مصطفی نباتینژاد در گفتوگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: صرف اینکه در آمارنامه سال ۱۴۰۴ حدود ۳۰۰ شاخص مرتبط با فعالیتهای شهرداری گردآوری شده است، بهمعنای حل مسائل شهر نیست؛ شاخصها همچون دماسنج هستند؛ تب را نشان میدهند، اما خودشان بیماری را درمان نمیکنند.
وی افزود: ارزش این ۳۰۰ شاخص زمانی مشخص میشود که در تصمیمگیری، اولویتبندی، بودجهریزی، اصلاح فرایندها و در نهایت بهبود کیفیت زندگی مردم اثر بگذارند؛ به قول معروف، «دو صد گفته چون نیمکردار نیست»، بنابراین مسئله را تنها به کمبود دانش و پژوهش یا ضعف مدیریتی بعضی افراد نمیتوان تقلیل داد، از اینرو با فاصله نهادی و اجرایی میان تولید دانش و عمل روبهرو هستیم؛ فاصلهای که چند علت دارد.
شاخصها تب را نشان میدهند، اما بیماری را درمان نمیکنند
رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان اصفهان ادامه داد: نخست اینکه گاهی پژوهش بهخوبی مسئله را شناسایی میکند، اما خروجی آن به یک برنامه اجرایی تبدیل نمیشود؛ پژوهش باید مشخص کند چه اقدامی، توسط کدام مجموعه، با چه منابعی و در چه بازه زمانی باید انجام شود. اگر پژوهش فقط به توصیف وضعیت موجود ختم شود، هرچند از نظر علمی ارزشمند باشد، بهتنهایی تغییری در زندگی مردم ایجاد نمیکند.
نباتینژاد با بیان علت دوم گفت: ساختار اداری ما در بعضی حوزهها بیش از آنکه نتیجهمحور باشد، فرایندمحور است. گاهی موفقیت یک دستگاه را با میزان جذب اعتبار، تعداد پروژههای افتتاحشده یا مکاتبات انجامشده میسنجیم، در حالی که معیار اصلی باید این باشد که آیا اقدامات آن دستگاه توانسته مشکلات شهروندان را برطرف کند یا نتوانسته است. ممکن است یک پروژه از نظر مالی و فیزیکی صددرصد تمام شده باشد، اما اثر مورد انتظارش بر کیفیت زندگی مردم محقق نشده باشد.
وی با اشاره به علت سوم افزود: در بعضی موارد نظام انگیزشی و ارزیابی مدیران با نتایج پژوهشها همجهت نیست؛ مدیری که باید بابت نتیجه عملکردش پاسخگو باشد، ممکن است بهدلایل مختلف از جمله محدودیت منابع، تعارض منافع، مقاومت سازمانی یا نگرانی از پذیرفتن مسئولیت تغییر به شیوههای قبلی ادامه دهد، البته نباید همه مشکلات را هم به گردن مدیران انداخت؛ گاهی ساختار اداری، تعدد دستگاههای مسئول و نبود اختیارات کافی، اجرای یک تصمیم درست را دشوار میکند، اما در مقابل، مدیر هم نباید پشت پیچیدگی ساختار پنهان شود و از پاسخگویی فرار کند.
میانگینهای مطلوب، نابرابریهای درونشهری را پنهان میکنند
رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان با بیان اینکه در موضوع ناترازی خدمات مناطق نیز نکته مهمی وجود دارد، تصریح کرد: اگر شاخصها تنها در سطح کل شهر بررسی شوند، ممکن است میانگینهای مطلوب، نابرابریهای درونشهری را پنهان کنند، بنابراین شاخصها باید منطقهمند و متناسب با جمعیت، میزان برخورداری و نیاز واقعی هر محله تحلیل شوند؛ بهعنوان مثال تنها تعداد فضاهای سبز یا مراکز خدماتی کافی نیست؛ باید مشخص شود شهروندان هر منطقه با چه میزان دسترسی و در چه فاصلهای از این خدمات برخوردارند.
نباتینژاد با بیان اینکه باید از حکمرانی بر پایه آمار به سمت حکمرانی بر پایه شواهد و نتایج حرکت کنیم، خاطرنشان کرد: این همان منطقی است که در الگوی «دما» نیز بر آن تأکید داشتهایم؛ یعنی دادهمحوری، مشارکتمحوری و افقگشایی، زیرا داده به ما میگوید مسئله کجاست، مشارکت به ما کمک میکند مسئله را از نگاه مردم و ذینفعان بفهمیم و افقگشایی کمک میکند راهحل را تنها در چارچوب عادتهای مدیریتی گذشته جستوجو نکنیم.
وی گفت: تجربه جهانی نیز این موضوع را تأیید میکند؛ برای مثال طبق گزارش OECD در سال ۲۰۲۵، از میان ۳۳ کشور پاسخدهنده به پیمایش بودجهریزی عملکردی، ۲۸ کشور، معادل ۸۵ درصد، نوعی از این نظام را به کار گرفتهاند، اما تنها ۹ کشور از این ۲۸ کشور برای مواقعی که اهداف عملکردی محقق نمیشود، اقدامات مشخصی همچون افزایش نظارت یا اثرگذاری بر تخصیص اعتبارات بعدی پیشبینی کردهاند.
