به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، بارش‌های سیل‌آسا در سال‌های اخیر در بسیاری از مناطق جهان شدیدتر و پرتکرارتر شده‌اند. گرم‌شدن اقلیم، افزایش ظرفیت رطوبت جو و تغییر الگوهای بارش، احتمال بارش‌های کوتاه اما بسیار سنگین را افزایش داده است؛ بارش‌هایی که ظرفیت زهکشی و زیرساخت‌های شهری را به‌سرعت فراتر می‌برند. ال‌نینو نیز با گرم‌شدن غیرعادی آب سطح اقیانوس آرام استوایی، الگوهای جوی و بارش را در بخش‌های وسیعی از جهان تغییر می‌دهد.
وقتی بارش شدید بر زمین‌های نفوذناپذیر، شبکه زهکشی قدیمی و ساخت‌وساز در مسیر طبیعی آب اضافه شود، آب به‌سرعت به خیابان‌ها، خانه‌ها و زیرگذرها سرازیر می‌شود، به همین دلیل شهرداری‌ها و دولت‌ها دیگر نمی‌توانند فقط به ساخت کانال و دیواره سیل‌بند تکیه کنند. سرمایه‌گذاری هم‌زمان بر پیش‌بینی دقیق‌تر، هشدار زودهنگام، آموزش شهروندان، نگهداری شبکه زهکشی و طراحی شهری مقاوم در برابر آب رویکردی است که می‌تواند شهرها را نجات دهد.
سازمان ملل متحد در گزارش سالانه ۲۰۲۵ خود اعلام کرد کشورهایی که سامانه هشدار زودهنگام جامع دارند، تلفات ناشی از بلایا را تا شش برابر کمتر تجربه می‌کنند. صرف وجود سامانه پیش‌بینی کافی نیست؛ پیام هشدار باید به‌موقع به مردم برسد، زبان ساده داشته باشد و با مسیر تخلیه و اقدام اضطراری همراه باشد. تجربه شهرهای آسیب‌دیده از سیل نشان می‌دهد که هشدار زودهنگام تنها زمانی نجات‌بخش است که به تصمیم و اقدام تبدیل شود.
بیش از ۶۰۰ شهر در ۷۲ کشور و منطقه از سال ۲۰۲۵ برنامه «شهرهای تاب‌آور» را اجرا کرده‌اند و ۶۲۲ میلیون نفر در شهرهای عضو این ابتکار زندگی می‌کنند. این برنامه با هدف تقویت توانایی شهرها در رویارویی با بحران‌های اقلیمی، بلایای طبیعی و فشارهای فزاینده شهری طراحی شده است و تلاش می‌کند مدیریت ریسک را از واکنش پس از بحران به برنامه‌ریزی و آمادگی پیش از وقوع آن منتقل کند. در این چارچوب، شهرها تلاش می‌کنند زیرساخت‌های حساس، خدمات عمومی، شبکه‌های حمل‌ونقل، تامین آب و برق و سامانه‌های اضطراری را در برابر سیل، گرما، خشکسالی و دیگر ریسک‌های اقلیمی مقاوم‌تر کنند.
دفتر کاهش خطر بلایای سازمان ملل نیز از ۷۷ کشور برای نهادینه‌کردن سامانه‌های هشدار زودهنگام چندخطره حمایت کرده است. این سامانه‌ها تنها به صدور هشدار درباره یک خطر محدود نمی‌شوند، بلکه می‌توانند ریسک‌های هم‌زمان یا پی‌درپی از جمله بارش شدید، سیل، طوفان، زمین‌لغزش و موج گرما را پایش کنند و درباره آن‌ها هشدار دهند.
این ارقام نشان می‌دهند تاب‌آوری شهری دیگر فقط یک موضوع فنی یا پروژه عمرانی نیست، بلکه به سیاستی بین‌المللی تبدیل شده که سلامت، امنیت و معیشت میلیون‌ها شهروند را تحت تاثیر قرار می‌دهد. شهرها به‌عنوان محل تمرکز جمعیت، اقتصاد و زیرساخت‌های حیاتی، در خط مقدم رویارویی با پیامدهای تغییر اقلیم قرار دارند، بنابراین موفقیت این برنامه‌ها نه‌تنها به سرمایه‌گذاری در زیرساخت، بلکه به هماهنگی میان شهرداری‌ها، دولت‌های ملی، نهادهای امدادی، بخش خصوصی و خود شهروندان نیز وابسته است.
جاکارتا؛ هشدار، پمپاژ و مشارکت شهروندی
جاکارتا در سال ۲۰۲۶ با بارش‌های شدید و سیلاب‌های گسترده روبه‌رو شد، اما دولت محلی ترکیبی از پیش‌بینی جوی، عملیات اصلاح هوا، لایروبی رودخانه‌ها و سامانه گزارش شهروندی را به کار گرفت. در اوایل ژانویه ۲۰۲۶، آژانس هواشناسی، اقلیم‌شناسی و ژئوفیزیک اندونزی با تحلیل رشد ابرها و الگوهای باد در منطقه جاکارتای بزرگ، روند افزایش بارش شدید را شناسایی کرد. این داده مبنای اقدام پیشگیرانه دولت محلی شد.
