به گزارش خبرگزاری ایمنا، محاصره دریایی ایران را باید یکی از مراحل مهم تقابل پس از جنگ ۴۰ روزه دانست؛ مرحله‌ای که در آن، آمریکا تلاش می‌کند با انتقال میدان فشار از عرصه نظامی به حوزه تجارت و اقتصاد دریایی، اهدافی را دنبال کند که در میدان رویارویی نظامی به آن دست نیافته است. با این حال، این راهبرد با یک واقعیت تعیین‌کننده روبه‌رو است: ایران کشوری نیست که موقعیت جغرافیایی، ظرفیت‌های دفاعی و قدرت اثرگذاری آن در معادلات منطقه‌ای را بتوان نادیده گرفت یا با اعمال محدودیت بر مسیرهای دریایی، به عقب‌نشینی وادار کرد.
محاصره دریایی در منطق آمریکا، ابزاری برای محدود کردن شریان‌های تجاری، افزایش هزینه‌های اقتصادی و ایجاد فشار بر ساختار داخلی ایران است؛ اما واشنگتن در این محاسبه با جغرافیایی روبه‌رو است که خود می‌تواند به یک اهرم قدرت تبدیل شود. ایران در مجاورت یکی از مهم‌ترین گذرگاه‌های انرژی جهان قرار دارد و تنگه هرمز، تنها یک مسیر عبور کشتی‌ها نیست؛ بلکه بخشی از معادله امنیت انرژی و تجارت جهانی است. همین موقعیت راهبردی موجب شده است که هرگونه اقدام برای اعمال فشار بر ایران، پیامدهایی فراتر از مرزهای کشور داشته باشد و هزینه‌های آن به دیگر بازیگران منطقه‌ای و اقتصاد جهانی نیز منتقل شود.
در چنین شرایطی، محاصره دریایی را نمی‌توان اقدامی یک‌طرفه دانست که آمریکا زمان و دامنه پیامدهای آن را به‌تنهایی تعیین کند. تهران نیز از ظرفیت‌های جغرافیایی، نظامی و راهبردی برخوردار است که می‌تواند محاسبات طرف مقابل را تحت تأثیر قرار دهد. تجربه تقابل‌های اخیر نشان داده است که فشار بر ایران لزوما به معنای افزایش قدرت چانه‌زنی واشنگتن نیست و گاهی می‌تواند به گسترش دامنه رویارویی و افزایش هزینه‌های طرف آغازکننده منجر شود.
اکنون پرسش اصلی این است که محاصره دریایی ایران تا کجا ادامه پیدا می‌کند و آمریکا تا چه اندازه توان تحمل هزینه‌های این راهبرد را دارد؟ آیا واشنگتن می‌تواند با تکیه بر فشار دریایی، ایران را از موقعیت راهبردی خود عقب براند یا این سیاست به عاملی برای آشکارتر شدن محدودیت‌های قدرت آمریکا در منطقه تبدیل خواهد شد؟ برای بررسی ابعاد این تقابل، ظرفیت‌های ایران برای مقابله با محاصره و پیامدهای ادامه این وضعیت، با محمدحسن ربانی، کارشناس مسائل سیاسی، گفت‌وگو کرده‌ایم.
محاصره دریایی؛ شکل تازه فشار دشمن پس از سال‌ها تحریم
محمدحسن ربانی کارشناس مسائل سیاسی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: محاصره را می‌توان به سه شکل دریایی، زمینی و هوایی تقسیم کرد که البته در شرایط کنونی، تمرکز اصلی بر محاصره دریایی و زمینی است. موضوعی به نام محاصره هوایی به شکل نظامی آن کمتر سابقه داشته است که در ادامه به آن اشاره می‌کنم. محاصره دریایی از روش‌های قدیمی دشمنان است که از گذشته علیه کشورها اعمال می‌شده و سابقه تاریخی دارد. برای مثال، در جریان نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران نیز انگلیسی‌ها با اعمال محاصره دریایی، مانع از فروش نفت ایران شدند؛ بنابراین اصل اعمال محاصره موضوع جدیدی نیست.
