به گزارش خبرگزاری ایمنا، سیزدهم آبان ۱۳۵۷، دانش‌آموزان تهرانی در اعتراض به رژیم پهلوی و در همراهی با دانشجویان و دیگر مردم، راهی دانشگاه تهران شدند، اما ارتش شاهنشاهی اجتماع دانش‌آموزان و مردم را به گلوله بست و در این جنایت، ۵۶ نفر به شهادت رسیدند و صدها نفر مجروح شدند. این واقعه به یکی از نقاط ماندگار تاریخ مبارزات مردم ایران تبدیل شد و سیزدهم آبان را به نام روز دانش‌آموز در تقویم کشورمان ثبت کرد.
نقش دانش‌آموزان و دانشجویان در تاریخ انقلاب اسلامی به همین واقعه محدود نماند. تنها یک سال بعد، در سیزدهم آبان ۱۳۵۸، دانشجویان پیرو خط امام سفارت آمریکا را تسخیر کردند؛ سفارتخانه‌ای که اسناد و فعالیت‌های آن از نقش‌آفرینی در مداخله و اقدامات علیه انقلاب نوپای ایران حکایت داشت. این اتفاق نیز نشان داد نسلی که در سال‌های نوجوانی در اعتراض به رژیم پهلوی به میدان آمده بود، در ادامه مسیر انقلاب همچنان نقش‌آفرین است.
در میان قشرهای مختلف جامعه، دانش‌آموزان شاید از جمله گروه‌هایی باشند که با وجود نقش‌آفرینی‌های تاریخی، کمتر به جایگاه و ظرفیت‌هایشان توجه شده است. دانش‌آموزان به‌دلیل شرایط سنی و تحصیلی، به‌طور معمول در محاسبات سیاسی و اجتماعی به‌عنوان یک گروه اثرگذار مستقل در نظر گرفته نمی‌شوند، اما تجربه انقلاب اسلامی ایران تصویر متفاوتی را نشان می‌دهد. دانش‌آموزانی که در سال‌های انقلاب با درک شرایط کشور و شناخت مسیر مبارزه به میدان آمدند، یکی از بخش‌های تأثیرگذار بدنه اجتماعی انقلاب بودند؛ نقشی که در مقایسه با تجربه بسیاری از انقلاب‌های دیگر نیز قابل توجه است.
این حضور در دوران دفاع مقدس نیز ادامه پیدا کرد. از شهید حسین فهمیده تا شهید مهرداد عزیزاللهی، نوجوانانی که با وجود سن کم و محدودیت‌های قانونی برای اعزام به جبهه، راهی میدان نبرد شدند و برخی از آنان جان خود را در دفاع از کشور تقدیم کردند. دانش‌آموزانی که بعدها با ورود به عرصه‌های مختلف علمی، فرهنگی، اجتماعی و مدیریتی، بخشی از نسل‌های بعدی انقلاب را تشکیل دادند و در مسیر تحولات کشور اثرگذار شدند.
