به گزارش خبرگزاری ایمنا از چهارمحالوبختیاری، پیچوخمها یکی پس از دیگری میآیند؛ گاه جاده آنقدر باریک میشود که سنگهای کوه از یک سو و پرتگاه از سوی دیگر، فاصلهای به اندازه یک چرخ ماشین باقی میگذارند.
دستاندازها آنقدر پیدرپی هستند که خودرو بالا و پایین میرود و قفسههای کتاب، با هر تکان، صدا میدهند؛ صدایی که انگار خود داستانها هم در این سفر شریکاند. جادههای خاکی، غبار را در هوا پراکنده میکنند و پشت خودرو ابری از خاک به جای میگذارند؛ ابری که تا کیلومترها همراه مسافر است.
این مسیر، هیچ فصلی را نمیشناسد. در گرمای سوزان تابستان، آفتاب بر سقف فلزی خودرو میکوبد و داخل آن را به تنوری کوچک تبدیل میکند. عرق بر پیشانی مینشیند و آب قمقمه زودتر از همیشه تمام میشود. در سرمای استخوانسوز زمستان، بخار دهان بر شیشه مینشیند و دستها را باید در آستین پنهان کرد.
وقتی باران میبارد، جاده خاکی به گِلی چسبنده بدل میشود که چرخها را در خود میگیرد و باید پیاده شد، سنگ گذاشت و خودرو را هل داد. با بارش برف نیز همهچیز سفید و آرام میشود؛ آرام، اما فریبنده، چراکه زیر آن سفیدی معصوم، یخی لغزنده پنهان است.

پس از ساعتها عبور از کوه و پیچوخم و خاک، ناگهان آخرین پیچ باز میشود و روستا، مثل هدیهای از دل سنگ بیرون میآید.
همان لحظه، صدای موتور که در سکوت کوهستان میپیچد، برای کودکان روستا معنایی کاملاً روشن دارد. آنها این صدا را میشناسند؛ مثل صدای زنگ مدرسه، مثل صدای آشنای یک دوست قدیمی. یک ماه است که منتظرند؛ یک ماه است که هر روز، سر همان پیچ جاده ایستادهاند و به دوردست نگاه کردهاند و حالا او آمده است.
بچهها از کوچهها بیرون میریزند؛ از پشت دیوارهای کاهگلی، از حیاطهای کوچک و از کنار تنورهای داغ. دخترکان با روسریهای رنگارنگ و پسرانی با پیراهنهای ساده، همه به سمت جاده میدوند. لُپهایشان از سرما یا آفتاب کوهستان سرخ شده است؛ سرخ مثل سیبی که در بلندی زاگرس رسیده باشد. بر صورتهایشان لبخندهایی نشسته که به پهنای تمام صورت است؛ لبخندهایی بیتکلف، بیحساب و پُر از شوق.
بعضیها از دور دست تکان میدهند، بعضیها نام او را فریاد میزنند و بعضیها از شدت هیجان فقط میدوند و میخندند؛ گویی نه یک خودرو، بلکه جشنی کوچک و سیار به روستا رسیده است.
خودرو در سایه دیواری قدیمی میایستد. در باز میشود و آقای شاهقلیان پیاده میشود. پاهایش از نشستن طولانی در جادههای پرپیچوخم سنگین است، اما خستگی با نخستین برخورد نگاهش با آن چهرههای معصوم ناپدید میشود.
بچهها دور او حلقه میزنند. او با مهربانی از حال و روزشان میپرسد، دستی بر سر یکی میکشد و نام دیگری را با لبخند صدا میزند. بعد سراغ کتابهایی را میگیرد که هفته گذشته امانت داده بود: «کتابت را خواندی؟ کجایش را بیشتر دوست داشتی؟» بچهها همگی با هم و با صدای بلند شروع به تعریف میکنند. صدای خنده و بحثهای کوچک درباره شخصیتهای داستان، فضای سنگین روستا را دگرگون میکند.
حسین شاهقلیان متولد سال ۱۳۵۷ است و ۳۳ سال از عمر کاریاش را در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان گذرانده است؛ ۳۰ سال را با کتابخانه سیار، جاده، کوچههای خاکی و چهرههای کوچکی سر کرده که هر بار، ذوق دیدن او را دارند.
وقتی از حال خودش میپرسیم، لبخند میزند و میگوید: «من از کتاب خواندن بچههای روستا کیف میکنم.» همین یک جمله، ساده اما تمام ماجراست. برای او، این کار شغل نیست؛ لذتی است که سالها در جادههای زاگرس جستوجو کرده و پیدایش کرده است.
اما لحنش وقتی به گذشته میرسد، کمی تغییر میکند. میگوید تا چند سال پیش، استقبال دانشآموزان از کتابخواندن بسیار زیاد بود، بهطوریکه بعضیها چند جلد کتاب را با هم به امانت میگرفتند و با ولع میخواندند. صف بچهها کنار خودرو، صف انتظار برای یک هدیه گرانبها بود. بعد سکوت کوتاهی میکند و ادامه میدهد: «اما در دو سه سال اخیر، علاقهشان کمتر شده؛ دیگر بچهها با گوشی و فضای مجازی مشغول شدهاند.»
این جمله، مثل همان دستاندازهای جاده است؛ کوچک، اما تکاندهنده. حالا دیگر کتاب رقیبی دارد که در جیب کوچک هر کودک جا میشود و رنگ و نور و صدا دارد. گوشی، آن هیجان ساده ورق زدن را از بچهها گرفته است.
با این حال، آقای شاهقلیان از جاده برنمیگردد؛ همان خودرو، همان مسیر، همان پیچوخمها و همان دستاندازها و در دل آن، چند کتاب که شاید هنوز هم بتواند گوشهای از دل یک کودک را روشن کند. همه اینها حتی ذرهای از انگیزه او کم نکرده است. میگوید: «تا وقتی که یک دانشآموز منتظر این ماشین باشد، من در جادهام.»