وی افزود: نکته دوم این است که اگرچه اصل محاصره برای ما سابقه دارد، اما شکل کنونی آن جدید است. ما از ابتدای انقلاب با تحریم مواجه بوده‌ایم، اما محاصره دریایی را تجربه نکرده بودیم. محاصره دریایی به این معناست که قدرت نظامی مانع ورود و خروج کشتی‌ها شود؛ کشتی‌هایی که به‌طور عمده نفتکش‌های حامل نفت برای صادرات و همچنین کشتی‌های حامل مواد غذایی و سایر کالاهای ضروری برای واردات هستند. در شرایط کنونی، بندرعباس و بندر چابهار هر دو تحت تأثیر این محاصره قرار گرفته‌اند و تردد کشتی‌ها در آن‌ها به‌شدت کاهش یافته است؛ به‌گونه‌ای که در عمل رفت‌وآمد دریایی تا حد زیادی مسدود شده است. بنابراین، منظور از محاصره دریایی، جلوگیری از تردد کشتی‌های مورد نیاز کشور با استفاده از قدرت نظامی است.
این کارشناس مسائل سیاسی گفت: این محاصره چند روز پس از برقراری آتش‌بس جنگ ۴۰ روزه، یعنی در هفته سوم فروردین، آغاز شد و تاکنون نیز ادامه دارد. با این حال، چون محاصره دریایی به اهداف مورد نظر دشمنان نرسیده است، آن‌ها تلاش کردند فشار را افزایش دهند و محاصره هوایی را نیز در دستور کار قرار دهند. البته آنچه درباره محاصره هوایی مطرح می‌شود، به معنای واقعی کلمه محاصره هوایی نیست؛ زیرا برای تحقق چنین محاصره‌ای باید هواپیماهای نظامی دشمن وارد عمل شوند و مانع پرواز هواپیماهای ما شوند؛ اقدامی که جرئت انجام آن را ندارند. در عوض، به کشورهای دیگر فشار می‌آورند تا مانع ورود و خروج هواپیماهای ایران شوند، اما در این زمینه نیز موفقیت مورد نظر را به دست نیاورده‌اند و پاسخ نگرفته‌اند. برای نمونه، در مورد عراق نیز شاهد بودیم که دولت این کشور در برابر چنین درخواست‌هایی عقب‌نشینی کرد.
محاصره زمینی؛ تلاش ناکام برای بستن مرزهای ایران
ربانی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر محاصره بر اقتصاد کشور و اینکه آیا با وجود ناکامی دشمن در تحقق اهداف خود، این اقدام همچنان آثار اقتصادی دارد، افزود: اگر دشمنان در محاصره دریایی موفق شده بودند، نیازی به طرح محاصره زمینی و اعلام آن نداشتند. همچنین محاصره هوایی که به آن اشاره کردم، نتیجه‌ای برای آن‌ها نداشته است. ما با ۱۵ کشور همسایه زمینی و دریایی داریم و این کشورها می‌توانند در صورت همراهی با محاصره، مرزهای زمینی خود را نیز به روی ایران ببندند؛ به این معنا که تردد کامیون‌ها و به‌ویژه تریلی‌ها متوقف شود و نه ما امکان عبور داشته باشیم و نه کامیون‌های سنگین از آن سوی مرز وارد کشور شوند.
وی ادامه داد: با این حال، دشمنان در این زمینه نیز موفق نبوده‌اند. برای مثال، روسیه به‌هیچ‌وجه زیر بار چنین اقدامی نرفته است. درباره ترکمنستان و ارمنستان نیز تلاش‌هایی صورت گرفته، اما نتیجه‌ای نداشته است. عراق نیز به‌صورت رسمی اعلام کرده که نمی‌تواند به این محاصره بپیوندد. ترکیه هم مسیر و مناسبات خود را دنبال می‌کند و مرزها همچنان باز هستند. بنابراین، دشمنان در عمل نتوانسته‌اند محاصره زمینی را محقق کنند. البته اعلام کرده‌اند که از این سیاست دست برنمی‌دارند و تلاش می‌کنند حلقه محاصره را تنگ‌تر و فشارها را شدیدتر کنند، اما واقعیت این است که تاکنون به اهداف خود نرسیده‌اند.
