مروری بر عوامل موثر در توسعه پایدار اصفهان

به گزارش ایمنا، افزایش شهرنشینی و بروز معضلات زیست ‌محیطی در دهه‌های پایانی قرن بیستم، توسعه پایدار شهرها را پیش روی متخصصان و صاحب‌نظران مسائل شهری قرارداد. در ایران نیز افزایش جمعیت شهری، مهاجرت از روستاها و شهرهای کوچک به سمت شهرهای بزرگ و تمرکز امکانات و خدمات در کلانشهرها، باعث شد تا بسیاری از شهرهای کشور با مشکلاتی مانند کمبود مسکن، اشتغال و... مواجه شوند و محیط‌زیست شهری تحت‌تأثیر قرار گیرد.
شهر مجموعه‌ای مرکب از عوامل طبیعی، اجتماعی و محیط‌های ساخته شده توسط انسان است که در آن جمعیت ساکن متمرکز شده‌. شهر به‌معنای کامل یک سیستم باز و یک موجود زنده است که بی‌توجهی به آن می‌تواند مخاطرات زیادی برای ساکنان و خودش به‌دنبال داشته باشد.
با توسعه روزانه و شهری شدن زندگی بشر مفاهیم مربوط به توسعه پایدار به این حیطه وارد شده و توسعه پایدار شهر محصول نگاه‌های جدید به عدالت اجتماعی، فضایی و محیطی نسبت به شهر است.
اصفهان به‌ عنوان یک کلانشهر از این موضوع مستثنی نیست.
مفهوم توسعه پایدار از جمله مباحثی است که امروزه مورد توجه بسیاری از کارشناسان علوم اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و محیط زیست قرار گرفته است.
توسعه پایدار توسعه ای است که نیازهای نسل حاضر را برآورده سازد بدون اینکه توانایی نسل آینده را در برآورده ساختن نیازهای خویش محدود نماید. بدیهی است که بشر برای تأمین نیازهای خود ناگزیر از استفاده از منابع طبیعی است اما با روش هایی چون افزایش بهره وری منابع و استفاده از انرژی های نو یا پاک می توان برداشت منابع طبیعی را به حداقل ممکن رساند. هدف از توسعه پایدار، توسعه ای پویا، هدفمند و آینده نگرانه است با تأکید بر این که ما برای ادامه حیات و نیز پیشبرد اهداف توسعه به محیط زیست نیاز داریم. به طوری که راهبرد اصلی توسعه پایدار این است که رشد اقتصادی را با عدالت اجتماعی و حفاظت از محیط زیست همراه گرداند.
توسعه پایدار دارای سه اصل پایداری اقتصادی، پایداری اجتماعی و پایداری محیط زیست است.
پایداری اقتصادی به معنای حفظ و ارتقای وضعیت فعلی اقتصادی است بدون آن که منابع طبیعی دچار تخریب شود که در این راستا فعالیتهای اقتصادی باید موجب رشد جامعه شده و با عدالت و کارآیی همراه باشند.
پایداری اجتماعی: انسان و جوامع انسانی محور اصلی توسعه پایدار هستند . همان گونه که گفته شد، هدف توسعه پایدار، توسعه همه جانبه است و توسعه همه جانبه بدون توسعه اجتماعی ممکن نخواهد بود. در توسعه اجتماعی بر اهدافی نظیر هویت فرهنگی،همبستگی اجتماعی، توسعه تشکیلاتی، مشارکت شهروندان، توانمندسازی انسانها و امکان جابجایی اجتماعی تأکید می شود.
پایداری زیست محیطی: پایداری زیست محیطی بر کاهش استفاده از منابع طبیعی و انرژی های تجدیدناپذیر، جلوگیری از اتلاف منابع انرژی، کاهش تولید پسماندها و تأکید بر استفاده مجدد و بازیافت پسماندها، استفاده از مواد قابل بازگشت به طبیعت و کاهش تولید آلودگی ها در صنایع و کشاورزی تأکید می کند.
