آلودگی آب عامل مهمی در افزایش ناباروری در کشور است/ در هیچ جای دنیا سرطان زا بودن نیترات در آب به اثبات نرسیده است

 اين روزها آب و خاك و هوا و زمين دست به دست هم داده‌اند تا بازهم با غبارآلود كردن هوا و افزايش مه دود در بسياري از شهرها موجب افزايش آلودگي و در نهايت بيماري‌هاي وابسته به آن شود. امروزه مبحث آلودگي هوا و به همراه آن مبحث آلودگي زيست محيطي بسيار داغ است و بعد از انتشار اخبار مختلف در زمينه آلوده بودن خاك و آب تهران اين وضعيت قوت بيشتري گرفت.
اين روزها خبر از انتشار ريزگردهاي زاينده رود و تاثير آن بر آلودگي شهر نيز نقل محافل شده است و حتي موجب افزايش موجي از نگراني در بين مردم شده است. بسياري از تهديدهاي زيست محيطي، تخريب منابع و آلودگي‌ها نتيجه فعاليت غيرمنطبق با محيط زيست است، بنابراين بسياري معتقدند كه آگاه‌سازي و آموزش آحاد جامعه به ويژه برنامه‌ريزان، مديران و سياستگزاران در جهت آشنايي با ارزش و اهميت حفظ محيط زيست براي ادامه حيات بشر امري مهم است.
البته در اين رديف تنها آموزش مديران هدف نيست، گرچه از اين طريق مي‌توان زمينه سازي لازم براي تغيير دانش و نگرش آنها نسبت به محيط زيست را ايجاد كرد.
شايد بتوان از اين رهگذر و با بهره‌گيري از مديران توانمند و پياده سازي دانش حفاظت از محيط زيست منجر به تغيير رويه آنان شده و بر روي تصميمات و آثار تصميمات نامناسب و غيركارشناسانه اين مسوولان بر محيط زيست كاست.
البته چيزي كه امروزه براي بسياري از ما شهرنشينان مطرح شده آب، كمبود آن و افزايش آلودگي آب هاي زير زميني است، مايع حياتي كه تمام ما به آن نياز داريم و در صورت عدم تامين آن مرگ بشر و تمدن او حتمي است.
اين مسئله براي تمدني مانند ايران كه از قدمت فراواني در استخراج و استفاده از آب برخوردار است بسيار بعيد است، آب از ديرباز براي ايرانيان مهم بوده است و به جرات مي‌توان ايرانيان را يكي از پيشتازان ساخت قنات در دنيا معرفي كرد.
دكتر مهدي برقعي استاد دانشگاه صنعتي شريف و رييس مركز تحقيقات مهندسي پيشگيري و كنترل محيط زيست يكي از اساتيد مشهوري است كه در اين زمينه تحقيقات فراواني انجام داده است، با انتشار خبر آلودگي آب در تهران و نيتراته بودن اين آب تحقيقات زيادي در زمينه آب و منابع آب انجام داده است و به جرات مي‌توان گفت يكي از صاحبان ايده در اين بخش است.
در اين زمينه گفتگويي با ايشان داشتيم كه در زير مي‌خوانيد:
قبل از اينكه به بحث آلودگي آب بپردازيم، به نخستين صحبت شما برمي‌گرديم كه گفته بوديد ايرانيان نخستين مهارت را در زمينه دسترسي به منابع آب داشتند، براي ما در مورد تاريخ تقسيم بندي آب در ایران بگوييد؟
در كتاب تاريخ حقوقي ايران تقسيم‌بندي آب در ايران اشاره شده است، در اين كتاب آمده است كه ايرانيان موفق شدند تا نخستين شبكه آبرساني را در كشور خود توسعه دهند و از آب پاك بهره‌مند شوند.
