بعد از اصفهان كجا برويم؟/ اردستان+تصاویر

به گزارش خبرنگار ایمنا، شهرستان اردستان در شمال شرقی استان اصفهان و در دل کویر مرکزی ایران می باشد این شهرستان در غرب با شهرستان‌های نطنز، کاشان و آران بیدگل از شرق شهرستان نایین از جنوب با شهرستان اصفهان و از شمال با استان سمنان همجوار می باشد. 

حدود دو سوم از مساحت آن را دشت کویر پوشانده است به دلیل وجود کوه‌های مرکزی ایران که ادامه دهنده رشته کوه زاگرس می باشد روستاه‌های جنوبی و جنوب شرقی این شهرستان دارای آب و هوای مناسب مناطق کوهستانی می باشد که باعث ایجاد طبیعتی چهار فصل در این منطقه گردیده است. این شهرستان دارای دو بخش مرکزی و زواره و سه نقطه شهری به نام‌های اردستان، زواره و مهاباد می باشد. 
آثار تاریخی شهرستان
آثار تاریخی بی‌شمار و جاذبه های گردشگری و طبیعی روستاهای خوش آب هوا و گرمسیر، شکارگاه‌های مختلف و صنایع دیرپای این منطقه حاکی از مردمی فرهیخته و با فرهنگی غنی از دیرباز تا عصر حاضر بوده است.
قنات

بنای فعلی شهر اردستان مربوط به اوایل سلطنت ساسانیان و همزمان با حکومت اردشیر سر سلسله آن می باشد. در این شهر ۱۶ رشته قنات تاریخی وجود دارد که بیشتر آن فعال و دو مورد آن شاخص و منحصر به فرد می باشد.
قنات ارونه قدمت آن به دوران اشکانیان و مربوط به دوران سلطنت اروند شاه می باشد 
قنات دو طبقه این قنات از شاهکارهای منحصر به فرد آبرسانی دست بشر می باشد که دو رشته قنات با چاههای مشترک به صورت موازی و بر روی سر هم عبور می نماید و بیش از ۲۰۰۰ سال است که بخشی از شهر اردستان را سیراب می نماید. 
قنات پامیله، قنات خسرو شاه، قنات فیض آباد، قنات باب الرحی و... نیز از دیگر قنات های شهرستان می باشد. 
مسجد جامع اردستان: 

این بنا چهار دوره تاریخی شامل ساسانیان، آل بویه، سلجوقی و صفویه برخود گذرانده است و در سال ۵۵۳ هجری قمری به فرمان ابو طاهر حسین بن غالی بن احمد و به دست استاد محمود اصفهانی بنا گردیده است. اولین مسجد دو طبقه در تاریخ اسلام و دومین مسجد چهار ایوانی در عصر سلجوقی است. از بناهای بکر و دست نخورده آن روزگاران می باشد که سازه های آن از آجر وگچ، خشت و چوب بوده است برخلاف دیگر مساجد جامع داخل بافت های پیچیده ومسکونی است این بنا در کمر بندی از باغ‌های سبز انار قراردارد.
مقبره امیر اویس یا(سنگ سفید ): 

از سرداران عصر شاه اسماعیل صفوی می باشد که در سال۹۲۰ (هـ .ق) کشته شده و در این محل سنگ مزار آن شامل سنگ قبر عمودی و افقی می باشد که در نوع خود بی نظیر و منحصر به فرد است.
مسجد امام حسن مجتبی(ع): 

این اثر تاریخی در کنار بازار قدیمی اردستان قرار گرفته سال ساخت. آن مربوط به سال ۵۴۷(هـ .ق) می باشد که متاسفانه از آن بیش از مناره ای و قسمتی از مناره باقی نمانده ولی همان قسمت باقی مانده حاکی از اوج عظمت و شکوه این بنا بوده است.
مسجد خسرو: 

مسجدی است سه طبقه مربوط به سال ۱۱۳۵ (هـ .ق) می باشد این مسجد شامل مجموعه ای از آب انبار شبستان مهتابی و زیبایی است که از بناهای عصر صفویه است.
مسجد دربند: 

خراب‌های آتشکده ای به این نام در کنار راه قدیمی اردستان به زواره ساخته شده است. این بنا دو طبقه شامل گنبد خانه و شبستان می باشد. سال ساخت آن دقیقا مشخص نیست ولی شواهد امر حاکی از بافت بسیار قدیمی و کهن است.
خانه ارباب حسین مهابادی: 