از حکمرانی بر پایه آمار به حکمرانی بر پایه شواهد حرکت کنیم
رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان ادامه داد: این آمار که مربوط به دولتهای عضو OECD است، یک درس مهم دارد و به ما میگوید حتی داشتن نظام شاخصگذاری و بودجهریزی عملکردی نیز بهتنهایی تضمینکننده پاسخگویی نیست؛ باید برای نتایج، سازوکار پیگیری و مسئولیتپذیری وجود داشته باشد.
نباتینژاد با اشاره به جایگاه مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر بیان کرد: مرکز پژوهشها بازوی کارشناسی و تصمیمسازی شوراست و اختیار اجرایی یا تنبیه اداری مدیران را ندارد، بنابراین نمیتواند مستقیم به مدیران شهرداری دستور اجرا بدهد یا آنها را مجازات کند، اما میتواند حلقه اتصال پژوهش به تصمیمگیری و نظارت بر اجرای مصوبات باشد.
وی با بیان اینکه رویکرد مرکز پژوهشها در سه سطح تعریف شده است، گفت: نخست، مسئلهشناسی و ارائه شواهد کارشناسی، دوم، کمک به تدوین طرحها، لوایح و مصوبات بر پایه پژوهش و سوم، پیگیری و نظارت کارشناسی بر حسن اجرای مصوبات است، همچنین توسعه رصدخانه شهری، تقویت سامانههای شفافیت و ارزیابی مدیریت شهری بر اساس خروجیها و پیامدها از دیگر ابزارهایی هستند که در همین مسیر دنبال میشوند.
رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان تصریح کرد: از نظر قانونی، ابزارهای اصلی الزام و نظارت در اختیار شوراست. برای مثال ماده ۱۰۷ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور، نظارت بر حسن اجرای مصوبات، نظارت بر امور مالی شهرداری و تصویب بودجه و تفریغ بودجه را از وظایف شورا برشمرده است، بنابراین مرکز پژوهشها میتواند پشتوانه کارشناسی این نظارت باشد و شورا نیز از ظرفیتهای قانونی خود برای مطالبه اجرای مصوبات و پاسخگویی استفاده کند.
نباتینژاد تأکید کرد: همه مسائل شهری در اختیار شهرداری نیست و در موضوعات فرادستگاهی، اختیارات نظارتی شورا محدودتر است، از اینرو حل این مسائل به هماهنگی و پاسخگویی مشترک دستگاههای مسئول نیاز دارد.
هر پژوهش باید شناسنامه اجرایی داشته باشد
وی با تأکید بر ضرورت نهادینهسازی سازوکاری مشخص و شفاف در این زمینه عنوان کرد: هر پژوهش یا پیشنهاد کارشناسی که در شورا به تصویب میرسد، باید شناسنامه اجرایی داشته باشد. در این شناسنامه باید پیشنهاد نهایی، مدیر یا سازمان مسئول اجرا، زمانبندی، اعتبار مورد نیاز و شاخص ارزیابی موفقیت مشخص شود، همچنین مدیر مسئول باید در دورههای زمانی معین، گزارشی از میزان اجرای پیشنهاد ارائه دهد و در صورت اجرا نشدن آن، دلایل خود را بهصورت مستند و قابل ارزیابی اعلام کند.
رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان ادامه داد: این گزارشها باید در کمیسیونهای تخصصی شورا بررسی شوند و تا حد امکان در معرض اطلاع عموم قرار گیرند، همچنین نتایج ارزیابیها باید در تصمیمگیریهای بودجهای سال بعد و ارزیابی عملکرد مدیران تأثیرگذار باشند، البته پاسخگویی بهمعنای برخورد تنبیهی یا کاهش خودکار بودجه نیست، زیرا ممکن است هدفی بهدلیل تخصیص پیدا نکردن منابع کافی محقق نشده، طراحی اولیه آن ایراد داشته یا مدیر مسئول در مرحله اجرا کوتاهی کرده باشد.
نباتینژاد خاطرنشان کرد: باید میان این موارد تفاوت قائل شد؛ اهمیت موضوع در این است که هیچ تصمیمی بدون ارزیابی رها نشود و هیچ فاصلهای میان وعده، اعتبار تخصیصیافته و نتیجه واقعی بدون توضیح باقی نماند.
پژوهش باید از قفسه کتابخانه به زندگی مردم راه پیدا کند
وی با بیان اینکه تعداد طرحهای مطالعاتی، گزارشهای کارشناسی و حتی شاخصهای تولیدشده را معیار اصلی موفقیت مرکز پژوهشها نمیداند، گفت: معیار اصلی این است که چه تعداد از این مطالعات به تصمیمهای اصلاحی منجر و چه تعداد از فرایندهای ناکارآمد اصلاح شدهاند، همچنین چه میزان از زمان و هزینه شهروندان کاهش پیدا کرده و تا چه اندازه نابرابری خدمات در مناطق مختلف شهر کمتر شده است.
رئیس مرکز پژوهشهای شورای اسلامی شهر اصفهان تأکید کرد: به تعبیر دیگر، پژوهش باید از قفسه کتابخانه به میز تصمیمگیری، از میز تصمیمگیری به ردیف بودجه و از ردیف بودجه به زندگی روزمره مردم راه پیدا کند؛ اگر این زنجیره کامل نشود، حتی بهترین پژوهشها نیز ممکن است در حد گزارش باقی بمانند.
نباتینژاد ادامه داد: مردم از مدیریت شهری فقط گزارش تعداد مطالعات و شاخصها را نمیخواهند، بلکه انتظار دارند آثار این مطالعات را در خیابانها، محلهها، حملونقل، خدمات عمومی و کیفیت زندگی خود مشاهده کنند.




نظر شما