به گزارش ایمنا، در آغاز پیدایش سینما، کودکان مورد توجه قرار داشتند و در فیلمهای درخشانی مثل "پسر بچه" (چاپلین – ۱۹۲۱) و "قطار سریع السیر قطبی" (رابرت زمه کیس – ۲۰۰۴) حضور داشتند و حتی در هشتمین دوره اعطای جوایز اسکار، جایزهای به شرلی تمپل کوچک اهدا میشود.
اما ردپای حضور کودکان در سینمای ایران به فیلم "کینه" (پرویز خطیبی – ۱۳۳۳) برمیگردد؛ فیلمی که جایی در سینمای کودک ندارد اما نخستین فیلمی است که در آن یک کودک (به عنوان فرزند) در پیشبرد داستان نقش مهمی را ایفا میکند. این فیلم، ۲۳ مرداد ۱۳۳۳ روی پرده رفت ولی ناموفق بود و پس از چهار شب، اکران آن به پایان رسید.
"بیم و امید" نخستین فیلم تاریخ سینمای کودک ایران
اما نخستین فیلم تاریخ سینمای کودک ایران را میتوان فیلم "بیم و امید" در نظر گرفت. فیلمی که بر مبنای یک شخصیت محوری خردسال شکل میگیرد و در فروردین ۱۳۳۹ توسط گرجی عبادیا (از او با عنوان های احمد گرجی و احمد فهمی نیز نامبردهاند) روی پرده رفت. فیلم داستان دخترکی است که در غیاب مادری که از خانه قهر کرده، جهت تهیه داروی حیاتی برای پدر بیمارش، از خانه بیرون میآید و به داروخانهای میرود که از خانهاش بسیار دور است. دکتر داروساز به اشتباه دارویی سمی را به دخترک میدهد و زمانی متوجه اشتباه خود میشود که دخترک از داروخانه دور شده است. دکتر برای یافتن دختر و جلوگیری از مصرف دارو تلاش میکند و ازآن سو دخترک در راه بازگشت به خانهاش، مسیر خود را گم میکند. بالاخره در آخرین دقایق تلاشها به سرانجام میرسد و پدر دختر از مرگ نجات مییابد.
البته فیلمهای زیادی چون گل گمشده (۱۳۳۱)، "عروس دهکده" (۱۳۳۱)، "لاشخورها" (۱۳۳۲)، "اشک یتیم" (۱۳۳۳)، "همه سر حریف" (۱۳۳۶)، "فرشته فراری" (۱۳۳۹) و ... وجود دارد که کودک در آنها دیده میشود ولی کودکان این فیلمها وسیلههایی هستند تا داستان قهرمان بزرگسال فیلم سر و سامان بگیرد و به هر نحوی که شده داستان آبکی فیلم تا حدودی چفت و بست پیدا کند.
الگویی شبیه سینمای هند
کودکان در این فیلمها علاوه بر کارکردی که در الگوی متنبه کردن قهرمان بزرگسالان دارند، بر اساس الگوی سینمای هند کارکردی جدید پیدا کردهاند: کودک با کودکی دیگر عوض میشود و یا از پدر، مادر، برادر و یا خواهر خود دور میافتد تا فیلم با جهشی سریع به بزرگسالی او برسد و طی تصادفاتی گم شده پیدا شود. البته باز در این میان "مراد و لاله" یکی دیگر از استثناهاست و نخستین فیلم خوش ساخت و محکم سینمای کودک ایران است که توسط "صابر رهبر" ساخته شد و البته با توجه به منبع اقتباسش چنین ساختی، بدیهی به نظر میرسد.
