تعاریف فلسفی از هویت، «من» و «خود» در شبکه های اجتماعی اینترنتی تغییر می کند

امروزه با گسترش و استفاده بیشتر از اینترنت و شبکه های اجتماعی مجازی، این رسانه های نوین در شکل دادن به بینش ها و ادراک درباره مرد یا زن، نقش مهمی در جامعه ایفا می کنند. مردان و زنان در فضای مجازی این رسانه های نوین به صورتی بازنمایی می شوند که با نقش های کلیشه ای فرهنگی که در جهت بازسازی نقش های جنسی سنتی به کار می روند، سازگاری دارند. زنان معمولا منفعل، تسلیم و کم اهمیت هستند و در مشاغل فرعی و کسل کننده ای که جنسیت شان، عواطف شان و عدم پیچیدگی شان به آن‌ها تحمیل کرده است، ظاهر می شوند و مردان با خصوصیاتی برعکس این نمایانده می شوند. این رسانه ها با نشان دادن مردان و زنان به این صورت بر ماهیت نقش-های جنسی و عدم برابری جنسی صحه می گذارند.
به طور کلی، برای رسانه های نوین در زندگی روزمره، سه نقش کلی قائل شده اند:
۱) این رسانه های نوین به فرایند ساخته شدن هویت (هویت سازی) کمک می کنند.
۲) به فرایند معنایابی کمک می کنند.
۳) به ساخت مند شدن زندگی روزمره کمک می کنند. زندگی روزمره مبتنی بر عادت هاست و از این رسانه ها برای عادت بخشیدن به زندگی استفاده می شود
رسانه های نوین به‌ویژه اینترنت و شبکه های اجتماعی مجازی عرصه هایی تازه در مقابل انسان عصر حاضر گشوده است. تعاملی بودن این شبکه های مجازی و اینترنت و قابلیت های آن ها، این امکان را فراهم آورده که انسان ها بتوانند از طریق صفحه کلید با یکدیگر ارتباط پیدا کنند و در فضایی مجازی انواع هویت های مجازی را جعل کنند و با این شیوه فضای اینترنت به فضای تعامل میان هویت های مجازی تبدیل گردد. در فضای مجازی شبکه های اجتماعی اینترنتی، تعاریف فلسفی از هویت، «من» و «خود» تغییر می کند. هویت که در فضای مجازی عبارت از مولفه هایی متغیر در فضایی متغیر است؛ گاه بیانگر آرمان های فرد است و گاه جنبه های مخفی شخصیت فردی او را می نمایاند که در اجتماع زیر نقابی که بر صورت دارد قادر به بیان آن ها نیست. از سوی دیگر در عالم واقع یک فرد با یک هویت با طرف مقابل ارتباط برقرار می کند اما اینترنت به او این امکان را می دهد که بتواند در یک لحظه چند هویت مختلف و گاه متضاد داشته باشد. بنابراین رسانه های نوین برای انسان امروزی فضاهایی مجازی پدید آورده اند. تعریف و برداشت انسان در عصر حاضر از زمان و مکان دگرگون شده و از این رو در این فضاهای مجازی هویت مجازی یا به عبارت دیگر «من اینترنتی» پدید آمده است.
در مورد هویت جنسیتی هم در عرصه این رسانه های نوین گفتنی است که از آنجایی که جنسیت و هویت جنسیتی، شیوه مهم و قدرتمندی در درک ما از جهان است، جامعه تا حد زیادی سوگیری جنسیتی دارد و کودکان و نوجوانان به سرعت دانش مربوط به جنسیت را فرا می گیرند و این رسانه های جمعی همچون اینترنت و شبکه های اجتماعی مجازی، هم منعکس کننده کلیشه های فرهنگی اند و هم به آن شکل می دهند. به همین خاطر کسانی مثل تاچمن (Tachman) اذعان می کنند اینترنت به طور نمادین زنان را نادیده می گیرد و به حاشیه می راند و با نشان دادن اکثریت قاطع و خرد کننده مردان در همه انواع محصولات در واقع به جامعه می گوید که زنان آنقدر هم مهم نیستند.
در فضای مجازی معمولا زنان به‌عنوان ابژه ها یا موجوداتی ابزاری و حاشیه ای بازنمایی می شوند. در حالی که این بازنمایی ربطی به زندگی پیچیده زنان ندارد. همچنین در رسانه های نوین، زنان به عنوان مخاطبین، شنوندگان و بینندگان فرآورده های فرهنگی نادیده گرفته می شوند. بدین سان زنان هم در نظریه های فرهنگی و هم در فرهنگ رسانه ای به‌عنوان مقوله ای اجتماعی نادیده گرفته و به حاشیه رانده شده اند. بدین گونه، می توانیم مدعی شویم رسانه های نوین نقش بازنمایی کلیشه ها یا تصورات قالبی جنسیتی را به عهده می گیرند.
/بدری برندگی، دکترای جامعه شناسي

منابع و مآخذ
- پاستر، مارک (۱۳۷۷). عصر دوم رسانه ها، ترجمه غلام حسین صالحیار، تهران: موسسه ايران.
- حاتمی، محمدرضا؛ مذهبی، سارویه (۱۳۹۰). «رسانه و نگرش زنان به هویت خود»، فصلنامه تحقیقات-فرهنگی، شماره ۲.
- گیبینز، جان و بوریمر (۱۳۸۸). سیاست پست مدرنیته، ترجمه منصور انصاری، تهران: نشر گام نو.
- مهدی زاده، سیدمحمد(۱۳۸۱). انقلاب ارتباطات، جامعه شبکه ای و ذهنیت و هویت ناپایدار، سمینار ایران و جامعه اطلاعاتی در سال ۱۴۰۰، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.