رهبر شهید انقلاب اسلامی نیز بارها بر ظرفیت و نقش جوانان و دانش‌آموزان تأکید کرده بودند. ایشان در دیدار دانش‌آموزان و دانشجویان در آبان ۱۴۰۳ تصریح کردند: «شما جوان‌های عزیز، دانش‌آموز، دانشجو، دختر و پسر، در سرتاسر کشور در این زمینه میتوانید نقش ایفا کنید» و بر ضرورت تقویت فکر، دانش و توانایی آنان تأکید داشتند
دانش‌آموزان امروز از قدرت تحلیل بالایی برخوردارند و نباید آن‌ها را از مشارکت سیاسی دور نگه داشت
احسان بصراوی، کارشناس مسائل سیاسی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا اظهار کرد: یکی از مظلوم‌ترین قشرهای جامعه ما، با وجود بیشترین نقش‌آفرینی‌ها، قشر دانش‌آموز است که کمترین توجه به آن صورت گرفته است. باید توجه داشت همان‌گونه که سیزدهم آبان سال ۱۳۴۳ زمینه قیام نوجوانان و جوانان دانش‌آموز را در ۱۳ آبان ۱۳۵۷ فراهم کرد، این قیام نیز زمینه‌ساز حرکت دانشجویی ۱۳ آبان ۱۳۵۸ شد. در واقع، برخلاف انتظار و تصور رایج که دانش‌آموز را پیرو دانشجو تصور می‌کنند، می‌بینیم که دانش‌آموزان ۱۳ آبان ۱۳۵۷ را به‌گونه‌ای رقم زدند که ۱۳ آبان ۱۳۵۸ و تسخیر لانه جاسوسی آمریکا در سالگرد آن صورت پذیرفت. از طرف دیگر، بیداری قشر دانش‌آموز را می‌بینیم که با گذشت ۱۴ سال از تبعید حضرت امام، به سطحی از بلوغ و معرفت رسید که در سال ۱۳۵۷ و در شرایط خفقان شاهنشاهی، یاد حضرت امام را زنده نگه داشت.
وی افزود: در ادامه نیز می‌بینیم که دانش‌آموزان با تقدیم قریب به ۴۰ هزار شهید در دوران دفاع مقدس، در شرایطی که با محدودیت‌های قانونی و سنی برای حضور در جبهه روبه‌رو بودند، نقش‌آفرینی خود را به‌نحواحسن به نمایش گذاشتند.
مغفول ماندن تربیت سیاسی دانش‌آموزان و ضرورت توجه به این قشر
این کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: یکی از مطالبی که حضرت امام خمینی (ره) در دوران عمر مبارکشان بر آن تأکید داشتند، بحث تربیت سیاسی دانش‌آموزان بود که می‌بینیم مغفول واقع شده است. به‌ویژه اینکه دانش‌آموزان هنوز به سن انتخابات نرسیده‌اند، موجب شده حتی جناح‌ها و گروه‌های سیاسی نیز اهتمام چندانی به این قشر نداشته باشند.
وی افزود: در یکی از دیدارهای سال‌های پایانی عمر مبارک رهبر شهیدمان با دانش‌آموزان، خاطرم است که ایشان فرمودند دانش‌آموز ۱۳ یا ۱۴ ساله امروز، به اندازه جوان ۲۴ یا ۲۵ ساله سابق از عمق فهم و درک برخوردار است. دشمن تلاش می‌کند دستگاه محاسباتی آن‌ها را که نسبت به گذشتگان دستگاه محاسباتی قوی‌تری نیز است، دچار اختلال کند و با پمپاژ اطلاعات بی‌شمار، آن را از کار بیندازد. این حقیقتی است که باید برای آن چاره‌اندیشی کرد.
نقش‌آفرینی دانش‌آموزان در شرایط جنگ ترکیبی
این کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: واقعیت این است که اگر امروز می‌بینیم دانش‌آموزان ما نقش‌آفرینی می‌کنند، در عرصه‌هایی مانند جان‌فدا حضور دارند، در تجمعات شبانه شرکت می‌کنند و گاهی خودشان از عوامل دست‌اندرکار هستند و حتی برخی مدارس به موکب تبدیل شده‌اند، به نظر من ارزش و جایگاه این اقدامات از نقش‌آفرینی نوجوانان و دانش‌آموزان ابتدای انقلاب نیز بیشتر است. دلیل این مسئله آن است که دانش‌آموزان نسل جدید در میانه تهدیدهای ترکیبی، جنگ ترکیبی و شرایطی که هم رسانه و هم اقتصاد ممکن است به آن‌ها فشار وارد کند، پرچم‌داری انقلاب را بر عهده گرفته‌اند.
