به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، بر اساس داده‌های موسسه انرژی (Energy Institute) در گزارش «مرور آماری انرژی جهان ۲۰۲۶» (Statistical Review of World Energy 2026) چین، آمریکا و هند از مهم‌ترین مصرف‌کنندگان سوخت‌های فسیلی در جهان هستند، اما جایگاه این کشورها در بازار هر یک از حامل‌های انرژی تفاوت دارد. این رتبه‌بندی ۷۹ اقتصاد جهان را که اطلاعات آن‌ها به‌صورت جداگانه در گزارش موسسه انرژی ارائه شده است، بررسی می‌کند.
چین؛ مصرف‌کننده بیش از نیمی از زغال‌سنگ جهان
چین در سال ۲۰۲۵ با مصرف سه‌هزار و ۱۴۷.۳ میلیون تن معادل زغال‌سنگ، در جایگاه نخست جهان قرار گرفت. این رقم به‌تنهایی ۵۶ درصد از کل مصرف جهانی زغال‌سنگ را شامل می‌شود و حدود چهار برابر مصرف هند، دومین کشور این فهرست، است.
هند در همین سال ۷۸۷.۲ میلیون تن معادل زغال‌سنگ مصرف کرد. آمریکا با مصرف ۲۹۷.۹ میلیون تن در رتبه سوم قرار گرفت و اندونزی با ۱۷۵.۹ میلیون تن جایگاه چهارم را به دست آورد. ژاپن نیز با ۱۴۸.۷ میلیون تن پنجمین مصرف‌کننده بزرگ زغال‌سنگ جهان بود.
پس از این کشورها، آفریقای جنوبی با ۱۲۴.۴ میلیون تن، روسیه با ۱۲۱.۴ میلیون تن، کره‌جنوبی با ۹۷.۴ میلیون تن، ویتنام با ۸۷.۷ میلیون تن و ترکیه با ۶۱ میلیون تن در میان ۱۰ مصرف‌کننده بزرگ این سوخت قرار گرفتند.
جایگاه چین در این رتبه‌بندی با ساختار تولید انرژی این کشور ارتباط مستقیمی دارد. زغال‌سنگ همچنان یکی از پایه‌های اصلی تامین برق و فعالیت‌های صنعتی چین محسوب می‌شود و در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۴ درصد برق این کشور از نیروگاه‌های زغال‌سنگی تولید شد. چین علاوه بر اینکه بزرگ‌ترین مصرف‌کننده زغال‌سنگ جهان است، بزرگ‌ترین تولیدکننده این سوخت نیز به‌شمار می‌رود؛ موضوعی که نشان‌دهنده نقش منابع داخلی در تامین تقاضای گسترده انرژی این کشور است.
آمریکا؛ بزرگ‌ترین مصرف‌کننده نفت جهان
در بازار نفت، آمریکا با مصرف روزانه ۱۹.۴ میلیون بشکه در سال ۲۰۲۵ رتبه نخست جهان را به خود اختصاص داد. چین با مصرف روزانه ۱۷.۳۶ میلیون بشکه در جایگاه دوم قرار گرفت و هند با ۵.۶۴ میلیون بشکه در روز سومین مصرف‌کننده بزرگ نفت جهان بود.
روسیه با مصرف روزانه ۳.۶۴ میلیون بشکه، ژاپن با ۳.۳۱ میلیون بشکه و کره‌جنوبی با ۲.۸۳ میلیون بشکه در رتبه‌های بعدی قرار گرفتند. آلمان با ۲.۰۴ میلیون بشکه، اندونزی با ۱.۷ میلیون بشکه، ترکیه با ۱.۲۲ میلیون بشکه و استرالیا با ۱.۰۹ میلیون بشکه نیز در میان مصرف‌کنندگان عمده نفت قرار داشتند.
اختلاف میان آمریکا و چین در مصرف نفت نسبت به فاصله چین با سایر کشورها در بازار زغال‌سنگ کمتر است، با این حال آمریکا همچنان پیشتاز این بخش باقی مانده است. گستردگی فعالیت‌های اقتصادی، نیاز بخش حمل‌ونقل، صنایع و مصرف انرژی در بخش‌های مختلف، از عوامل مؤثر بر تقاضای بالای نفت در اقتصادهای بزرگ محسوب می‌شود.
هند نیز با وجود قرار گرفتن در رتبه سوم مصرف نفت، در مقایسه با دو اقتصاد بزرگ آمریکا و چین فاصله قابل‌توجهی دارد. این کشور در عین حال در مصرف زغال‌سنگ دومین جایگاه جهان را در اختیار دارد؛ تفاوتی که نشان می‌دهد ترکیب سبد انرژی کشورها به ساختار اقتصادی و نیازهای متفاوت بخش‌های تولیدی و مصرفی آن‌ها وابسته است.
گاز طبیعی؛ فاصله چشمگیر آمریکا با دیگر کشورها
در بخش گاز طبیعی نیز آمریکا با مصرف ۳۲.۲۶ تریلیون فوت مکعب در سال ۲۰۲۵ در صدر جهان قرار گرفت. این میزان حدود دو برابر مصرف روسیه، دومین کشور بزرگ مصرف‌کننده گاز طبیعی، با ۱۶.۹۵ تریلیون فوت مکعب بود. چین با مصرف ۱۵.۶۱ تریلیون فوت مکعب در جایگاه سوم قرار گرفت و پس از آن ایران با ۹.۱ تریلیون فوت مکعب در رتبه چهارم ایستاد. عربستان سعودی نیز پنجمین مصرف‌کننده بزرگ گاز طبیعی جهان بود.