کتابخانه سیار؛ فراتر از رساندن کتاب به روستاها
کار او فقط کتابرساندن نیست. در هر روستایی که خودرو میایستد، در همان حیاط خاکی و زیر سایه دیوار کاهگلی، کار دیگری هم شروع میشود؛ کارهای فرهنگی.
او با خودش برای هر روستا یک کاروان شادی میآورد. میداند برای بازپسگیری قلب بچهها از چنگال صفحههای کوچک گوشی، باید خلاقیت به خرج داد. شعر میخواند؛ شعرهایی که به دل ساده کودکان مینشینند. گاهی هم با اجرای نمایش یا نمایش فیلم، فضای روستا را تغییر میدهد و برایشان جشنی کوچک برپا میکند.
او مسابقههایی برگزار میکند که هدفشان نه برنده شدن، بلکه شاد بودن است؛ مسابقههایی که در آنها پیروزی، داشتن لبخندی پهن بر لب است.
آقای شاهقلیان با لبخندی که از رضایت عمیق لبریز است، میگوید: «از دل همین شعرها، همین کتابها و همین لحظات قصهگویی، یکی از همین دانشآموزان امروز یک مستندساز شده است.»
این یعنی آن کودک کوچکی که سالها پیش، در گوشه کانون یا کنار خودروی سیار، با اشتیاق به قصهها گوش میداد، حالا با دوربین خود واقعیتها را ثبت میکند. او یاد گرفته است که چگونه جهان را ببیند، چگونه به داستانها نگاه کند و چگونه از دل زندگی، معنا و تصویر خلق کند.

هیچچیز جای لمس کتاب را نمیگیرد
شاهقلیان میگوید: «شاید الان در اینترنت فایل هر کتابی را بتوان پیدا کرد، شاید جستوجو در فضای مجازی سریعتر باشد، اما هیچچیز جای حس لمس کردن کتاب را نمیگیرد.»
سفر حسین شاهقلیان، تنها سفر یک کارمند برای رساندن کتاب به روستاهای دورافتاده نیست؛ روایت مردی است که سه دهه از عمر خود را در جادههای دشوار زاگرس گذرانده تا کودکان دور از شهر را با دنیای کتاب و قصه آشنا کند.
اگرچه فضای مجازی نگاه نسل جدید را به سمت خود کشانده است، اما حضور مردی چون او یادآور این حقیقت است که گاهی برای روشن کردن دنیای یک کودک، نه به امکانات پیچیده، بلکه به چند جلد کتاب، کمی خلاقیت و انسانی نیاز است که خستگی جاده را با دیدن لبخند بچهها از یاد ببرد.



نظر شما