به گزارش خبرگزاری ایمنا، آنفلوانزا از جمله بیماری‌های ویروسی شایع در فصل‌های سرد سال است که هر ساله افراد زیادی را درگیر می‌کند. اگرچه بسیاری از مبتلایان با مراقبت‌های حمایتی، استراحت و مصرف مایعات کافی دوره بیماری را پشت سر می‌گذارند، اما در برخی شرایط، به‌ویژه در افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای و گروه‌های پرخطر، تشخیص به‌موقع و انتخاب روش درمان مناسب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. آگاهی از شیوه صحیح مواجهه با این بیماری می‌تواند از بروز عوارض احتمالی و اقدامات درمانی غیرضروری جلوگیری کند.
یکی از موضوعات مهم در درمان آنفلوانزا، استفاده صحیح از داروهای ضدویروسی مانند اوسلتامیویر است؛ دارویی که زمان شروع مصرف و شرایط بالینی بیمار در اثربخشی آن نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. با این حال، نگرانی از ابتلا به بیماری یا تصور ضرورت مصرف دارو برای بهبود سریع‌تر، گاهی افراد را به سمت تهیه و استفاده خودسرانه از داروهای ضدویروسی سوق می‌دهد؛ اقدامی که می‌تواند عوارض دارویی و مشکلات دیگری به دنبال داشته باشد.
در کنار این موضوع، مصرف غیرمنطقی آنتی‌بیوتیک‌ها برای درمان بیماری‌های ویروسی همچنان یکی از چالش‌های مهم حوزه سلامت است. برخی افراد با مشاهده علائمی مانند تب، سرفه و گلودرد، بدون تشخیص پزشک به مصرف آنتی‌بیوتیک روی می‌آورند یا برای دریافت داروهای تزریقی اصرار می‌کنند؛ در حالی که این داروها بر ویروس‌ها اثری ندارند و مصرف بی‌رویه آن‌ها می‌تواند علاوه بر ایجاد عوارض، به گسترش مقاومت میکروبی و کاهش اثربخشی داروها منجر شود.
در چنین شرایطی، افزایش آگاهی عمومی درباره تفاوت عفونت‌های ویروسی و باکتریایی، شناخت کاربرد داروها و پرهیز از خوددرمانی، ضرورتی انکارناپذیر است و در همین راستا، پیرامون اصول درمان آنفلوانزا، موارد مصرف داروهای ضدویروسی، پیامدهای استفاده خودسرانه از اوسلتامیویر و خطرات مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها، با فرزین خوروش، متخصص بیماری‌های عفونی و داخلی گفت‌وگویی داشتیم که مشروح آن را در ادامه می‌خوانید.
ایمنا: درمان آنفلوانزا بر چه اساسی انجام می‌شود و آیا همه بیماران به مصرف داروهای اختصاصی نیاز دارند؟
خوروش: درمان آنفلوانزا در بسیاری از موارد بر پایه مراقبت‌های حمایتی انجام می‌شود و هدف اصلی آن، کنترل علائم و کمک به بدن برای طی کردن دوره بیماری است. استراحت کافی، مصرف مایعات و توجه به وضعیت عمومی بیمار از مهم‌ترین اقداماتی هستند که می‌توانند در بهبود شرایط او مؤثر باشند.
برای کنترل تب و درد، به طور معمول از داروهایی مانند استامینوفن استفاده می‌شود، همچنین در صورت وجود سرفه یا آبریزش بینی، ممکن است داروهای ساده ضدسرفه یا آنتی‌هیستامین‌ها با توجه به علائم بیمار و نظر پزشک یا داروساز توصیه شوند.
نکته مهم این است که همه بیماران به مصرف داروهای متعدد یا داروهای اختصاصی ضدویروسی نیاز ندارند. در بسیاری از موارد، مراقبت‌های حمایتی برای مدیریت بیماری کافی است و تجویز دارو باید بر اساس وضعیت بالینی فرد انجام شود، نه این تصور که هر بیماری به درمان دارویی گسترده نیاز دارد.
ایمنا: چه افرادی در صورت ابتلا به آنفلوانزا بیشتر در معرض عوارض بیماری قرار دارند و ممکن است به درمان ضدویروسی نیاز پیدا کنند؟
خوروش: برخی افراد به دلیل شرایط جسمی یا ابتلا به بیماری‌های زمینه‌ای، در معرض خطر بیشتری برای بروز عوارض آنفلوانزا قرار دارند. بیماران مبتلا به بیماری‌های مزمن قلبی، ریوی، کلیوی و کبدی، افراد مبتلا به دیابت، بیماران سرطانی و کسانی که دچار نقص سیستم ایمنی هستند، از جمله این گروه‌ها محسوب می‌شوند.