این کارشناس مسائل سیاسی تصریح کرد: در حال حاضر، ما همچنان به میزانی که نیاز کشور است، صادرات نفت داریم و کالاهای اساسی نیز از مرزهای مختلف وارد کشور می‌شوند. دشمنان نتوانسته‌اند مانع این روند شوند.
چرا شکستن محاصره دریایی با اقدام نظامی دشوار است؟
ربانی درباره دلایل دشواری شکستن محاصره دریایی از مسیر نظامی اظهار کرد: شکستن محاصره دریایی کنونی به دلایل مختلفی دشوار است. نخست اینکه نیروهای دریایی آمریکا حدود ۵۰۰ کیلومتر از آخرین بندر اقیانوسی ما، یعنی چابهار در منطقه مکران، فاصله دارند. آن‌ها در خلیج فارس یا دریای عمان مستقر نیستند که به‌راحتی در تیررس ما قرار بگیرند. نکته دیگر این است که ناوهای هواپیمابر اهداف ثابتی نیستند و دائما حرکت می‌کنند. برای مثال، یک ناو هواپیمابر در هر ثانیه حدود ۲۰ متر جابه‌جا می‌شود. بنابراین، اگر بخواهیم موقعیت آن را شناسایی کنیم و در همان نقطه هدف قرار دهیم، باید جابه‌جایی آن را نیز محاسبه کنیم؛ زیرا ممکن است چند دقیقه بعد در موقعیت دیگری قرار گرفته باشد.
وی افزود: نکته سوم این است که این اهداف متحرک از سامانه‌های پدافندی قدرتمندی برخوردارند که می‌توانند موشک‌های شلیک‌شده را رهگیری و خنثی کنند. از سوی دیگر، قدرت دریایی آمریکا در منطقه جنوب غرب آسیا نیز قابل توجه است. مجموع این عوامل موجب شده است که ما در زمینه شکستن محاصره دریایی از طریق اقدام نظامی، هنوز به موفقیت و آمادگی لازم نرسیده باشیم.
موشک‌های جدید؛ تغییر تاکتیک برای مقابله با ناوهای متحرک
این کارشناس مسائل سیاسی گفت: از همان ابتدای محاصره نیز یکی از روش‌های مقابله، شلیک موشک به اهداف دریایی بود، اما به دلیل جابه‌جایی ناوها، این روش با دشواری‌هایی مواجه شد؛ زیرا زمانی که موشک به سمت هدف حرکت می‌کند، ممکن است ناو از موقعیت قبلی خود خارج شده باشد. به همین دلیل، اکنون در حال استفاده از روش‌های جدید هستیم. موشک‌هایی وجود دارند که در بالای سر ناوها منفجر می‌شوند و حالت خوشه‌ای دارند و محدوده وسیعی را پوشش می‌دهند. ما پیش از این نیز از چنین موشک‌هایی علیه رژیم صهیونیستی استفاده کردیم و پاسخ بسیار خوبی گرفتیم. در حال حاضر نیز در حال استفاده از روش‌های جدید و اعمال تغییراتی در این زمینه هستیم.
محاصره متقابل ایران؛ تنگه هرمز زیر سایه اراده تهران
ربانی در ادامه اظهار کرد: ما برای ضربه زدن به اهداف دشمن نیز آمادگی داریم. نکته دوم این است که ما هم در حال اعمال محاصره دریایی متقابل هستیم؛ به این معنا که در شرایط کنونی، کشورهای حاشیه خلیج فارس امکان خروج آزادانه از تنگه هرمز را ندارند و در محاصره ما قرار گرفته‌اند، مگر اینکه با اجازه ما و بر اساس آنچه اراده می‌کنیم، از تنگه عبور کنند. عربستان نیز از سوی انصارالله یمن با محدودیت مواجه شده است؛ بنابراین ما در حال اعمال محاصره متقابل هستیم و این اقدام نیز موفقیت‌آمیز بوده است. اعلام کرده‌ایم تا زمانی که محاصره دریایی ایران برداشته نشود، تنگه هرمز را باز نخواهیم کرد.
