هدف اصلی رسانه ها کنترل و تغییر رفتار مخاطبان است

دکتر بنی هاشمی در ابتدای نشست رسانه ها و هویت فرهنگی ما با اشاره اینکه اگر ما متوجه شویم غذاهای یک رستوران روز گذشته چند نفر را مسموم کرده است قطعا از آن رستوران غذا تهیه نمی کنیم به مصرف رسانه ای در کشورمان اشاره کرد و با طرح این سوال که ما در شکم مغز خود چه چیزی میریزیم؟ بحث خود را راجع به نقش رسانه ها در دگرگونی هویت فرهنگی آغاز کرد.
وی بحث خود را در سه بخش مطرح کرد: 1- مباحث اساسی در حوزه فرهنگ و ارتباطات 2- نقش رسانه ها در دگرگونی هویت فرهنگی 3- چه باید کرد؟
 مباحث اساسی در حوزه فرهنگ و ارتباطات
بنی هاشمی در این بخش راجع به مسائل حیاتی دنیای ارتباطات صحبت کرد و گفت: امروزه چیدمان اکثر خانه ها به گونه ای تنظیم شده است که کانون توجه تلویزیون است و مبلمان خانه ها به سمت این جعبه جادویی است و محوریت آن نه فقط در چیدمان که در گفتگوهای دوستانه و خانوادگی هم بسیار پر رنگ است به گونه ای كه ما بخش زیادی از تعاملات و گفتگوهای خانوادگیمان درباره تعریف از سریال های شب گذشته تلویزیون می گذرد.
وی که مبنای مطالعه خود را مدل مشارکت همگانی برای ساختن فردایی بهتر انتخاب کرده بود به تغییرات هویتی در فرهنگ ایرانی ها اشاره کرد و افزود: واقعا باید از خودمان سوال کنیم که چه اتفاقی افتاده است که اصفهانی ها دیگر عمارت هایی نظیر عالی قاپو و مسجد شیخ لطف الله نمی سازند و در این میان فرهنگ که دارای زیر مجموعه های مختلف و متعددی است چه نقشی در نظام ارتباطات انسانی دارند؟ که برای این سوال باید به نظام جدید ارتباطات و تغییراتی که رسانه ها در ارتباطات انسانی ایجاد کرده اند اشاره کرد.
هدف اصلی رسانه ها تغییر رفتار مخاطبان و کنترل آنهاست
این دکترای ارتباطات به سه عرصه اصلی موضوع مخاطب شناسی در رسانه اشاره کرد و افزود: شناخت مخاطبان رسانه ها، فرآیند و کارکرد رسانه ها و تاثیر رسانه بر مخاطبان، سه موضوع اصلی موضوع مخاطب شناسی رسانه را شکل می دهد و در این میان تغییر طرز تلقی و هدایت فکر و کنترل رفتار مخاطبان اساس مطالعات روانشناختی در حیطه مخاطب شناسی را تشکیل می دهد. در واقع هدف اصلی رسانه ها تغییر رفتار مخاطبان و کنترل آنهاست و این ربطی به نوع رسانه، خودی و غیر خودی ندارد و جزء ذات رسانه است، حال چه کارکردی مثبت داشته باشد چه کارکردی منفی، لذا رسانه ها برای این تغییر رفتار اهدافشان را بر اساس نیاز های مخاطبان شکل می دهند و می توانند با برنامه ریزی روی اساسی ترین نیازهای انسانی، نقش رهبری افکار عمومی را در دست بگیرند و در این میان انواع رسانه های مختلف از رادیو، تلویزیون، کتاب، سینما، مطبوعات، مجلات، اینترنت و... به سوی مخاطبان خاص خود نشانه گیری می کنند و بر اساس همذات پنداری که در مخاطب ایجاد می کنند قضاوت های کلی را در مورد یک موضوع ایجاد می کنند، لذا روبرو شدن هوشمند با انواع رسانه ها در دنیای امروز بسته به نوع آنها متفاوت است.
دکتر بنی هاشمی به دو وجه اصلی اهداف رسانه ها اشاره کرد و  افزود: رسانه های امروز 2 وجه اصلی را دنبال می کنند: 1- هدایت و جهت دهی انگیزه ها و هیجان های مخاطبان 2- ساماندهی ماهیت و کیفیت یادگیری مخاطبان (تغییر یادگیری) لذا بد نیست از خود سوال کنیم واقعا چرا شبکه های ماهواره ای فارسی زبان اینقدر مثل قارچ در حال رشد هستند؟ واقعا این شبکه ها از سر دلسوزی برای اوقات فراغت ما این همه هزینه می کنند؟ چرا با خرج میلیون ها دلار اینقدر برای ما زحمت می کشند؟! آیا شبکه های ماهواره ای فارسی زبان عاشق ما هستند؟!خیر؛ بی شک پاسخ چیزی نیست جر اینکه بگوییم این رسانه ها به دنبال جهت دادن به رفتار و ذهن مخاطبان خود هستند و برای این منظور بر خلاف کشورهای عربی که نیاز به تغییر زبان برای نفوذ در هویت و فرهنگشان نبود، در کشور ما و با تفاوت هویتی ایرانی ها با تولید سالیانه یکی دو شبکه فارسی زبان به سمت ما حمله کردند، چرا که زبان نقش اساسی در ارتباطات ما ایرانی ها ایفا می کند و بدون برداشتن این فاصله زبانی نمی توانستند به این راحتی ها در فرهنگ ما نفوذ کنند.