مادران باردار، سالمندان و کودکان نیز در گروه‌هایی قرار می‌گیرند که باید در صورت ابتلا به آنفلوانزا با دقت بیشتری تحت ارزیابی قرار گیرند. در این افراد، احتمال بروز عوارض بیماری می‌تواند بیشتر باشد و پزشک با توجه به شرایط بالینی، شدت علائم و عوامل خطر، درباره ضرورت شروع درمان ضدویروسی تصمیم‌گیری می‌کند.
بنابراین تجویز اوسلتامیویر برای همه افراد یکسان نیست و نمی‌توان تنها بر اساس مثبت بودن آزمایش یا مشاهده چند علامت درباره مصرف آن تصمیم گرفت. وضعیت عمومی بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای، زمان شروع علائم و شرایط اپیدمیولوژیک از عواملی هستند که در تصمیم‌گیری پزشک نقش دارند.
ایمنا: داروی اوسلتامیویر یا تامی‌فلو چه کاربردی در درمان آنفلوانزا دارد و چه زمانی بیشترین اثربخشی را خواهد داشت؟
خوروش: اوسلتامیویر که با نام تجاری تامی‌فلو نیز شناخته می‌شود، از داروهای ضدویروسی مورد استفاده در درمان آنفلوانزا است. این دارو با تأثیر بر روند تکثیر ویروس، می‌تواند به کاهش شدت یا مدت بیماری کمک کند، البته میزان اثربخشی آن به شرایط بیمار و زمان شروع درمان بستگی دارد.
بیشترین اثربخشی اوسلتامیویر زمانی است که مصرف آن در ۴۸ ساعت نخست پس از شروع علائم آغاز شود. به همین دلیل، تشخیص به‌موقع بیماری و ارزیابی شرایط بیمار اهمیت زیادی دارد تا در صورت نیاز، درمان ضدویروسی در زمان مناسب آغاز شود.
با این حال، نباید تصور کرد که هر فردی با مشاهده علائم سرماخوردگی یا آنفلوانزا باید تامی‌فلو مصرف کند. تجویز این دارو باید بر اساس تشخیص و نظر پزشک انجام شود و مصرف خودسرانه آن، بدون توجه به شرایط بیمار، رویکرد مناسبی نیست.
ایمنا: برای تجویز داروی ضدویروسی مانند اوسلتامیویر، انجام آزمایش آنفلوانزا برای همه بیماران ضروری است؟
خوروش: تصمیم‌گیری درباره تجویز داروی ضدویروسی تنها به نتیجه آزمایش محدود نمی‌شود و پزشک باید مجموعه‌ای از شرایط را در نظر بگیرد. وضعیت بالینی بیمار، علائم، سابقه بیماری‌های زمینه‌ای، شدت بیماری و شرایط شیوع آنفلوانزا در جامعه، همگی در تشخیص و انتخاب روش درمان مؤثر هستند.
در دوره‌هایی که آنفلوانزا در جامعه به اوج شیوع می‌رسد، ممکن است پزشک بر اساس علائم و شرایط بالینی بیمار، احتمال ابتلا را بالا ارزیابی کند و بدون نیاز به انجام آزمایش برای تک‌تک بیماران، درباره درمان تصمیم بگیرد. در چنین شرایطی، الزام به انجام آزمایش برای همه افراد می‌تواند ضرورتی نداشته باشد.
البته این موضوع به معنای بی‌اهمیت بودن آزمایش‌های تشخیصی نیست. در مواردی که تشخیص قطعی یا بررسی وضعیت بیمار به آزمایش نیاز داشته باشد، پزشک از روش‌های تشخیصی مناسب استفاده می‌کند، اما تصمیم نهایی درباره درمان باید بر پایه ارزیابی جامع بیمار باشد، نه فقط یک نتیجه آزمایش.