"موش و گربه" نخستین انیمیشن سینمای ایران
در طول این سالهایی که تلاشها و تجربهها برای ساخت فیلمهای کودک توفیقی کسب نمیکرد، جایی در خارج از بدنه سینمای حرفه ای ایران به نام اداره کل فرهنگ و هنرهای زیبا (که بعدها بدل به وزارت فرهنگ و هنر شد) تلاشهایی صورت گرفت که مستقیما به سینمای کودک مرتبط بود: تولید انیمیشن در اواخر سال های ۱۳۳۰، گروهی متشکل از اسفندیار احمدیه (نقاش کارگاه سرامیک )، جعفر تجارتچی (افسر نیروی هوایی و کاریکاتوریست)، پرویز اوصانلو (فیلمبردار آموزش دیده و کارگردان)، پطروس پالیان و اسدا... کفافی بخش انیمیشن اداره کل فرهنگ و هنرهای زیبا را تاسیس کردند و چندی بعد نصرت ا... کریمی که تحصیل کرده چکسلواکی بود به آنها اضافه شد و نخستین انیمیشن سینمای کودک ایران در سال ۱۳۳۹ با نام "موش و گربه" به کارگردانی پرویز اوصانلو ساخته شد: موشی به توصیه های معلم، پدر، مادر و دوستانش برای پرهیز از گربه، توجه نمی کند و سرانجام گرفتار گربه می شود.
آبان 1345 ایران، میزبان نخستین دوره جشنواره بین المللی فیلمهای کودک و نوجوان
همچنین در این سال ها تشکیل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و توسعه فعالیت های کانون در زمینه امور مربوط به کودکان منجر به برگزاری نخستین دوره جشنواره بین المللی فیلمهای کودکان در تاریخ ۱۸ آبان ۱۳۴۵ شمسی شود. در این جشنواره یکصد و یازده فیلم از ۲۵ کشور به نمایش در آمد و در پایان هفده جایزه به فیلم های از کشورهای لهستان، هلند ایتالیا، بلغارستان، اسراییل، آلمان، شوروی، کانادا، رومانی، آمریکا و چین تعلق گرفت و نامی از ایران در میان برندگان برده نشد.
مهمترین فیلمهای سینمای کودک قبل از انقلاب
اما چهار فیلم ماندگار "سازدهنی" ساخته امیر نادری، "شهر قصه" ساخته منوچهر انور، "یک اتفاق ساده" ساخته سهراب شهید ثالث و " مسافر" ساخته عباس کیارستمی را می توان مهمترین فیلمهای سینمای کودک قبل از انقلاب نامید.
هرچند از فیلم هایی چون "عمو سبیلو" (بهرام بیضایی)، "نان و کوچه" (عباس کیارستمی) "بد بده" (محمدرضا اصلانی)، "ماه پیشونی" (اسماعیل کوشان) و "مرغ تخم طلا" (مهدی رئیس فیروز) هم نمی توان آسان عبور کرد یا اسم هایی چون نورالدین زرین کلک، فرشید مثقالی، علی اکبر صادقی، نفیسه ریاحی، مرتضی ممیز، آرپیک باغداساریان، پرویز نادری، وجیه ا... فرد مقدم و دیگر انیماتورهای فعال در کانون که پیاپی انیمیشنهای کوتاهی خلق میکردند، غافل شد. انیمیشنهایی که هم برای کودکان جذاب و دیدنی بودند و هم به لحاظ ارزشهای هنری در سطح بالایی قرار داشتند.
ادامه دارد...
(برگرفته از مقاله تاریخچه سینمای کودک و نوجوان نوشته علی دادرس)
خبرگزاری ایمنا: اولین فیلم تاریخ سینمای کودک با مبدا تاریخ سینمای جهان پیوند خورده است: یک باغبان مشغول آب دادن به چمن هاست؛ پسر بچه ای پایش را روی شلنگ آب می گذارد؛ جریان آب قطع می شود؛ باغبان با تعجب از سر شلنگ به دورن آن مینگرد؛ پسر پایش را از روی شلنگ بر میدارد؛ آب به جریان در میآید و باغبان را خیس می کند؛ باغبان پسر را دنبال میکند؛ گیرش میآورد و به خدمتش می رسد. این فیلم برادران لومیر با عنوان خیس کردن باغبان یا باغبان آبپاشی شده است که برای نخستین بار در گراند کافه در سال ۱۸۹۶ در معرض تماشای عموم قرار گرفت.
کد خبر 163990
نظر شما