پس به طور کلی می توان گفت در توسعه پایدار شهری ارتقای کیفیت زیست شهری از جمله بخش های اکولوژیک، فرهنگی، سیاسی، تأسیساتی، اجتماعی و اقتصادی بدون اعمال هرگونه فشار بر نسل های آینده یا فشاری که در نتیجه کاهش سرمایه های طبیعی و محلی اعمال می شود.
در این راستا مدیریت مطلوب پسماندهای شهری با توجه به حجم بالای تولید روزانه آنها در تمامی کشورها از اهمیت ویژه ای به خصوص از دیدگاه زیست محیطی و بهداشتی برخوردار است.
با توجه به محدودیت مکا ن های مناسب دفع انواع زباله ها و از سویی اثرات نامطلوب دفن زباله و سایر رو شهای حذف و یا کنترل زباله ها بر سلامت عمومی و محیط زیست، حرکت در جهت مدیریت بهینه پسماندها با نگاهی به توسعه پایدار از اهداف اصلی جوامع توسعه یافته و در حال توسعه می باشد.
توسعه پایدار آن است که نیازهای انسان امروز را برآورده می‌کند، بدون اینکه توانایی نسل‌های آینده را برای دستیابی به آرزوها و نیازهایشان از بین ببرد. منظر شهری، فرهنگ و طبیعت، تأثیر گرافیک محیطی به‌عنوان رسانه شهری بر شهروندان، حیات مدنی شهر، کیفیت عرصه عمومی شهر، مبلمان شهری و گرافیک محیطی منظر خوانا موضوعاتی هستند که در کمیته منظر شهری پایدار و گرافیک محیطی بررسی می‌شوند.
کمیته سیر تحول بوم شناسانه تاریخی معماری و شهر پایدار، تاریخ معماری و شهر، نگرش بوم ‌شناسانه به معماری و شهر، نقش فرایند در شکل‌گیری معماری و شهر وحفظ ارزش‌های بوم ‌شناسانه در توسعه شهری را تحلیل می‌کند و در کمیته شیوه‌های نوین آموزش معماری و شهر‌سازی‌ پایدار، انرژی‌های نوین، هویت در آموزش معماری، جهانی شدن و تأثیر آن در آموزش معماری و شهرسازی، آموزش‌های مجازی، فناوری‌های نوین و روش‌های سنتی پایدار معماری بررسی می‌شود.
"شهر پایدار" شهری است که به چند نیاز اساسی جامعه بشری مانند نیازهای روحی، روانی و عاطفی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و همچنین نیاز به برخورداری از شبکه‌های وسیع ارتباطی به‌منظور کنش‌های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، زیست‌محیطی یا مورفولوژی و ویژگی‌های اکولوژیک شهرنشینان پاسخ دهد. در استخراج شاخص‌های ارزیابی شهرهای پایدار، این شاخص‌ها را معیارهای مناسبی برای شناسایی نقاط ضعف و بهبود شهرهای پایدار است.
توسعه پايدار يكي از جامع ترين مفاهيم در دهه هاي اخير مي باشد، اين واژه در مفهوم گسترده آن به معني اداره وبهره برداري صحيح و كارا از منابع مالي، نيروي انساني و... براي دستيابي به الگوي مصرف مطلوب است كه با به كارگيري امكانات فني، ساختار وتشكيلات مناسب براي رفع نياز نسل امروز وآينده به طور رضايت بخش امكانپذير ميشود.
توسعه پايدار نه فقط بهبود نسل حاضر بلكه نسل هاي آينده را نيز را در نظر دارد.
در خصوص تحليل واولويت بندي عوامل مؤثر بر توسعه پايدار شهري در اصفهان باید به نکات زیر اشاره کرد:
اسكان پايدار رکن اساسی توسعه پایدار
يكي از اركان اساسي توسعه پايدار، اسكان پايدار است وتوسعه شهري را در همين چارچوب ميتوان مطرح نمود. به نظر ميرسد درك مفهوم توسعه شهري پايدار (به طور خاص) و پي بردن به نقش برنامه نامه ريزي شهري در ارتباط با آن، مستلزم توجه به اصول واركان توسعه پايدار(به طور عام) مي باشد.