دولت محلی جاکارتا، آژانس مدیریت بلایای منطقه‌ای، آژانس ملی مدیریت بلایا، آژانس هواشناسی و نیروی هوایی اندونزی از شانزدهم تا بیست‌وهفتم ژانویه و سپس از سی‌ام ژانویه تا هشتم فوریه ۲۰۲۶ عملیات اصلاح هوا را اجرا کردند. هدف این عملیات ایجاد بارش زودتر در مناطق دریایی و پیش از رسیدن ابرها به جاکارتا بود. در فاز نخست، ۳۱ ماموریت پروازی انجام شد و ۲۱.۴ تن کلرید سدیم و ۷.۴تن اکسید کلسیم در ابرهای هدف پخش شد. بر اساس اعلام آژانس هواشناسی، این عملیات بارش منطقه جاکارتای بزرگ را حدود ۳۹.۵ درصد کاهش داد.
افزون بر این، دولت محلی لایروبی رسوب در بیش از ۱۹۰۰ نقطه از رودخانه‌ها و مخازن را انجام داد و ۷۵۶ هزار مترمکعب لجن را خارج کرد. هدف این اقدام افزایش ظرفیت عبور آب و کاهش فشار ناگهانی بر شبکه رودخانه‌ای در بارش‌های شدید است. مشارکت شهروندان بخش مهمی از این سامانه است. از یکم نوامبر ۲۰۲۵ تا بیست‌وششم ژانویه ۲۰۲۶، سامانه مدیریت ارتباط با شهروندان جاکارتا ۲۳۴۸ گزارش مربوط به مسدودشدن مجراها، مشکلات جریان آب و حوادث سیلاب دریافت کرد که ۸۶ درصد آن گزارش‌ها حل شد.
اپلیکیشن جاکی یا جاکارتا کینی (Jakarta Kini) اپلیکیشن رسمی دولت استانی جاکارتا است که اطلاعات بی‌درنگ درباره سطح آب، مناطق آبگرفته، وضعیت هوا و هشدارهای تخلیه را در اختیار شهروندان می‌گذارد و امکان ارسال گزارش همراه با عکس و موقعیت مکانی را فراهم می‌کند. این برنامه به شهروندان کمک می‌کند در فصل بارندگی و هنگام سیل، اطلاعات دقیق‌تری درباره وضعیت محله خود دریافت کنند و در صورت مشاهده خطر گزارش بدهند.
جاکی با همکاری آژانس هواشناسی، اقلیم‌شناسی و ژئوفیزیک اندونزی، هشدارهای اولیه هواشناسی منطقه جاکارتا و اطراف آن را ارسال می‌کند. این هشدارها شامل اطلاع‌رسانی درباره بارش شدید، رعد و برق، سیل ساحلی و احتمال جزر و مد سیلابی است. کاربران می‌توانند از طریق بخش اخبار و اعلان‌ها، هشدارهای مربوط به افزایش سطح آب، وضعیت دریچه‌ها و پمپ‌ها و مناطق در معرض خطر را دریافت کنند و در شرایط اضطراری از طریق شماره ۱۱۲ برای کمک فوری تماس بگیرند.
سئول؛ پیش‌بینی سیلاب شهری با هوش مصنوعی
سئول در سال ۲۰۲۶ نخستین تجربه اجرای پیش‌بینی سیلاب شهری را در شش منطقه پرخطر انجام داد. این سامانه می‌تواند گستره و عمق آبگرفتگی را پیش‌بینی کند و بر اساس آن هشدار و اعلان خطر صادر کند. وزارت اقلیم، انرژی و محیط‌زیست کره‌جنوبی اعلام کرد این برنامه قرار است به شش شهر بزرگ کشور گسترش پیدا کند.
سامانه هوش مصنوعی پیش‌بینی سیلاب در کره‌جنوبی ارتقایافته است. سطح آب در ۲۲۳ نقطه هشدار سیل در سراسر کشور هر ۱۰ دقیقه به‌صورت خودکار پیش‌بینی می‌شود و پیش‌بینی‌ها با تغییرات واقعی سطح آب و نتایج مدل‌های فیزیکی مقایسه می‌شوند. در سال ۲۰۲۶، ۳۸ هشدار سیل صادر شد که شامل ۳۱ اعلان و ۷ هشدار جدی بود. نمونه عملیاتی این سامانه در نهم ژوئیه ۲۰۲۶ ثبت شد. با افزایش سطح آب در نزدیکی ایستگاه‌های سین‌دائبانگ، سیلیم و بورامائه در مسیر رودخانه دوریم‌چون، نخستین اعلان خطر سیل پس از راه‌اندازی سامانه صادر شد و پیامک هشدار ایمنی به ساکنان ارسال شد. گزارش‌ها حاکی از آن است که هشدار به‌موقع صادر شد و مسیر ایمن‌سازی و آمادگی را فعال کرد.