اول ای جان دفع شر موش کن
بنی هاشمی در ادامه به مثال مولانا اشاره کرد و افزود: امروزه رسانه های مختلف به واسطه زبانشان به مخاطبان خود می گویند چطور بیاندیش و نیک و بد چیت و چون آرام نفوذ می کنند ما متوجه تغییرات و آسیب های آنها نمی شویم و به قول مولانا:
ما در این انبار گندم می کنیم / گندم جمع آمده گم می کنیم
می نیندیشیم آخر ما به هوش / کین خلل در گندمست از مکر موش
موش تا انبار ما حفره زدست / وز فنش انبار ما ویران شدست
اول ای جان دفع شر موش کن / و انگهان درجمع گندم کوش کن
گرنه موشی دزد در انبار ماست / گندم اعمال چل ساله کجاست
ریزه صدق هر روزه چرا/ جمع می ناید در این انبار ما
لذا این موش و آلودگی اطلاعاتی مخاطرات جبران ناپذیری را برای ما به بار آورده است که باید دفع آن چاره جویی کنیم و کسانی موفقترند که در مقابل این روند ایستادگی می کنند و کسانی ایستادگی می کنند که از خودشان چیزی داشته باشند.
دکتر بنی هاشمی در ادامه به ماندگاری و امتداد تاریخی کارها اشاره کرد و افزود: اگر کارکرد نهادهایی همچون دانشگاه، خانواده، مدرسه، نهادهای اقتصادی، سیاسی ، قضایی، فرهنگی و... دچار اختلال شوند جامعه با تاخر زمانی 15 تا 20 ساله در آینده، دچار بحران خواهد شد. اما علاجش چیست؟ امروزه همه ما از آسیب های فرهنگی و انحرافات اجتماعی صحبت می کنیم و این موضوع نقل محافل ماست و همه را سرزنش می کنیم به جز خودمان در صورتی که طبق دستورالعمل دینی، عرفانی و ملی باید اول سراغ اصلاح خودمان بریم اما ما بر مبنای گریز اط مسئولیت همه خواستار تغییر هستیم اما حرف از تغییر خودمان که می رسد لنگ می زنیم و همین باعث می شود هر روز جلوه های منفی آسیب ها زیاد تر و زیادتر شود چرا که رویکرد گریز از مسئولیت در حیطه فرهنگی باعث 1- جادویی شدن مشکلات 2- رکود عمل 3- آشفتگی در جستجوی مشکل 4-  راه حل های عجیب، غیر منطقی و من درآوردی 5-پرخاشگری  6- نوسان ارزش های می شود.
بنی هاشمی در ادامه صحبت هایش به موضوع IQ ، EQ و CQ اشاره کرد و افزود: امروزه در ادبیات علمی جهان شاخص سوم یعنی CQ معیار هوش انسانی است و CQ به معنای هوش ارتباطی است اینکه یک فرد در ارتباطات خود چگونه رفتار می کند.
نقش رسانه ها در دگرگونی هویت فرهنگی
این دکترای علوم ارتباطات در بخش دوم صحبت های خود یعنی نقش رسانه ها در دگرگونی هویت فرهنگی به حوزه هایی که رسانه ها به آن ورد پیدا می کنند اشاره کرد و گفت: اخلاق، خشونت، اذت، انگیزه، هیجان، یادگیری، تفریح، سرگرمی و... تمام میدان هایی است که رسانه های امروز برای آن برنامه ریزی می کنند و بر خلاف گذشته دوره زورگویی در انتقال اطلاعات در رسانه ها گذشته است و تکنیک "اقناع" به جای "القاء" گل سرسبد تمانی شگردهای رسانه شده است، چرا که اقناع در مباحث روانشناختی دارای آزادی است رسانه ها با این تکنیک به دنبال کنترل رفتار مخاطبان خود هستند و رسانه های دنیای جدید با گزینش گری روایت های خوشان را از حقیقت و یا مجاز به مخاطبان خود عرضه می کنند و در اکثر موارد با ایجاد لذت های کاذب و ساختگی به مخاطبان خود جهت می دهند.
چه باید کرد؟
دکتر بنی هاشمی در خاتمه صحبت های خود و در بخش چه باید کرد؟ به طرح پرسش هایی اساسی پرداخت و گفت: من در این بخش فقط با طرح پرسش هایی شما را در اینکه باید چه کرد آزاد می گذارم و به دنبال این هستم که شما عمیقا به فکر فرو روید: اینکه آیا شما سکان دار عرصه فرهنگ و تعلیم و تربیت محیط خود هستید؟ نهادهای موازی با شما برای کنترل خانوادتان چه کسانی هستند؟ کدام برای ما تهدید و کدام فرصت محسوب می شوند؟ خلاقیت تاریخی ما برای تبدیل تهدید ها به فرصت کجاست؟ چقدر کارکردهای این نهادها را می شناسید؟ آیا شما هیچ نقشی در فرهنگ ندارید؟ آیا قابلیت فرهنگی کافی در پیشینه خانوادگی شما وجود دارد؟ برای ارتقاء خود چه برنامه ترتیب داده اید؟ و در پایان «به بغل دستی خود نگاه نکنید» چرا که خود شما ناخدای کشتی عرصه فرهنگ خودتان هستید و باید در مقابل تهاجم فرهنگی دفاع فرهنگی کرد و لاغیر.
شايان ذكر است؛ روز گذشته نخستین نشست کافه نقد با عنوان " امشب شام چی داریم ؟" و یا نقش رسانه ها در دگرگونی هویت فرهنگی با سخنرانی دکتر ‏سید محسن بنی هاشمی، استاد برجسته علوم ارتباطات و عضو هیئت علمی ‏دانشگاه صدا و ‏سیما در کتابخانه مرکزی اصفهان برگزار شد.