح مردم ميپرداخت بلكه از اندرز دادن به سلاطين هم مضايقه نداشت كما اين كه رساله هفتم خود را به اندرز به "ملك انكياتو" اختصاص داد. علاوه بر اين رساله، قصایدی نيز سروده كه در آنها ضمن مدح، نصايح زنده و گاه خشني به انكياتو نموده است.
شهرت وي به اندازه اي بود كه پس از پنجاه و پنج سال كه از مرگش مي گذشت در ساحل اقيانوس كبير، يعني در چين، ملاحان (دریا نوردان) اشعارش را به آواز مي خواندند.
چهل و سه سال پس از فوت شيخ، يكي از فضلا و عرفا به نام "علي ابن احمدبن ابي سكر" معروف به "بيستون" اقدام به تنطيم اشعار سعدي و ترتيب آنها با حروف تهجي نمود؛ وي كليه آثار شیخ را به 12 بخش تقسيم نمود، اول رسالههايي كه در تصوف و عرفان و نصايح ملوك تصنيف كرده است، دوم گلستان، سوم بوستان، چهارم پندنامه، پنجم قصايد فارسي، ششم قصايد عربي، هفتم طيبات، هشتم بدايع، نهم خواتيم، دهم غزليات قديم كه مربوط به دوران جواني شيخ است، يازدهم صاحبيه مشتمل بر قطعات، مثنويات، رباعيات و مفردات و دوازدهم مطايبات. از آثار شيخ نسخ قديمي كه در زمان شخص او تحرير شده موجود است.
سعدی را "نویسنده شاعر و شاعر نویسنده پارسی" نیز لقب دادهاند و این عنوانی است که در تمام طول تاریخ و فرهنگ ایران زمین، مختص اوست. وی به سال 691 هجری قمری در شیراز روی بر تیره تراب نهاد، مدفن شيخ در شیراز معروف است. مورخين، "سعديه" فعلي را خانقاه او دانسته اند و مي نويسند كه شيخ در اين خانقاه كه در شمال شرقي شيراز واقع شده به عبادت مشغول بوده و از سفره انعام او درويشان بهره مي برده اند.
دولت شاه سمرقندي در تذكره الشعراء مي نويسد "سلاطين و بزرگان وعلما به زيارت شيخ بدان خانقاه مي رفتند". قنات حوض ماهي فعلي در زمان شيخ نيز جاري و معمور بوده و سعدی حوضي از مرمر در باغ خانقاه خود ساخته و از آن قنات آب در آن جاري مي كرده است.
نظر شما