اعلان خطر سیل فقط یک پیامک نبود، بلکه با فعال‌شدن آن دولت‌های محلی و نهادهای مرتبط از جمله پلیس و آتش‌نشانی موظف شدند پایش را تقویت کنند و برای بهره‌برداری از امکانات پیشگیری از سیل آماده شوند، همچنین به ساکنان توصیه شد در صورت نیاز، موانع و سدهای موقت را آماده کنند. مسیر پیاده‌روی کنار رودخانه دوریم‌چون به‌دلیل بالا آمدن آب بسته شد. پس از کاهش بارش و پایین‌آمدن تدریجی سطح آب، این مسیرها دوباره باز شدند.
دولت کره‌جنوبی اعلام کرد در تابستان ۲۰۲۶ توان کنترل سیلاب اضافی معادل ۱.۰۴ میلیارد تن را از طریق مخازن کشاورزی، سدهای برق‌آبی، دیواره‌های مصب رودخانه و دیگر تاسیسات تامین کرده است. این ظرفیت به‌معنای ذخیره یا کنترل بخشی از رواناب در زمان بارش شدید است و می‌تواند فشار ناگهانی بر شبکه زهکشی شهری را کاهش دهد.
روتردام؛ شهر آب‌گیر و الگوی تاب‌آوری چندلایه
روتردام یکی از شهرهای پیشرو در مدیریت سیلاب و آبگرفتگی شهری است. این شهر از سال ۲۰۰۷ هدف خود را تبدیل‌شدن به شهری مقاوم در برابر اقلیم تا سال ۲۰۲۵ اعلام کرد؛ شهری که بتواند در شرایط هوای شدید، با کمترین اختلال به فعالیت اقتصادی و اجتماعی خود ادامه دهد. روتردام تاب‌آوری را فقط به‌معنای ساخت سد ندانسته، بلکه آن را به بخشی از برنامه‌ریزی شهری تبدیل کرده است.
رویکرد روتردام بر ترکیب زیرساخت سبز و آبی استوار است. به‌جای اتکای صرف به کانال‌ها و پمپ‌ها، شهر تلاش می‌کند بخشی از آب باران را در پارک‌ها، بام‌های سبز، حیاط‌های نفوذپذیر و فضاهای عمومی نگه دارد. این راهکار هم‌زمان فشار بر شبکه زهکشی را کاهش می‌دهد و کیفیت محیط شهری را بهبود می‌بخشد. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۶ رتردام را از نظر مدیریت رواناب شهری با شاخص ۰.۹۱ در وضعیت بسیار بالاتری نسبت به شهرهای دیگر ارزیابی کرد.
اتکوینی؛ زیرساخت سیلاب در قلب صنعت و لجستیک
اتکوینی، شهرداری منطقه دوربان در آفریقای جنوبی در سال ۲۰۲۶ سه پروژه بزرگ مدیریت رواناب را در حوضه جنوب دوربان تکمیل کرد. ارزش این پروژه‌ها ۲۳۲.۶ میلیون رند اعلام شده و هدف آن‌ها تقویت تاب‌آوری سیلابی و افزایش ظرفیت زهکشی در پروسپکتون، یکی از مراکز مهم صنعت، تولید و لجستیک شهر بوده است.
بخش اصلی این برنامه ارتقای کانال جاده پروسپکتون با هزینه ۱۸۰ میلیون رند بود که پس از ۲۶ ماه ساخت در ژوئن ۲۰۲۶ تکمیل شد. این پروژه برای افزایش ظرفیت انتقال رواناب و کاهش خطر آبگرفتگی در منطقه طراحی شده است. افزون بر آن، خروجی دریایی جاده کلارک در ایسیپینگو نیز با هزینه ۴۶ میلیون رند تکمیل شد تا ظرفیت تخلیه آب‌های سطحی به دریا در بارش‌های سنگین افزایش پیدا کند.
سیلاب در دوربان فقط زندگی روزمره شهروندان را مختل نمی‌کند؛ زنجیره تامین، بندر، جاده‌ها و فعالیت صنعتی را نیز متوقف می‌کند. در مناطقی همچون پروسپکتون، آبگرفتگی می‌تواند به تاخیر در حمل‌ونقل، آسیب به انبارها و کاهش ظرفیت تولید منجر شود، بنابراین سرمایه‌گذاری در زهکشی شهری هم‌زمان یک اقدام ایمنی عمومی و یک اقدام اقتصادی است.
نظر شما