مقوله توسعه پايدار شهرى در سالهاى اخير به عنوان يك موضوع مهم علمى در كليه جوامع مطرح بوده و بخش وسيعى از ادبيات توسعه شهرى را به خود اختصاص داده است.
در اين راستا، ابعاد مختلف توسعه پايدار شهرى از زواياى متفاوت، مورد بررسى، تجزيه و تحليل و ارزيابى قرارگرفته و در قالب ديدگاههاى مختلف، راه كارهايى نيز انديشيده شده است.
نگرش جامع به سياست ها، برنامه ها و طرحهاى توسعه شهرى و نيز تدوين اهداف يكپارچه اقتصادى، اجتماعى و زيست محيطى در راستای سياستگذارى و برنامه ريزى توسعه شهرى پايدار قرار می گيرد.
امروزه پايدارى حيات بشر به وسيله مجموعه اى از عوامل تهديد می شود، تحول فناورى، پويايى اقتصادى، رشد شتابان جمعيت وآسيب هاى محيط طبيعى از جمله اين عوامل می باشند .
با اوج گرفتن نگرانى از عواقب فعاليتهاى انسانى براى كره زمين، نظريه پايدارى براى حمايت از محيط شهرى، نظريه توسعه پايدار شهرى مطرح گرديد.
توسعه پايدار به معنى ارائه راه حل هايى در مقابل الگوهاى فانى كالبدى، اجتماعى و اقتصادى توسعه ميباشد كه بتواند از بروز مسايلى همچون نابودى منابع طبيعى، تخريب سامانه هاى زيستى، ا فزايش بي رويه جمعيت،بي عدالتى و پايين آمدن كيفيت زندگى ا نسانها حال و آينده جلوگيرى كند.
تعريف عمومي كه براي توسعه پايدار به كار ميرود به اين صورت است كه، توسعه در صدد برآوردن كردن نيازهاي نسل امروز بدون اينكه تهديدي براي توانايي هاي نسل اينده در جهت برآورده نمودن نيازهاي خود باشند، است.
در واقع يك تحول ، زمانى پايدار است كه محافظ محيط و مولد فرصتها باشد، اين تحول نيازمند پيوند ناگسستنى ميان اكولوژى، اقتصاد و امنيت اجتماعى است و پيشرفتهاى اقتصادى و شرايط زندگى اجتماعى بايد در تطابق با جريان دراز مدت حفظ پايه هاى طبيعى زندگى باشند.
توسعه پايدار شهري منعكس كننده توسعه افتصادي، اجتماعي وزيست محيطي در سيستم شهري ميباشد و توانايي بالقوه توسعه پايدار شهري نشان دهنده حمايت از توسعه اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي است.
با بروز ضايعات زيست محيطي وكاهش سطح عمومي زندگي مردم رويكرد توسعه پايدار به عنوان موضوع روز دهه آخر قرن بيستم از سوي سازمان ملل مطرح شد.
اصل پايداري در طرحها و برنامه هاي توسعه بهعنوان هدفي كلي مورد تاكيد است و هدفي مستمر ميباشد.
به علت تمركز پيوسته و رو به رشد جعميت و فعاليتهاي اقتصادي در مراكز شهري بويژه دركشورهاي توسعه نيافته و درحال توسعه توسعه پايدار شهري بيشتر مورد توجه قرار گرفته است.
آنچه در این میان پر واضح است اینکه رشد روز افزون وتوسعه بدون مرز شهرها، موجب بروز مشكلاتي از قبيل تخريب اراضي، بحران كمبود مسكن واشتغال در شهرها وناكافي بودن تهسيلات وافزايش ناهنجاريهاي شهري شده است ومحيط شهرها را به شدت تحت تاثير قرار داده است. /۴۱۰