به گزارش خبرگزاری ایمنا از مازندران، هفته مازندران فرصتی برای بازخوانی هویت تاریخی و فرهنگی سرزمینی است که پیشینه آن تنها در طبیعت سرسبز، جنگل‌های انبوه و سواحل دریای کاسپین خلاصه نمی‌شود؛ سرزمینی که هر گوشه آن می‌تواند روایتی از زیست، تمدن و تاریخ مردمان این دیار را در دل خود جای داده باشد.
در این میان، شهرستان محمودآباد نیز با وجود شناخته شدن به‌عنوان یکی از مقاصد ساحلی و گردشگری مازندران، از ظرفیت‌های تاریخی و باستان‌شناسی برخوردار است که کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
محمودآباد در نگاه نخست، شهری ساحلی با جاذبه‌های طبیعی و گردشگری به نظر می‌رسد؛ اما شواهد باستان‌شناسی و یافته‌های تاریخی در محدوده جغرافیایی این شهرستان، روایت متفاوتی از پیشینه آن ارائه می‌کند؛ روایتی که دست‌کم تا عصر آهن و حدود سه هزار سال پیش امتداد می‌یابد.
این پیشینه تاریخی در کنار موقعیت جغرافیایی محمودآباد در حاشیه دریای کاسپین، ظرفیت‌های قابل توجهی برای مطالعات باستان‌شناسی، شناخت مسیرهای تاریخی و حتی بررسی پیشینه ارتباطات دریایی منطقه ایجاد کرده است.
با این حال، پرسش مهم این است که چرا شهری با چنین ظرفیت تاریخی هنوز موزه‌ای برای معرفی هویت و آثار باستانی خود ندارد و چه اندازه از داشته‌های تاریخی آن در نتیجه کاوش‌ها و پژوهش‌های علمی شناسایی و معرفی شده است؟
محمودآباد؛ پیشینه‌ای سه‌هزارساله در دل محوطه‌های باستانی
میثم فلاح، باستان‌شناس و پژوهشگر مازندران، در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا، با اشاره به آغاز پژوهش‌های باستان‌شناسی در شهرستان محمودآباد از سال ۱۳۸۶ اظهار می‌کند: مطالعات باستان‌شناسی این شهرستان از نیمه دوم دهه ۸۰ آغاز شد و در آن مقطع، برای نخستین بار پژوهش‌هایی با محوریت جغرافیای سیاسی شهرستان محمودآباد انجام گرفت که این مطالعات به‌صورت مقطعی و در سال‌های بعد نیز ادامه یافت.
وی می‌افزاید: حاصل این پژوهش‌ها، چند فصل کاوش باستان‌شناسی، بررسی محوطه‌ها و تپه‌های تاریخی شهرستان و شناسایی و ثبت آثار تاریخی بود که در ادامه به انتشار گزارش‌ها و مقالات علمی در نشریات داخلی و خارجی و همچنین حضور در همایش‌های ملی و بین‌المللی منجر شد.
این باستان‌شناس با تأکید بر ظرفیت تاریخی محمودآباد برای راه‌اندازی موزه بیان می‌کند: به اعتقاد من، این شهرستان حتی در محدوده روستاهای خود نیز ظرفیت‌های ارزشمندی برای ایجاد موزه دارد. یافته‌های باستان‌شناسی این منطقه، از جمله مهره سنگی به شکل خرگوش که مدتی در موزه ملی ایران نگهداری می‌شد و همچنین آثار مکشوفه‌ای که اکنون در موزه آمل قرار دارند، نشان می‌دهد محمودآباد از داشته‌های تاریخی قابل توجهی برخوردار است.
فلاح ادامه می‌دهد: موزه محمودآباد می‌تواند علاوه بر بخش باستان‌شناسی، بخش‌های تاریخ و مردم‌شناسی نیز داشته باشد و در آن ابزار، ادوات، پوشش‌ها و شیوه زندگی مردم منطقه در دوره‌های مختلف به نمایش گذاشته شود؛ چنین مجموعه‌ای می‌تواند محمودآباد را به یکی از مراکز مهم معرفی تاریخ و تمدن در جنوب دریای کاسپین تبدیل کند.
وی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده برای تحقق این موضوع می‌گوید: طی سال‌های گذشته با مسئولان میراث فرهنگی، شهرداری و فرمانداری درباره ضرورت ایجاد موزه در شهرستان گفت‌وگوهایی داشته‌ام و معتقدم راه‌اندازی چنین مرکزی یک ضرورت فرهنگی و تاریخی برای محمودآباد است.