حتي در كتابي به نقل از هرودت آمده است كه در زمان هخامنشيان به عبارتي دوهزار و ۶۰۰ سال پيش آب در ظروف نقره‌اي استفاده مي‌شد علاوه بر اينكه مسوولان بهداشتي آن زمان تاكيد فراواني داشتند كه سربازان از آب جوشيده استفاده كنند، اين امر بيانگر اين مطلب است كه ايرانيان قديم از آن زمان به اهميت بهداشت آب پي برده بودند علاوه بر اينكه در آن زمان سيستم آبياري به صورت قنات و شبكه‌هاي انتقال آب در بسياري از آثار تاريخي ايران مشاهده مي‌شود.
با اين تاريخي كه شما نقل كرديد امروزه بزرگترين مشكل ما در بخش آب چيست؟
مديريت حامع آب مسئله اي است كه نبود آن به شدت در ايران مشاهده مي‌شود، امروزه نگاه همه جانبه به آب و عدم توجه به منابع آب در بسياري از سيستم ‌هاي مديريتي كشور به شدت احساس مي‌شود.
مهمترين دليل نبود و يا كمبود اين نوع مديريت در كشور را چه مي‌دانيد؟
علت اصلي اين مسئله تفكرات مختلف و ضد و نقيضي است كه در رابطه با مديريت آب وجود دارد به طور مثال برخي از مديران مسوول در اين حيطه معتقدند كه فاضلاب را می توان تصفیه کرد و از آن برای آبیاری استفاده کرد بدون آنکه آلودگی به محیط زیست انتقال دهد در حالیکه برخی معتقدند این آب به طور کامل در تصفیه خانه تصفیه نشده و فلزات سنگین موجود در این آب به خاک و گیاه صدمات جبران ناپذیری را وارد می کند.
علاوه بر صحبت شما برخی نیز معتقدند که آب چاه را می توان تصفیه کرد و از آن در مصارف خانگی استفاده کرد؟ در این مورد چه نظری دارید؟
اینکه می توان یا نمی توان این آب را تصفیه کرد بسته به نوع آب، میزان آلودگی و عمق آب و حتی نوع مصرف دارد بنده معتقدم در مدیریت جامع آب باید آب شرب را از آب غیرشرب جدا کرد و برای هر کدام میزان تصفیه خاصی را به کار برد در نتیجه اینکه این کار در کاهش هزینه های تصفیه آب نیز موثر خواهد بود و بار اقتصادی کمتری را به جامعه تحمیل می کند.
هم اکنون این مسئله چقدر در ایران رعایت می شود؟
اگر واقع بینانه به این قضیه نگاه کنیم، باز هم به بحث نقص مدیریت منابع آب بر می گردیم که در کشور به وفود مشاهده می شود، بنابراین این مسئله که من به آن اشاره کردم در ایران تنها یک فرضیه است و به صورت کامل رعایت نمی شود در حالیکه استفاده از آن در رشد اقتصادی کشور بی تاثیر نیست.
بر می گردیم به قضیه آبیاری مزارع با پساب ها شما چقدر این مار را قبول دارید؟ آیا آبیاری با پساب ها موجب انتقال بیماری می شود؟
این مسئله با یک تحقیق در منطقه ۲۲ تهران به اثبات رسید، در زمان تحقیق ثابت شد که مقادیر زیادی از آب پساب های حاصل در این ناحیه برای آبیاری مزارع استفاده می شود، حتی کشاورزان در این زمان تخلفات متعددی را انجام می دادند و با اضافه کردن رنگ قرمز به آب موجب قرمزتر شدن رنگ گوجه فرنگی می شدند اما باید قبول کنیم که صیفی جات به ویژه گوجه، هویج و یا سبزیجات که با این آب تماس مستقیم دارند بخش زیادی از آلودگی پساب ها را جذب می کنند و عامل تاثیرگذار در انتقال بیماریهای وابسته به آب به انسان هستند.