وی افزود: باید توجه کنیم که در دهه ۶۰، بعد عاطفی انقلاب را همچون قالب انقلاب‌های دیگر داشتیم و جبر انسان را حفظ می‌کرد؛ اما در شرایط کنونی، وضعیت به‌گونه‌ای شده است که عواطف همچون گذشته نیست، در حالی که عمق فکر و اندیشه دانش‌آموزان نخبه ما در حال ظهور و بروز است.
این کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: باید توجه کنیم برخی افراد قصد دارند با برچسب‌زنی به دانش‌آموزان ما تحت عنوان نسل زد، نسل آلفا و مواردی از این دست، کلیشه‌ها و قالب‌های از پیش‌ساخته را بر آن‌ها تحمیل کنند. حقیقت این است که شاید بخشی از دانش‌آموزان ما در نگاه اول ظاهر غلط‌اندازی داشته باشند، اما کسی که با آن‌ها رابطه نزدیک داشته باشد، متوجه می‌شود که بسیاری از مسائل را بسیار بهتر از بزرگ‌ترها تحلیل می‌کنند.
ضرورت فراهم کردن فضای سیاسی و فکری در مدارس
وی افزود: یکی از دلایل این مسئله، وجود قوه تحقیق در بسیاری از آن‌ها و فراهم‌تر بودن امکان تحقیق به واسطه گسترش فضای مجازی است. من با برخی دانش‌آموزان صحبت می‌کنم و می‌بینم که بسیار کنجکاو و علاقه‌مند به تاریخ هستند و دوست دارند دیدگاه‌های مختلف را با نگاهی بی‌طرفانه بشنوند و درباره آن‌ها قضاوت کنند. اما فضایی وجود دارد که برخی افراد، همان‌گونه که می‌خواستند دانشگاه سیاسی نباشد، به طریق اولی درباره مدارس نیز فضا و گفتمانی ایجاد کرده‌اند که مدارس نباید فضای سیاسی داشته باشند؛ در حالی که این نگاه غلط است.
این کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: یکی از مسائلی که به جامعه ما حیات سیاسی می‌دهد، ایجاد حیات و دغدغه سیاسی در میان دانش‌آموزان است. اگر مسئله‌ای به نام حساسیت و احساس مسئولیت عمومی نسبت به وقایعی همچون انتخابات داریم، باید این فرصت را در اختیار دانش‌آموزان خود قرار دهیم.
وی افزود: امروز فهم و درک دانش‌آموزان و نوجوانان ما بسیار بالا رفته است و نباید آن‌ها را معطل دورانی کنیم که به‌فرض به ۱۸ سال تمام برسند تا تازه بتوانند نقش‌آفرینی کنند.
کنکور و ساختار آموزشی؛ موانعی در مسیر فعالیت سیاسی دانش‌آموزان
این کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: یکی دیگر از آسیب‌هایی که دانش‌آموزان ما را به‌نوعی برای فعالیت‌های سیاسی فلج می‌کند، پدیده‌ای همچون کنکور است. درعمل در سال‌هایی که بیشترین شکوفایی، بالاترین قدرت یادگیری و بیشترین نشاط در دانش‌آموزان وجود دارد، تمام انرژی دانش‌آموزان درس‌خوان و اهل مطالعه، به‌ویژه، معطوف و متمرکز بر پدیده کنکور می‌شود. از سال دوم دبیرستان به بعد، بسیاری از آن‌ها با وجود تمایلی که دارند، خودشان را در یک کورس و رقابت می‌بینند که اگر دیر بجنبند، به‌اصطلاح خودشان را بازنده می‌پندارند.
وی افزود: از طرف دیگر، در فضای آموزشی و چیدمان دروس مدارس ما نیز ظرفیت کافی برای فعالیت‌های فوق‌برنامه و برگزاری برنامه‌هایی که دانش‌آموزان بتوانند دیدگاه‌های خود را در آن مطرح کنند، وجود ندارد. این چیدمان برنامه‌ها متناسب با نیازی نیست که کشور ما دارد.
این کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: به‌عنوان نمونه، در سال‌های اخیر بارها رهبر شهید انقلاب در دیدارهای ۱۳ آبان خود تأکید داشتند که اسناد لانه جاسوسی وارد کتاب‌های درسی شود. معنای این مطالبه چیست؟ چرا ایشان نمی‌گویند این اسناد وارد درس‌های دانشگاه‌ها شود یا نخبگان و استادان دانشگاه بروند و این اسناد را مطالعه کنند؟ ایشان می‌فرمایند این اسناد وارد محتوای آموزشی مدارس ما شود.
وی افزود: معنای این مطالبه آن است که رهبر شهید ما می‌خواستند دانش‌آموزان از منابع دست‌اول، ماهیت مستکبران و دشمنان اسلام و ایران را بشناسند. اینکه می‌بینیم گاهی اهتمام کافی به این موضوع داده نمی‌شود، مسئله‌ای است که هرچه بیشتر به تأخیر بیفتد و جدی گرفته نشود، آثار آن در آینده نمایان خواهد شد.
لزوم پاسخ‌گویی به پرسش‌های اساسی دانش‌آموزان درباره انقلاب اسلامی
این کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: حقیقت این است که دانش‌آموزان ما از سال‌های پایانی دوره ابتدایی، قدرت و توانایی تحلیل را پیدا می‌کنند. این موضوع را به واسطه گفت‌وگوهایی عرض می‌کنم که بعد از وقایع دی داشتم. در عین حال که در فضای دانشگاه نیز گفت‌وگوهایی صورت گرفت، حتی با دانش‌آموزان دبستانی هم به گفت‌وگو نشستم و متوجه شدم دانش‌آموزان ما به آنچه در اطرافشان می‌گذرد، توجه دارند.
وی افزود: با وجود این توجه و نیازی که در میان آن‌ها وجود دارد، می‌بینیم خوراک فکری کافی و اقناع‌کننده در اختیارشان قرار نمی‌گیرد. برای مثال، بخشی از برنامه‌های تلویزیون و صداوسیما به برنامه‌های مشخصی برای کودکان و نوجوانان در سال‌های ابتدایی اختصاص دارد، اما درست در بازه‌ای که نوجوان هویت خود را جست‌وجو می‌کند، برنامه مشخصی برای او نداریم.
این کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: اکنون باید توجه کنیم که با دانش‌آموزانی روبه‌رو هستیم که پرسش‌های اساسی درباره انقلاب اسلامی و دلایل دشمنی نظام استکبار با ما دارند، اما آیا پاسخ ما به این پرسش‌ها باید تنها در قالب مجموعه‌ای از برنامه‌های مقطعی و فوق‌برنامه باشد یا باید با اتکا به فلسفه تعلیم و تربیت خود، از ابتدا به‌دنبال تعریف و تربیت دانش‌آموزانی با روحیه استکبارستیز باشیم؟
وی افزود: این روزمرگی در آموزش‌وپرورش به نوجوانان و دانش‌آموزان ما صدمه می‌زند. من معتقدم اگر به آن‌ها میدان داده شود، می‌توانیم شاهد ظرفیت‌های بیشتری باشیم. حضرت امام در وصیت‌نامه سیاسی-الهی خود به‌طور خاص دانش‌آموزان و دبیرستانی‌ها را مخاطب قرار می‌دهند؛ یعنی برای آن‌ها مأموریت تعریف می‌کنند.
این کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: رهبر شهیدمان نیز چه در دیدارهای سالانه ۱۳ آبان با دانش‌آموزان و چه در دیدارهای متعددی که با انجمن‌های اسلامی دانش‌آموزی داشتند، ده‌ها توصیه ارزشمند و راهبرد برای فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی دانش‌آموزان تعیین کردند. آیا ما این توصیه‌ها را جمع‌آوری کرده‌ایم، به نظام آموزشی ارائه داده‌ایم و در پی تحقق آن‌ها بوده‌ایم یا باید دانش‌آموز ما درگیر فشارهای تحصیلی و برنامه‌های درسی باشد و به‌دنبال دقایق کوتاهی بگردد تا بتواند حرف خودش را بزند و حرفی را که می‌خواهد بشنود؟
وی افزود: این‌ها مسائلی است که باید در اندیشه سیاست‌گذاران تعلیم و تربیت ما باشد و همان‌گونه که رهبر جدید انقلاب اسلامی نیز فرموده‌اند، مسئله فرهنگ و تعلیم و تربیت باید به‌عنوان یک فراراهبرد مورد توجه قرار بگیرد.
ضرورت مهارت‌آموزی و ایجاد چشم‌انداز اقتصادی روشن برای دانش‌آموزان
این کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: یکی دیگر از مسائلی که باید به آن توجه کنیم، این است که یکی از موضوعات پرتکرار در جنگ نرم و جنگ روانی علیه دانش‌آموزان ما، نمایش چشم‌اندازی تاریک از اقتصاد ایران است؛ به‌گونه‌ای که پدیده‌هایی همچون ازدواج و داشتن شغل با درآمد کافی در ذهن آن‌ها به یک رؤیا تبدیل شود.
وی افزود: در مقابل این موضوع، باید به نظر من به‌طور خاص و دقیق در ذهن سیاست‌گذاران ما باشد که دانش‌آموزان در همان دوران دانش‌آموزی، توانایی راه‌اندازی یک کسب‌وکار و کسب مهارت را به دست بیاورند؛ به‌گونه‌ای که در سیاست‌گذاری‌های ما، یک دانش‌آموز برای پیشرفت خود نیازی به حضور در تحصیلات آکادمیک و دانشگاهی نداشته باشد، البته تحصیلات دانشگاهی لازم است، اما نه برای همه دانش‌آموزان. این روند باید مورد توجه قرار بگیرد که یک دانش‌آموز در پایان دوران تحصیل خود بتواند نیازهای اقتصادی‌اش را برطرف کند.
این کارشناس مسائل سیاسی عنوان کرد: اگر این فرایند و راهبرد را در نظر بگیریم، تا حد زیادی توانسته‌ایم در برابر جنگ ترکیبی دشمن که ترکیبی از جنگ اقتصادی، نظامی، روانی، فرهنگی و سیاسی است، غلبه کنیم و پیروز از این میدان خارج شویم.
به گزارش ایمنا، امروز نیز توجه به دانش‌آموزان نباید تنها به مناسبت‌هایی همچون سیزدهم آبان محدود شود. تحصیلات، محتوای کتاب‌های درسی، منابع فکری، فضای مجازی، سرگرمی‌ها، دغدغه‌های اقتصادی و اجتماعی و حتی تصویری که نوجوانان از آینده زندگی خود دارند، همگی در شکل‌گیری ذهنیت و نگاه آنان به جامعه اثرگذار است. دانش‌آموز امروز پرسش‌های جدی دارد، قدرت تحلیل بالایی پیدا کرده و برای شناخت مسائل پیرامون خود به‌دنبال پاسخ است، بنابراین نمی‌توان او را تنها به درس و کنکور محدود کرد یا نسبت به نیازهای فکری و اجتماعی‌اش بی‌تفاوت بود.
توجه به دانش‌آموزان، در واقع توجه به آینده کشور است. باید فضایی فراهم شود که نوجوانان در کنار تحصیل و مهارت‌آموزی، فرصت شناخت مسائل جامعه، پرسشگری، گفت‌وگو و مشارکت مسئولانه را داشته باشند و بتوانند در بزنگاه‌های مهم، آگاهانه و با شناخت کافی تصمیم بگیرند. جامعه‌ای که برای تربیت فکری و اجتماعی دانش‌آموزان خود برنامه داشته باشد، در حقیقت برای ساختن آینده‌ای آگاهانه‌تر و مسئولانه‌تر سرمایه‌گذاری کرده است.
نظر شما