این پژوهشگر باستان‌شناسی با بیان اینکه شناخت و پاسداشت آثار تاریخی، بخش جدایی‌ناپذیر هویت هر سرزمین است، تصریح می‌کند: هویت تاریخی و اصالت یک شهر به مردم آن کمک می‌کند تا گذشته خود را بشناسند و نسبت به داشته‌های سرزمینشان احساس تعلق بیشتری داشته باشند. وقتی در ورودی شهرهای مختلف از عناوینی مانند شهر تاریخی یا شهر چند هزارساله استفاده می‌شود، این عناوین باید پشتوانه علمی و تاریخی داشته باشند.
میراثی که نیازمند حمایت است
فلاح خاطرنشان می‌کند: شناخت گذشته تنها یک موضوع مربوط به تاریخ نیست، بلکه آگاهی از پیشینه و اصالت یک سرزمین می‌تواند در شکل‌گیری نگاه درست به مسائل امروز نیز مؤثر باشد؛ به‌ویژه جوامع محلی و مردم بومی هر منطقه، رکن اصلی حفاظت از آثار تاریخی هستند و اگر نسبت به ارزش‌های تاریخی و فرهنگی محل زندگی خود آگاهی داشته باشند، در پاسداشت آن‌ها نقش مؤثرتری ایفا می‌کنند.
وی با اشاره به نتایج مطالعات باستان‌شناسی خود در شهرستان محمودآباد مطرح می‌کند: در جریان بررسی‌های باستان‌شناسی که بخشی از پژوهش‌های دوره تحصیلی من نیز بود، شش محوطه و تپه باستانی در محدوده شهرستان شناسایی شد که سه محوطه در بخش مرکزی و سه محوطه دیگر در محدوده سرخرود قرار داشت.
این باستان‌شناس با اشاره به اهمیت برخی یافته‌های این مناطق می‌افزاید: از جمله آثار شاخص شناسایی‌شده، مهرهای دوره ساسانی است که از نظر مطالعات تاریخی و باستان‌شناسی اهمیت زیادی دارند و ظرفیت انجام کاوش‌های تخصصی روی آن‌ها وجود دارد و برخی محوطه‌های دیگر شهرستان نیز از جمله محدوده‌هایی در بخش مرکزی، قابلیت بررسی و کاوش‌های گسترده‌تر را دارند.
فلاح با اشاره به ارائه بخشی از نتایج پژوهش‌های خود در مجامع علمی بین‌المللی اظهار می‌کند: یکی از مقالات پژوهشی ما در همایش بین‌المللی آیکانه در شهر لیون فرانسه پذیرفته شد و برای ارائه آن نیز دعوت‌نامه داشتیم، اما به دلیل شرایط جنگی امکان حضور و ارائه مقاله فراهم نشد.
وی کمبود اعتبارات را یکی از موانع اصلی تداوم پژوهش‌های باستان‌شناسی در محمودآباد می‌داند و می‌گوید: در چند سال اخیر، محدودیت‌های اعتباری و مشکلات تأمین منابع مالی، انجام مطالعات و کاوش‌های باستان‌شناسی را با دشواری مواجه کرده است؛ تلاش‌های مجموعه میراث فرهنگی شهرستان قابل تقدیر است، اما واقعیت این است که پیگیری‌های یک مجموعه به‌تنهایی کافی نیست و برای استمرار این فعالیت‌ها باید اعتبار مشخصی در سطح شهرستان تعریف شود.
این پژوهشگر تأکید می‌کند: اگر بودجه مصوب شهرستانی با همراهی نماینده مردم در مجلس شورای اسلامی، فرمانداری و شهرداری اختصاص پیدا کند، می‌توان پژوهشگران و متخصصان باستان‌شناسی را از نقاط مختلف کشور به محمودآباد دعوت کرد و کاوش‌ها را به‌صورت مستمر ادامه داد.
فلاح به ظرفیت‌های باستان‌شناسی دریایی محمودآباد اشاره و اضافه می‌کند: در منابع تاریخی به بندرگاهی با عنوان عین‌الحمد اشاره شده که نام آن در برخی نقشه‌های مربوط به قرون چهارم و پنجم هجری نیز آمده است و این احتمال وجود دارد که محدوده این بندرگاه تاریخی با منطقه اعلم امروزی در محمودآباد ارتباط داشته باشد؛ موضوعی که نیازمند بررسی‌های بیشتر و مطالعات تخصصی است.