وی افزود: بر همین اساس، از یک سو آمادگی نظامی و دفاعی خود را افزایش می‌دهیم و از تاکتیک‌ها و موشک‌های جدید استفاده می‌کنیم و از سوی دیگر، با اعمال محاصره متقابل دریایی، به اقدامات دشمن پاسخ می‌دهیم. آمریکایی‌ها جرئت ورود به تنگه هرمز را ندارند و کشورهای تحت نفوذ آن‌ها مانند کویت، قطر و سایر کشورهای منطقه نیز توانایی عبور مستقل کشتی‌ها را ندارند. هیچ کشتی‌ای بدون اجازه ما نمی‌تواند از تنگه عبور کند و همان‌طور که مشاهده می‌کنید، روزانه تعدادی از این کشتی‌ها نیز با برخورد مواجه می‌شوند.
هزینه یک میلیارد دلاری محاصره برای آمریکا
این کارشناس مسائل سیاسی گفت: این وضعیت برای آمریکایی‌ها بسیار گران تمام می‌شود؛ زیرا نیروهای آن‌ها همچنان در وضعیت عملیاتی و آماده‌باش قرار دارند. بر اساس بررسی‌هایی که انجام داده‌ایم، هزینه روزانه محاصره دریایی برای آمریکا حدود یک میلیارد دلار است. اگر این هزینه را از اواخر فروردین تاکنون محاسبه کنیم، مشخص می‌شود که آمریکایی‌ها طی چندین ماه، میلیاردها دلار برای این عملیات هزینه کرده‌اند و همچنان نیز باید این هزینه‌ها را بپردازند.
ربانی تصریح کرد: از سوی دیگر، آن‌ها تلاش کردند با فضاسازی رسانه‌ای، شرایط اقتصادی کشور را دشوارتر نشان دهند، اما این فضاسازی نیز نتیجه مورد نظرشان را نداشته است. در حال حاضر، با وجود گرانی و تورم بالا، با کمبود کالا مواجه نیستیم. این‌گونه نیست که مردم در تأمین نیازهای روزمره خود با کمبود روبه‌رو باشند یا آثار محاصره در قالب کمبود کالا در آینده ظاهر شود؛ اگر قرار بود چنین اتفاقی رخ دهد، تاکنون نشانه‌های آن را مشاهده می‌کردیم.
وی ادامه داد: مواد اولیه مورد نیاز کارخانه‌ها تأمین می‌شود، تولید ادامه دارد و مواد غذایی و کالاهای مورد نیاز مردم نیز به دست آن‌ها می‌رسد. البته گرانی وجود دارد و بخشی از آن نیز ناشی از شرایط تحریم و محاصره‌ای است که دشمنان به‌صورت هم‌زمان علیه کشور اعمال می‌کنند.
جنگ فرسایشی؛ کفه هزینه‌ها به سود کدام طرف سنگینی می‌کند؟
این کارشناس مسائل سیاسی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر گذشت زمان بر معادله محاصره دریایی خاطرنشان کرد: بله، تداوم این وضعیت به زیان آمریکاست؛ زیرا آن‌ها باید هزینه‌های سنگینی را برای حفظ نیروها و تجهیزات خود در منطقه بپردازند. در مقابل، ابزارهایی که ما برای مقابله با آن‌ها استفاده می‌کنیم، هزینه بسیار کمتری دارند.
