منابع طبيعي و آبخيزداري كليد واژه مهم توسعه استان اصفهان

در حقيقت منابع طبيعي ميراث گرانبهايي است كه در زندگي ديروز، امروز نقش مهم داشته و به زندگی فردا جامعه گره خورده و شایسته است براي حفظ و توسعه آن با استفاده از علم، تكنولوژي و منطق بومی بهره جست .
در حال حاضر حدود ۹۰ درصد سطح استان پوشیده از منابع طبيعي بوده كه حفظ احياء، اصلاح، توسعه و بهره برداري از اين منابع خداددي براي نسل هاي آينده اجتناب ناپذیر است.
جنگل به مجموعه پوشش گياهي درختي و درختچه اي با تاج پوشش بالاي ۵ درصد اطلاق مي شود كه از ثروت هاي ملي و گنجينه هاي طبيعي هر كشور محسوب مي شود.
استان اصفهان داراي ۵۳۰ هزار هكتار جنگل هاي طبيعي است كه ۱۰۰ هزار هكتار آن در ناحيه زاگرس و در شهرستان هاي فريدن، فريدونشهر و سميرم واقع است و مشتمل به گونه هاي بلوط، بنه و محلب است.
بخش وسيع تر آن با مساحت ۴۳۰ هزار هكتار در ناحيه ايران توراني و با كاج پوشش تنگ تر واقع است كه عمده گونه هاي آن بادام كوهي است.
یکی دیگر از شاخص های منابع طبیعی هر منطقه جغرافیایی مراتع است مراتع اراضي داراي پوشش گياهي غالب از نوع بوته اي و درختچه اي خودرو هستند كه در فصل چرا پوشش علوفه اي يكساله نيز درآن ها ديده شده و مورد تغذيه دام قرار مي گيرند. مراتع استان اصفهان از سطح ۳/۶ ميليون هكتاري مراتع استان، ۹/۱ ميليون هكتار مراكز ييلاقي و واقع در شهرستان ها فريدن، فريدونشهر و سميرم هستند و بقیه مراتع قشلاقي بوده كه درشهرستان هاي نائين، اردستان، اصفهان، نجف آباد، نطنز، كاشان و بخشي از شهرضا قرار گرفته اند.
درمنه كوهي، درمنه دشتي، گون ،جايشر، بروبوس، كما، كرفس كوهي، باريچه، موسير ،قيچ، گاو پونه، آويشن و انواع اسپرس با تنوع ۲۰۰۰ گونه گياهي زيستگاه مناسبی در مراتع استان دارد.
عمده ترین چالش در این عرصه چرای بی رویه دام در این مراتع است و در حال حاضر تعداد دام در مراتع استان ۵/۲ برابر ظرفيت چرا در اين مراتع بوده كه مهمترين عامل تخريب مراتع است. چراي خارج از فصل شخم و شيار عرصه ها تبديل مراتع به ديم زارهاي كم بازده و بوته كمي از عوامل تخريب است.
جنگل ها قبل از انسانها و بیابان ها بعد از انسانها به وجود آمدند، بيابان عبارت است از اراضي خشك و بي آب و علف با ميزان بارندگي كم و پوشش گياهي فقیركه تحت تاثير عوامل محيطي ساختاري و بعضاً فعاليت هاي مخرب انساني ايجاد مي شود. سطح بيابان استان بالغ بر ۲/۳ ميليون هكتار است كه در شهرستان هاي اصفهان، آران و بيدگل، كاشان، نائين، اردستان، خور، نطنز، برخوار پراکنش دارند. مهمترين مشكل ساکنان اين مناطق فرسايش بادي و ذرات ماسه گرد و غبار است.
آب و حفاظت از آب مهمترین موضوع حفظ و احیای منابع طبیعی است حوزه هاي آبخيزداري به معناي مديريت حوزه هاي آبخيز كه به منظور توليد و حفاظت از منابع آب و ساير منابع وابسته اعمال مي شود.
حوزه آبخيز شامل پهنه وسيع شامل كوه ها، دامنه ها، دشت ها، آبراهه ها و رودها است و سطح حوزه آبخيز استان برابر ۷/۱۰ ميليون هكتار است كه مشتمل بر حوزه آبريز داخلي دق سرخ، كوير سياه كوه، دشت كوير و باتلاق گاو خوني و سه حوزه آبخيز از سرشاخه هاي حوزه آبريز استان هاي مجاور و چهار حوزه سر مخزني داخل استان زاينده رود، گلپايگان، خميران و حنا است.
توسعه پوشش گياهي، احداث سازه هاي سنگي و سيماني و خاكي ايجاد پخش سيلاب ها حفاظت آب و خاك و مطالعات اجرايي در حوزه آبخيزداري است.
به راستی عملکرد افراد هر جامعه برای آینده آن جامعه سرنوشت ساز خواهند بود و در این میان افزایش آگاهی مردم برای رسیدن به فرهنگ حفظ آب و خاک جنگل مرتع و بیابان زدایی کلید واژه توسعه جامعه برای آیندگان خواهد بود.
نویسنده: محمد موسوی