به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، سطح تحصیلات دانشگاهی جمعیت یکی از شاخص‌های مهم برای ارزیابی ظرفیت سرمایه انسانی، توسعه اقتصادی و توان رقابت کشورها در اقتصاد دانش‌بنیان محسوب می‌شود. افزایش شمار افراد دارای تحصیلات عالی می‌تواند زمینه گسترش فعالیت‌های تخصصی، تقویت بازار کار ماهر، توسعه فناوری و ارتقای بهره‌وری اقتصادی را فراهم کند. از این منظر، بررسی سهم فارغ‌التحصیلان دانشگاهی در کشورهای مختلف، تصویری از وضعیت آموزش عالی و میزان دسترسی جمعیت به فرصت‌های تحصیلی ارائه می‌دهد.
بر اساس رتبه‌بندی منتشرشده در سوم نوامبر ۲۰۲۶، کشورهای جهان از نظر سهم جمعیت بزرگسال دارای مدرک کارشناسی و بالاتر مورد مقایسه قرار گرفته‌اند. این بررسی ۴۳ کشور را دربر می‌گیرد و جمعیت ۲۵ تا ۶۴ ساله را به‌عنوان گروه اصلی ارزیابی در نظر گرفته است. داده‌های مورد استفاده عمدتا از گزارش «نگاهی به آموزش ۲۰۲۶» سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) استخراج شده است.
در این رتبه‌بندی، مجموع سهم افراد دارای مدرک کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری یا مدارک معادل آن‌ها محاسبه شده است؛ بنابراین، افرادی که تحصیلات دانشگاهی کوتاه‌مدت یا دوره‌های آموزش عالی با مدت‌زمان کمتر از مقاطع منتهی به کارشناسی را گذرانده‌اند، در محاسبات این جدول قرار نمی‌گیرند. بیشتر آمارها مربوط به سال ۲۰۲۵ است، اما اطلاعات شیلی به سال ۲۰۲۴ و داده‌های ایسلند و اندونزی به سال ۲۰۲۳ مربوط می‌شود.
بر اساس داده‌های سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۳ درصد از جمعیت بزرگسال کشورهای عضو این سازمان دارای نوعی مدرک آموزش عالی بوده‌اند. با این حال، میانگین سهم افراد دارای مدرک کارشناسی و بالاتر حدود ۳۵ درصد برآورد شده است. تفاوت این دو شاخص به آن دلیل است که آموزش عالی می‌تواند شامل دوره‌های کوتاه‌مدت دانشگاهی و تخصصی نیز باشد که در رتبه‌بندی مورد بررسی لحاظ نشده‌اند.
ایرلند؛ پیشتاز جهان در تحصیلات دانشگاهی
ایرلند با سهم ۵۷ درصدی جمعیت ۲۵ تا ۶۴ ساله دارای مدرک کارشناسی و بالاتر، در جایگاه نخست کشورهای جهان قرار دارد. این رقم نشان می‌دهد بیش از نیمی از جمعیت بزرگسال این کشور به یکی از مقاطع آموزش عالی دست یافته‌اند. فاصله ایرلند با لیتوانی، کشور دوم جدول، هفت واحد درصد است؛ اختلافی که جایگاه برجسته این کشور در توسعه آموزش دانشگاهی را نشان می‌دهد.
پیشتازی ایرلند حاصل مجموعه‌ای از سیاست‌های آموزشی و اقتصادی در چند دهه گذشته است. گسترش دسترسی به آموزش عالی، اجرای سیاست تحصیلات دانشگاهی بدون شهریه برای دوره‌های کارشناسی در دهه ۱۹۹۰، ارائه کمک‌هزینه‌های دانشجویی و توسعه دانشگاه‌های منطقه‌ای از جمله عواملی هستند که در افزایش مشارکت شهروندان در آموزش عالی نقش داشته‌اند.
علاوه بر سیاست‌های آموزشی، ساختار اقتصادی ایرلند نیز به افزایش تقاضا برای نیروی کار تحصیل‌کرده کمک کرده است. توسعه صنایع فناوری، داروسازی و فعالیت شرکت‌های بین‌المللی موجب شده است که بازار کار این کشور به نیروی انسانی متخصص و دارای تحصیلات دانشگاهی نیاز بیشتری داشته باشد. این شرایط، تحصیلات عالی را به یکی از مسیرهای مهم ورود به بازار کار تخصصی تبدیل کرده است.
جذب نیروی کار تحصیل‌کرده از کشورهای دیگر نیز در ترکیب جمعیت دانشگاهی ایرلند تاثیرگذار بوده است. در سال ۲۰۲۵، حدود ۶۷ درصد از اتباع غیرایرلندی ساکن این کشور دارای مدرک آموزش عالی بوده‌اند؛ در حالی که این سهم در میان اتباع ایرلندی ۵۶ درصد گزارش شده است. البته این ارقام به شاخص گسترده‌تری از تحصیلات عالی مربوط می‌شود و مدارکی فراتر از محدوده کارشناسی و بالاتر در رتبه‌بندی اصلی را نیز دربر می‌گیرد.