ربانی گفت: برای مثال، استفاده از قایق‌های تندرو، کوادکوپترهای کوچک هدایت‌شونده و مین‌گذاری دریایی، در مقایسه با هزینه‌های سنگین استقرار ناوهای آمریکایی، هزینه چندانی برای ما ندارد. در حالی که آمریکایی‌ها برای حفظ نیروهای خود در منطقه باید هزینه‌های عملیاتی و مأموریتی سنگینی بپردازند.
وی افزود: یکی از این هزینه‌ها، حق مأموریت نیروهای مستقر در منطقه جنگی است که رقم قابل توجهی دارد و ممکن است برای هر یک از نیروها به بیش از ۱۰ هزار دلار برسد. علاوه بر این، فشارهای روحی و روانی ناشی از حضور طولانی‌مدت در شرایط عملیاتی نیز بر نیروهای آمریکایی تحمیل می‌شود. برای نمونه، یک ناو جنگی چند هزار نفر نیرو دارد که همگی باید در چنین شرایطی فعالیت کنند.
درخواست ۳۵۰ میلیارد دلاری ترامپ؛ جنگ در آستانه آزمون کنگره
این کارشناس مسائل سیاسی اظهار کرد: در همین شرایط، ترامپ درخواست کرده است پیش از آغاز به کار مجلس جدید با اکثریت دموکرات‌ها، کنگره مبلغ ۳۵۰ میلیارد دلار برای تأمین هزینه‌های جنگ تصویب کند. این درخواست در شرایطی مطرح شده که حتی جمهوری‌خواهان نیز درباره تأمین چنین هزینه‌ای با مخالفت‌های جدی مواجه هستند. برخی از آن‌ها اعلام کرده‌اند که امکان اختصاص حدود ۶۰ میلیارد دلار را دارند، اما رقم ۳۵۰ میلیارد دلار بسیار سنگین است و تأمین آن با دشواری‌های جدی همراه خواهد بود.
ربانی در پایان خاطرنشان کرد: از سوی دیگر، نارضایتی مردم آمریکا از هزینه‌کرد منابع عمومی برای جنگ نیز موضوعی نیست که بتوانند به‌سادگی از کنار آن عبور کنند. در مقابل، تاب‌آوری دولت، مسئولان و مردم ما تاکنون بسیار خوب بوده است و این سختی‌ها را نیز با موفقیت پشت سر خواهیم گذاشت.
محاصره دریایی؛ آزمون اراده ایران و تحمل‌پذیری آمریک
به گزارش ایمنا، آنچه از ابعاد مختلف محاصره دریایی ایران برمی‌آید، این است که واشنگتن با راهبردی روبه‌رو است که اجرای آن آسان‌تر از تحمل پیامدهایش خواهد بود. موقعیت جغرافیایی ایران، تسلط راهبردی بر معادلات خلیج فارس و تنگه هرمز و برخورداری از ظرفیت‌های دفاعی و بازدارنده، اجازه نمی‌دهد محاصره به ابزاری بدون هزینه برای آمریکا تبدیل شود. تهران نیز در این معادله تنها در جایگاه طرف تحت فشار قرار ندارد؛ بلکه از اهرم‌هایی برخوردار است که می‌تواند دامنه اثرگذاری آن‌ها را به بازار انرژی، امنیت منطقه و منافع قدرت‌های فرامنطقه‌ای گسترش دهد.
در واقع، محاصره دریایی زمانی می‌تواند به هدف خود نزدیک شود که طرف اعمال‌کننده فشار، توان کنترل پیامدهای آن را داشته باشد؛ موضوعی که در جغرافیای راهبردی خلیج فارس با تردیدهای جدی روبه‌رو است. ایران با تکیه بر موقعیت ژئوپلیتیکی و ظرفیت‌های ملی خود می‌تواند هزینه هرگونه ماجراجویی علیه امنیت و منافعش را افزایش دهد. از این منظر، آینده محاصره بیش از آنکه به اراده آمریکا برای ادامه فشار وابسته باشد، به توان این کشور برای تحمل هزینه‌های تقابل و محاسبه دقیق ظرفیت‌های ایران گره خورده است.
نظر شما