این خانه از خانه های دوران قاجار در دو طبقه و از نوع یزدی سازی است که در تاریخ ۸۴/۸/۱۵ به فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
مقبره پیر اویس مهابادی: در این مقبره پیر اویس و پیر برحق از عرفای دوران ایلخانی و تیموری مدفون می باشد که هر روزه مورد زیارت عاشقان و علاقه مندان قرار می گیرد.
مسجد ملایعقوب: از مساجد عصر قاجار و دارای سه بخش تابستانی، شبستان و مهتابی می باشد که از مساجد زیبای شهر می باشد.
مقابر امامزادگان و عرفا: در ضمن در شهر اردستان بسیار از مقابر امامزادگان و عرفای نامی مانند امام زادگان اسماعیل، موسی، قاسم، محسن ، ابراهیم و عرفایی مانند پیر مرتضی، پیر جمالی، پیر سلیمان، پیر صابر، پیر علی، پیر محمود، پیر اسحاق و.... می باشد و به دلیل وجود عرفای بزرگی در عصر ایلخانی و تیموری در این شهر، شهر لقب دارالعرفان به خود گرفته است.
شهر زواره: در 12 کیلومتری شمال شرقی اردستان شهر تاریخی زواره قرار دارد بافت با ارزش و زیبا این شهر که داخل حصار سلجوقی قرار دارد.
مسجد جامع زواره:

 این مسجد از مساجد دوران سلجوقی می باشد که برای اولین بار در تاریخ اسلام به صورت چهار ایوانی بنا گردیده و در معماری مساجد اسلامی اولین مسجد ایرانی است. سال اتمام ساخت این بنا مربوط به سال ۵۵۱ (هـ .ق) و بانی آن ابوطاهرحسین بن غالی بن احمد احتمالاً معمار آن استاد محمود اصفهانی است تزیینات گچ بری و آجرکاری این بنا بالاخص خط کوفی بنایی آن زیبا و منحصر به فرد می باشد این بنا شامل گنبد خانه، ایوان‌ها، حیات، شبستان و مهتابی است.
مسجد پامنار یا بنکویه: 

درشهر زواره مناره ای به ارتفاع ۲۲ متر با کتیبه ای به خط کوفی است متن خط حاکی از ساخت منار در سال۴۶۱ (هـ .ق) و بانی آن محمد بن ابراهیم است. لازم به ذکر می باشد بعد از مناره ساوه این مناره دومین مناره کتیبه دار کشور است. در این مسجد ۵ محراب تاریخی از دوران سلجوقی باقی مانده.
حسینیه بزرگ و کوچک زواره: در میان کوچه پس کوچه های شهر دو حسینیه زیبا از دوران صفویه تا قاجار در دو طبقه وجود دارد. معماری این دو بنا شامل قسمت‌های سرباز و سرپوشیده است که در چهار فصل سال با هم زمانی ایام سوگواری سالار شهیدان قابل استفاده می باشد.
مجموعه بازار: 

مجموعه بازار زواره که روزگاری نبض اقتصادی شهر بوده هم اکنون فراموش شده و خاموش، حاکی از تلاش و کار است این مجموعه شامل بازار کاروانسراها، مدرسه علمیه( مدرسه لطفعلی خان ترشیزی)، امامزاده یحیی، ابنارنو و مسجد کرسی است. قدمت آن دقیقاً مشخص نیست ولی احتمالاً بنای اولیه شهر زواره باز می گردد.
مجموعه مقبره میر بها الدین حیدر: میر بها الدین حیدر جد علای سادات طباطبایی می باشد که این سید بزرگوار در حمله هلاکوخان مغول به زواره شهید گردیده و بعداً بر مزار آن مردم زواره مقربه ای ساخته اند در کنار این مقبره خانه ای زیباست که موزه مردم شناسی در آن ایجاد شده است.
حصار و یخچال زواره: 

برج و باروی سلجوقی زواره که فقط قسمت جنوب شرقی و جنوبی آن باقی مانده زمانی گرداگرد شهر را پوشانده بود و دارای چهار دروازه به جهات مختلف بوده است و این برج و بارو، جان و مال مردم شهر را از هجوم اشرار و دشمنان نجات می داد در قسمت شمالی این حصار یخچالی است تاریخی که احتمالا قدمت آن با حصار شهر یکی است. در روزگار کهن در زمستان یخچال قالب‌های یخ انبار می گشت و تا پایان تابستان یخ مورد نیاز مردم شهر را تامین می کرد. لازم به ذکر می باشد تنها یخچال باقی مانده درنقاط شهری شهرستان یخچال زواره می باشد.
خانه هشت بهشت (نیری): 