وی می‌افزاید: یکی از اقدامات شاخصی که می‌توان در این شهرستان دنبال کرد، باستان‌شناسی زیر آب و مطالعات دریایی برای شناسایی موقعیت بندرگاه تاریخی است؛ با توجه به موقعیت جغرافیایی محمودآباد و مستندات تاریخی موجود، این منطقه ظرفیت قابل توجهی برای پژوهش در حوزه تاریخ دریانوردی و ارتباطات تجاری دریای کاسپین دارد.
این باستان‌شناس با تأکید بر اینکه محمودآباد نباید صرفاً با جاذبه‌های ساحلی شناخته شود، بیان می‌کند: مازندران از آستارا تا آستارآباد از ظرفیت‌های دریایی برخوردار بوده و در کنار دریا، جنگل و طبیعت، باید به آثار تاریخی، کاوش‌های باستان‌شناسی و ایجاد موزه‌ها نیز توجه شود و محمودآباد می‌تواند با اتکا به مستندات و ظرفیت‌های موجود، به یکی از پایگاه‌های مهم مطالعات باستان‌شناسی جنوب دریای کاسپین تبدیل شود.
فلاح درباره قدمت تاریخی شهرستان نیز توضیح می‌دهد: اگرچه نام و شکل‌گیری شهر امروزی محمودآباد در منابع تاریخی متأخرتر و در حدود دوره قاجار مطرح می‌شود، اما از منظر باستان‌شناسی، شواهدی از عصر آهن در محدوده جغرافیایی این شهرستان به دست آمده است و در بررسی‌های انجام‌شده، سفال‌هایی از این دوره شناسایی شده که نشان می‌دهد پیشینه سکونت در این منطقه به حدود سه هزار سال پیش بازمی‌گردد.
وی ادامه می‌دهد: در حال حاضر، قدیمی‌ترین لایه مکشوفه مورد اشاره ما مربوط به محوطه قلاکتی سرخرود است.
این پژوهشگر تاریخی با اشاره به ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت‌های تاریخی برای توسعه اقتصادی شهرستان می‌گوید: مهم‌ترین دستاورد توجه به میراث تاریخی، علاوه بر تقویت هویت و اصالت مردم، توسعه گردشگری است و وقتی یک شهر از نظر تاریخی غنی و شناخته‌شده باشد، زمینه برای حضور گردشگران و سرمایه‌گذاری در بخش‌های مختلف فراهم می‌شود.
فلاح یادآور می‌شود: توسعه گردشگری تاریخی می‌تواند به رونق اقامتگاه‌های بوم‌گردی، هتل‌ها، رستوران‌ها و کسب‌وکارهای محلی کمک کند و گردشگران را برای شناخت ابعاد دیگری از شهرستان به این منطقه بکشاند؛ بنابراین نباید تمام ظرفیت گردشگری محمودآباد را به دریا محدود کنیم؛ تاریخ و تمدن نیز می‌تواند به یکی از محورهای اصلی جذب گردشگر تبدیل شود.
فلاح تأکید می‌کند: اگر امروز برای مطالعات باستان‌شناسی، کاوش‌های مستمر و ایجاد موزه در محمودآباد برنامه‌ریزی و اعتبار مشخصی اختصاص داده شود، می‌توان در یک دوره پنج تا ۱۰ ساله نتایج ارزشمندی به دست آورد و آثار مکشوفه را در موزه‌ای در خود شهرستان به نمایش گذاشت.
به گزارش ایمنا؛ محمودآباد در کنار تمام ظرفیت‌های طبیعی و گردشگری خود، روایتی تاریخی دارد که هنوز بخش زیادی از آن ناگفته مانده است؛ روایتی که از سفال‌های عصر آهن آغاز می‌شود، به محوطه‌های باستانی و مهرهای ساسانی می‌رسد و شاید در ادامه کاوش‌های دریایی، پرده از بخشی از پیشینه بندرگاهی تاریخی در حاشیه کاسپین بردارد؛ اکنون آنچه برای تبدیل این ظرفیت به یک فرصت ماندگار نیاز است، حمایت اعتباری، استمرار پژوهش‌ها و شکل‌گیری اراده‌ای مشترک برای حفظ و معرفی هویت تاریخی محمودآباد است؛ شهری که شاید بیش از آنکه تاکنون روایت شده، تاریخ در دل خود داشته باشد.
نظر شما