سلطه اروپا بر رتبه‌بندی جهانی فارغ‌التحصیلان
یکی از مهم‌ترین نتایج این بررسی، حضور پررنگ کشورهای اروپایی در میان بالاترین رتبه‌هاست. هشت کشور از ۱۰ کشور نخست این فهرست در اروپا قرار دارند و شش جایگاه ابتدایی نیز به‌طور کامل در اختیار کشورهای این قاره است.
پس از ایرلند، لیتوانی با سهم ۵۰ درصدی جمعیت دارای مدرک کارشناسی و بالاتر در جایگاه دوم قرار دارد. لوکزامبورگ با ۴۸ درصد سوم است و بلژیک، سوئیس و بریتانیا هر کدام با سهم ۴۶ درصدی به‌صورت مشترک جایگاه چهارم را به خود اختصاص داده‌اند.
این آمار نشان می‌دهد که برخورداری از نظام آموزش عالی توسعه‌یافته و دسترسی گسترده به دانشگاه‌ها در بخش قابل‌توجهی از کشورهای اروپایی به یکی از ویژگی‌های ساختار اجتماعی و اقتصادی تبدیل شده است. با این حال، تفاوت‌های قابل‌توجه میان کشورهای این قاره نشان می‌دهد که اروپا از نظر میزان تحصیلات دانشگاهی جمعیت، منطقه‌ای یکپارچه نیست.
در میان کشورهای خارج از اروپا، استرالیا و کره جنوبی با سهم ۴۳ درصدی در میان ۱۰ کشور نخست قرار دارند. استرالیا در رتبه هفتم و کره جنوبی در رتبه نهم جای گرفته‌اند. هلند نیز با همین سهم ۴۳ درصدی در جایگاه هشتم قرار دارد و ساختار آموزشی و اقتصادی آن در کنار کشورهای پیشرو اروپا مورد توجه قرار می‌گیرد.
سوئد با سهم ۴۱ درصدی در رتبه دهم قرار دارد و در کنار آمریکا، یکی از اقتصادهای بزرگ و پیشرفته‌ای است که بیش از دوپنجم جمعیت بزرگسال آن دارای مدرک دانشگاهی کارشناسی یا بالاتر هستند.
آمریکا و کانادا؛ تفاوت در ساختار مدارک آموزش عالی
ایالات متحده آمریکا با سهم ۴۱ درصدی جمعیت بزرگسال دارای مدرک کارشناسی و بالاتر، در رتبه دهم مشترک با سوئد قرار گرفته است. این کشور با وجود برخورداری از دانشگاه‌های شناخته‌شده، مراکز پژوهشی گسترده و زیرساخت‌های پیشرفته علمی، در این شاخص پایین‌تر از چندین کشور اروپایی قرار دارد.
کانادا نیز با سهم ۳۹ درصدی در رتبه پانزدهم جای گرفته است؛ موضوعی که ممکن است برای مخاطبانی که این کشور را همواره در میان کشورهای دارای بالاترین سطح تحصیلات قرار می‌دهند، قابل‌توجه باشد.
علت اصلی این تفاوت به شیوه محاسبه رتبه‌بندی مربوط می‌شود. کانادا سهم قابل‌توجهی از جمعیت دارای مدارک آموزش عالی کوتاه‌مدت دارد که در این بررسی محاسبه نشده‌اند. بر اساس اطلاعات سازمان همکاری و توسعه اقتصادی، حدود ۲۵ درصد از جمعیت بزرگسال کانادا، دوره‌های آموزش عالی کوتاه‌مدت را به‌عنوان بالاترین سطح تحصیلات خود گذرانده‌اند.
آسیا؛ کره جنوبی در صدر
در میان کشورهای آسیایی حاضر در این رتبه‌بندی، کره جنوبی با سهم ۴۳ درصدی جمعیت دارای مدرک کارشناسی و بالاتر در جایگاه نخست قرار دارد. این کشور با سرمایه‌گذاری گسترده در آموزش، توسعه دانشگاه‌ها و پیوند میان نظام آموزشی و صنایع پیشرفته، توانسته است سهم قابل‌توجهی از جمعیت خود را به تحصیلات دانشگاهی مجهز کند.
در انتهای رتبه‌بندی، آفریقای جنوبی با سهم ۸ درصدی، چین با ۹ درصد و اندونزی با ۱۰ درصد کمترین میزان جمعیت دارای مدرک کارشناسی و بالاتر را در میان کشورهای بررسی‌شده دارند.
فاصله این کشورها با ایرلند، که با سهم ۵۷ درصدی در صدر قرار گرفته است، قابل‌توجه است. با این حال، مقایسه این ارقام نیازمند توجه به تفاوت سال‌های آماری است. داده‌های چین مربوط به سال ۲۰۲۰ و اطلاعات اندونزی مربوط به سال ۲۰۲۳ است؛ بنابراین، این ارقام را نمی‌توان تصویری کاملاً هم‌زمان از وضعیت آموزش عالی در سال ۲۰۲۵ دانست.
نظر شما