این خانه در دوره قاجار با معماری بسیار زیبا و حیرت انگیزی در دل شهر تاریخی زواره قراردارد. بانی آن حاج میرزا علیرضا نیری زواره ای است این بنا در دو طبقه و دارای هشت ایوان داخلی است. معماری این خانه با تمام خانه های زواره متفاوت است. 
قلاع سنگ بست و حکیم باشی: در شهر زواره دو قلعه دفاعی در داخل بافت شهری قرار دارد. این قلعه ها در سه طبقه و دارای قسمت‌های مختلفی شامل اسطبل، انبار، قسمت‌های مسکونی، قراولخانه و برج های دیدبانی می باشد. قدمت این قلعه ها به دوران سلجوقی باز می گردد. احتمالاً قلعه سنگ بست از قلعه های اسماعیلیه ایران است.
بافت قدیمی زواره: در مجموعه قدیمی بافت زواره خانه های بی شماری از نوع چهار صفه ای قرار دارد که در مقابل گرما و سرمای سوزان کویر مأمن مناسبی برای جان ومال مردم بوده است. این خانه ها به صورتی طراحی گردیده که هیچ خسارتی به محیط زیست نمی رساند و در تابستان محیط فرح بخش و در زمستان فضای گرم و ایمن را برای خانواده ایجاد می نماید. دیگر مکان‌های تاریخی عبارتند از آب انبار باغبازان، آب انبار پامنار، برج کبوتر خانه، گنبدهای عرفا ( گنبد سبز، گنبد حاج آقا و...).
کاخ چهلستون (در روستای سرهنگ آباد): 

در قسمت شرقی شهرستان در دهستان سفلی روستای خوش آب و هوایی است به نام سرهنگ آباد در این روستا کاخی است. زیبا ترکیبی از کاخ چهلستون اصفهان و باغ عفیف آباد فارس که توسط سهام السلطنه عرب عامری درسال ۱۲۹۹ (هـ .ق) ساخته شده است این کاخ شامل مجموعه کوشک، آسیاب، حمام ، قراول خانه، اصطبل، برج دیدبانی و یخچال منظریه است. این مجموعه جهت پذیرایی از شاهزادگان قاجار در دوران ناصرالدین شاه ساخته شده است.
امامزاده سید کمال الدین حسین در روستای شهراب: این امام زاده واجب التعظیم در سال ۱۲۹۹ (هـ .ق) ساخته شده و داخل گنبد خانه آن گچ بری ها، نقاشی ها، آیینه کاری ها ونقاشی پشت شیشه وجود دارد که ترکیبی از نقاشی ملی و فرنگی است و فضای داخلی این فضا بسیار زیبا و منحصر به فرد می باشد.
خانه شهید مدرس درسرابه کچو: 

شهید مجلس در روستای سرابه در ده کیلومتری جنوب شرقی اردستان درخانه ای مذهبی متولد شده و تولد این شهید بزرگوار درخانه ای روستایی و محقردر سرابه کچوی اردستان است.
دیگر بناه‌های شاخص این شهرستان کاروانسراهای ظفرقند، بغم، مهاباد، موغار و... خانه های روستایی، حمام چاه ریسه، کاخ امیرآباد، یخچال چرمهین، برج محمد آباد، آبشار آب دام دام، کارخانه سنگ تراشی لاسیب است.
زبان و گویش محلی

زبان مردم اردستان گویشی از شاخه زبان‌های مرکزی ایران است. ساکنان اردستان در گویش محلی خود از آن با عنوان‌های ارسن، ارسون، اردستون، ارسون، اسوم و اسون یاد می‌کنند.
زبان محلی اردستانی یا گویش اردستانی یا لجها اردستانی یکی از گویش‌های باز مانده از زبان های اوستایی، پارسی باستان، پهلوی، پارسی کوسغدی است که امروزه بیشتر در پیرامون کویر مرکزی ایران بدان سخن گفته می شود و از آن به نام گویش‌های میانی ایران نام می برند.
غذای محلی شهرستان
کاچی قورمه، اشکنه، نون کوفته، نون قیلیفی و کرکره غذای محلی اردستان می باشد.
سوغات شهرستان

رب انار اردستان و انواع خشکبار از سوغات شهرستان است همچنین صنایع دستی شهرستان نیز شمامل معرق، مینا كاری، خراطی، كار با چوب، سفال گری، آهنگری، نقاشی روی سفال، گلیم و قالی می باشد.
مشاهیر شهرستان
وحید شمسایی سرمربی، بازیکن فوتسال و کاپیتان تیم ملی فوتسال، آیت الله سید یوسف طباطبایی نژاد نماینده ولی فقیه، امام جمعه استان اصفهان و نماینده اصفهان در مجلس خبرگان رهبری، محمد گلبن شاعر معاصر و آیت الله سید حسن مدرس مرد دین و سیاست و
سهام السلطنه عامری سازندهٔ بنای تاریخی خانه عامری‌ها از بزرگان این دیار کهن هستند.

شهدا شهرستان
سرلشکر خلبان شهید مصطفی اردستانی و اولین شهید اردستان در جنگ تحمیلی شهید سعید رضا منیری می باشند./