در مورد آلودگی پساب ها بارها صحبت شده و بسیاری از کارشناسان و صاحبنظران بهداشت محیط بر این قضیه اتفاق نظر دارند که استفاده فراوان ازاین آب موجب بیماری می شود اما آب پساب مگر به وسیله تصفیه خانه بهبود نمی یابد؟
ببینید، این پساب ها می تواند حاصل از شستشوی باشد یا حاصل از آب فاضلاب، بنابراین میزان آلودگی آنها متفاوت است.
به طور مثال در آب فاضلاب انواع و اقسام داروها و مواد نیتراته وجود دارد که این هادر تصفیه خانه هم به طور کامل تصفیه نمی شود و زمانیکه گیاه به این وسیله آبیاری شود آن را به خود جذب کرده و عامل اصلی بسیاری از بیماری های نوپدید و معضلات اجتماعی در جامعه ما است.
بنابراین شما معتقدید بسیاری از بیماری های و انوع سرطان ها به این قضیه خلاصه می شود؟
خیر، چند عامل دراین زمینه دخیل است که یکی از آنها می تواند به آلودگی آب بازگردد، اما مهمترین عامل ناباروری و افزایش ناگهانی آن همین آلودگی آب است.
در تحقیقی که دراین زمینه در کانادا انجام گرفته است با افزایش قرص های ضد بارداری به اب شاهد کاهش زاد و ولد ماهیان در آن آب بودند که این قضیه در مورد پساب ها نیز وجود دارد، باقی مانده سموم قرص های ضدبارداری در آب، عدم تصفیه آن و آبیاری مزارع با این آب موجب انتقال این مواد به گیاه و در نهایت افزایش ناباروری در جوامع شود که نمونه آن را امروز در ایران شاهد هستیم .
بنابراین تمام این مسائل به عدم مدیریت بهینه آب در کشور ما بر می گردد؟
بله به طور قطع اینگونه است تا مدیریت آب نباشد نمی توان از آب این نعمت خدادادی به طور کامل استفاده کرد، به طور مثال نگاه کنید در ایران سالانه شاهد سیلاب ها و رواناب های سطحی فراوانی هستیم که با همین مدیریت بهینه آب می توان آنها را جمع آوری کرده و از آنها در مواقع خشکسالی استفاده کنیم، کاری که بسیاری از کشورهای پیشرفته از آن استفاده می کنند و سود زیادی از این بابت می برند البته به دنبال این کار نیازمند آموزش و توجهیه مردم در زمینه مصرف بهینه آب و چگونگی استفاده از آن در زمان خشکسالی هستیم.
بهترین راه برای مدیریت بهینه آب چیست؟
اینکه آب شرب و غیر شرب را به طور کامل از هم مجزا کنیم و سه شبکه مجزا برای آب تعریف کنیم، نخستین شبکه احداث شبکه آب برای تامین آب خالص و تمیز است که از آن برای شرب و تهیه غذا استفاده می شود.
دومین شبکه که از آب های زیرزمینی تهیه می شود برای مصارف غیر شرب مانند شستشو، استحمام و ... می رسد.
و سومین شبکه نیز که از طریق رواناب های سطحی، فاضلاب تصفیه شده و سیلاب ها تامین می شود.
سوال آخرم را با این مسئله به پایان می برم که آیا وجود نیترات در آب دلیلی بر سرطان زا بودن آن است؟
در هیچ جای دنیا چنین چیزی ثابت نشده است و حکمی در این زمینه صادر نشده است، اما وجود نیترات در آب دلیلی قطعی بر نشت فاضلاب، سموم شیمیایی، آمونیاک و یا فسفات آمونیوم به آب است که در این زمینه آب نیترات دار نیاز به بررسی بیشتر و سنجش تراکم این مواد در آب دارد که بهتر است این کار با همکاری شرکت های پتروشیمی با شرکت آب و فاضلاب انجام شود.
/زینب دبیری/