ژاپن با مصرف ۳.۱۹ تریلیون فوت مکعب، آلمان با ۲.۷۷ تریلیون فوت مکعب، هند با ۲.۳۵ تریلیون فوت مکعب، کره‌جنوبی با ۲.۲۲ تریلیون فوت مکعب و ترکیه با ۱.۹۹ تریلیون فوت مکعب، رتبه‌های بعدی این فهرست را تشکیل دادند.
جایگاه ایران
جایگاه ایران در این رتبه‌بندی قابل‌توجه است. مصرف ۹.۱ تریلیون فوت مکعب گاز طبیعی، این کشور را بالاتر از اقتصادهایی همچون ژاپن و آلمان قرار می‌دهد. ایران با وجود قرار گرفتن در میان بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان گاز طبیعی جهان، بخش عمده گاز تولیدی خود را نیز در داخل مصرف می‌کند و به همین دلیل، میزان مصرف داخلی نقش مهمی در معادلات انرژی این کشور دارد.
اهمیت این جایگاه زمانی بیشتر مشخص می‌شود که بدانیم ایران از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان گاز طبیعی جهان نیز محسوب می‌شود، با این حال، بخش عمده گاز تولیدی کشور در داخل مصرف می‌شود و تقاضای گسترده بخش‌های مختلف، از جمله نیروگاه‌ها، صنایع، ساختمان‌ها و بخش خانگی، سهم قابل‌توجهی از منابع گازی را به خود اختصاص می‌دهد، به این ترتیب، ایران برخلاف بعضی کشورهای مصرف‌کننده بزرگ که برای تامین نیاز خود به واردات وابسته‌اند، بخش عمده تقاضای گاز طبیعی را از تولید داخلی تامین می‌کند.
ارتباط تولید داخلی و مصرف سوخت‌های فسیلی
یکی از نکات مهم این رتبه‌بندی، ارتباط میان میزان تولید داخلی منابع انرژی و حجم مصرف آن‌هاست. بسیاری از کشورهای دارای مصرف بالای گاز طبیعی، در شمار تولیدکنندگان بزرگ این سوخت نیز قرار دارند. روسیه که دومین مصرف‌کننده بزرگ گاز جهان است، دومین تولیدکننده بزرگ این منبع انرژی نیز محسوب می‌شود. آمریکا نیز در هر دو شاخص مصرف و تولید جایگاه نخست را در اختیار دارد.
این الگو در بازار زغال‌سنگ نیز مشاهده می‌شود. اندونزی با مصرف ۱۷۵.۹ میلیون تن معادل زغال‌سنگ در رتبه چهارم جهان قرار دارد، اما میزان استخراج این سوخت در آن از مصرف داخلی بیشتر است. آفریقای جنوبی نیز با مصرف ۱۲۴.۴ میلیون تن در جایگاه ششم قرار گرفته است و از تولیدکنندگان مهم زغال‌سنگ به‌شمار می‌رود. این کشور بخش عمده برق مورد نیاز خود را از نیروگاه‌های زغال‌سنگی تامین می‌کند، در حالی که در رتبه‌بندی مصرف گاز طبیعی جایگاه پنجاه‌وهفتم را دارد.
عربستان سعودی نیز نمونه دیگری از پیوند میان تولید و مصرف سوخت‌های فسیلی است. این کشور چهارمین مصرف‌کننده بزرگ نفت و پنجمین مصرف‌کننده گاز طبیعی جهان محسوب می‌شود و در مقایسه با سایر کشورها، سهم قابل‌توجهی از برق خود را با استفاده از نفت تولید می‌کند.
ژاپن و کره‌جنوبی؛ مصرف بالا با وابستگی به واردات
ژاپن و کره‌جنوبی از نمونه‌های قابل‌توجه در این زمینه هستند. هر دو کشور با وجود برخورداری محدود از منابع داخلی سوخت‌های فسیلی، در میان ۱۲ مصرف‌کننده بزرگ زغال‌سنگ، نفت و گاز طبیعی جهان قرار دارند.
این کشورها بخش عمده نیاز خود به زغال‌سنگ، نفت و گاز طبیعی را از طریق واردات تامین می‌کنند. وابستگی به منابع خارجی، امنیت انرژی را به یکی از موضوعات مهم سیاست‌گذاری اقتصادی و زیرساختی آن‌ها تبدیل کرده است، به‌ویژه اینکه اختلال در زنجیره تامین جهانی یا تغییرات قیمت انرژی می‌تواند هزینه تولید برق، فعالیت صنایع و حمل‌ونقل را تحت تأثیر قرار دهد.
هند نیز الگوی متفاوتی از وابستگی به منابع داخلی و خارجی دارد. این کشور با وجود قرار گرفتن در رتبه دوم مصرف زغال‌سنگ، تنها یازدهمین مصرف‌کننده بزرگ گاز طبیعی جهان است و مصرف آن در سال ۲۰۲۵ به حدود ۲.۴ تریلیون فوت مکعب رسید. هند بخش عمده زغال‌سنگ مورد نیاز خود را استخراج می‌کند، اما میزان تولید گاز طبیعی آن کمتر از نیمی از مصرف داخلی است و بخش باقی‌مانده از طریق واردات، از جمله گاز طبیعی مایع‌شده (LNG) تامین می‌شود.
نظر شما