ایمنا: مصرف خودسرانه و بی‌رویه اوسلتامیویر چه عوارض و پیامدهایی می‌تواند به دنبال داشته باشد؟
خوروش: یکی از مشکلاتی که در دوره شیوع آنفلوانزا مشاهده می‌شود، مصرف خودسرانه داروهای ضدویروسی و تهیه آن‌ها بدون تجویز پزشک است. برخی افراد با مشاهده علائم اولیه بیماری یا حتی فقط به دلیل نگرانی از ابتلا، اقدام به تهیه و نگهداری اوسلتامیویر می‌کنند، در حالی که مصرف این دارو باید متناسب با شرایط بالینی و تشخیص پزشک باشد.
اوسلتامیویر نیز مانند سایر داروها می‌تواند عوارضی ایجاد کند. تهوع و استفراغ از جمله عوارض شناخته‌شده آن هستند و مصرف دارو همراه غذا ممکن است به کاهش این مشکلات گوارشی کمک کند، بنابراین حتی در مواردی که مصرف دارو ضرورت دارد، رعایت دستور مصرف و توجه به توصیه‌های درمانی اهمیت دارد.
از سوی دیگر، در بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی ممکن است تنظیم دوز دارو ضروری باشد؛ زیرا وضعیت عملکرد کلیه در نحوه مصرف آن تأثیر دارد. در نتیجه، مصرف دارو بدون بررسی شرایط جسمی بیمار می‌تواند مشکل‌ساز شود، همچنین مصرف بی‌رویه و خارج از ضوابط داروهای ضدویروسی، نگرانی‌هایی درباره کاهش اثربخشی آن‌ها و ایجاد مقاومت ویروسی به وجود می‌آورد.
ایمنا: چرا آنتی‌بیوتیک‌ها در درمان آنفلوانزا کاربرد ندارند و تفاوت عفونت‌های ویروسی و باکتریایی چیست؟
خوروش: آنفلوانزا یک بیماری ویروسی است و آنتی‌بیوتیک‌ها برای مقابله با عفونت‌های باکتریایی طراحی شده است و به همین دلیل، مصرف آنتی‌بیوتیک در برابر خود ویروس آنفلوانزا اثربخشی ندارد و نمی‌تواند روند بیماری ویروسی را درمان کند.
انتخاب آنتی‌بیوتیک به عواملی مانند نوع میکروب عامل عفونت، محل درگیری و شرایط جسمی بیمار بستگی دارد، بنابراین نمی‌توان یک آنتی‌بیوتیک مشخص را برای تمام بیماری‌ها یا حتی همه عفونت‌های باکتریایی مناسب دانست. تشخیص نوع عفونت و انتخاب داروی متناسب با آن، از وظایف پزشک است.
گاهی ممکن است در جریان یا پس از ابتلا به آنفلوانزا، عفونت باکتریایی ثانویه نیز ایجاد شود. در چنین شرایطی، پزشک با بررسی علائم و وضعیت بیمار درباره ضرورت تجویز آنتی‌بیوتیک تصمیم می‌گیرد؛ اما این احتمال نباید بهانه‌ای برای مصرف پیشگیرانه یا خودسرانه آنتی‌بیوتیک در تمام بیماران مبتلا به آنفلوانزا باشد.
ایمنا: مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند آموکسی‌سیلین، آزیترومایسین و لووفلوکساسین در بیماری‌های ویروسی چه پیامدهایی دارد؟
خوروش: یکی از رفتارهای نادرست در زمان شیوع بیماری‌های تنفسی، مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌هایی مانند آموکسی‌سیلین، آزیترومایسین و لووفلوکساسین است. برخی افراد تصور می‌کنند با شروع تب، سرفه، گلودرد یا سایر علائم تنفسی باید مصرف آنتی‌بیوتیک را آغاز کنند؛ در حالی که این علائم لزوماً نشان‌دهنده عفونت باکتریایی نیستند.
از آنجا که آنتی‌بیوتیک‌ها بر ویروس‌ها تأثیری ندارند، مصرف آن‌ها در بیماری‌های ویروسی مانند آنفلوانزا نه‌تنها کمکی به درمان بیماری نمی‌کند، بلکه ممکن است عوارضی نیز به دنبال داشته باشد. اسهال، بی‌اشتهایی، تهوع و سایر مشکلات گوارشی از جمله عوارض احتمالی مصرف غیرضروری این داروها هستند.
نکته مهم‌تر این است که مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها زمینه را برای افزایش مقاومت میکروبی فراهم می‌کند، بنابراین استفاده از این داروها باید تنها در مواردی انجام شود که عفونت باکتریایی تشخیص داده شده یا پزشک بر اساس شواهد بالینی، تجویز آن را ضروری بداند.
نظر شما