به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، شهر هوشمند تنها با توسعه خدمات اینترنتی و خرید تجهیزات شکل نمی‌گیرد؛ شهروندان نیز باید بتوانند از ابزارها استفاده کنند، خطرهای آن‌ها را بشناسند و در برابر تغییرات فناوری احساس ناتوانی نکنند. آموزش دیجیتال در شهرهای پیشرو به خدمتی عمومی تبدیل شده است که از کار با تلفن همراه و ارسال فایل آغاز می‌شود و تا شناخت هوش مصنوعی، امنیت اطلاعات و طراحی خدمات دیجیتال ادامه پیدا می‌کند. تفاوت این رویکرد با آموزش تخصصی، در نقطه شروع آن است که مدرک تحصیلی نیست، بلکه نیاز واقعی شهروندان است.
نخستین ویژگی برنامه‌های فراگیر، نزدیک‌کردن آموزش به زندگی شهری است. کتابخانه‌ها، مراکز اجتماعی، مراکز سالمندان و آموزش بزرگسالان، مکان‌هایی آشنا و در دسترس هستند که مراجعه به آن‌ها احساس ورود به یک محیط تخصصی ایجاد نمی‌کند. هلسینکی شبکه پشتیبانی دیجیتال خود را در چنین فضاهایی مستقر کرده و سنگاپور، باشگاه‌های یادگیری دیجیتال را در مراکز اجتماع محلی توسعه داده است. آموزش در این محیط‌ها می‌تواند با تمرین فردی، گفت‌وگو با همسالان و مراجعه مجدد همراه شود؛ ویژگی‌هایی مهم برای افرادی که با یک دوره کوتاه به استقلال دیجیتال نمی‌رسند.
ویژگی دوم طراحی مسیرهای متفاوت یادگیری است. کسی که استفاده از ایمیل را نمی‌داند، به همان آموزشی نیاز ندارد که فرد آشنا با ابزارهای دیجیتال برای ارزیابی پاسخ یک سامانه هوش مصنوعی لازم دارد. بارسلونا این تنوع را با ترکیب دوره‌های مقدماتی کتابخانه‌ای، آموزش آنلاین و برنامه‌های تخصصی‌تر دنبال می‌کند. در چنین ساختاری آشنایی با فناوری‌های تازه ادامه مهارت‌های پایه است؛ نه برنامه‌ای جدا که فقط مخاطبان برخوردار و تحصیل‌کرده بتوانند از آن استفاده کنند.
ویژگی سوم پیوند آموزش با امنیت و قضاوت انتقادی است. شهروندی که می‌تواند متنی با هوش مصنوعی تولید کند، باید درباره حریم خصوصی، محتوای گمراه‌کننده و محدودیت‌های فناوری نیز شناخت داشته باشد. شهرهای هوشمند مزایا و مخاطرات هوش مصنوعی را کنار هویت دیجیتال، تنظیمات حریم خصوصی و تشخیص محتوا قرار می‌دهند و درباره حقوق دیجیتال، اخبار جعلی و آینده کار با شهروندان گفت‌وگو می‌کنند.
سنگاپور؛ از آموزش تلفن همراه تا شناخت هوش مصنوعی
سنگاپور به‌عنوان یک دولت‌شهر، آموزش دیجیتال را در مقیاس ملی و در فضاهای محلی دنبال می‌کند. برنامه توانمندسازی دیجیتال سالمندان و دفتر ملی دیجیتال سنگاپور در سال ۲۰۲۰ ایجاد شدند تا افرادی که آشنایی کمتری با فناوری دارند، به‌ویژه سالمندان مهارت‌های لازم برای زندگی روزمره را بیاموزند. این برنامه فقط به معرفی ابزارها نمی‌پردازد؛ استفاده از خدمات دولتی، ارتباط آنلاین، انجام تراکنش و دسترسی به خدمات سلامت، موضوعاتی هستند که آموزش را به نیاز واقعی شهروندان متصل می‌کنند.
یکی از ویژگی‌های این الگو، توجه هم‌زمان به دسترسی و مهارت است. نداشتن تلفن هوشمند یا اینترنت مناسب می‌تواند حتی پیش از آغاز آموزش، فرد را از خدمات دیجیتال کنار بگذارد. سنگاپور برای سالمندان کم‌درآمد، برنامه دسترسی سالمندان به تلفن همراه را از سال ۲۰۲۰ اجرا کرده است که تلفن هوشمند و بسته ارتباطی یارانه‌ای فراهم می‌کند. طبق پاسخ رسمی وزارت توسعه دیجیتال و اطلاعات سنگاپور، تا اوت ۲۰۲۴ بیش از ۱۳ هزار سالمند کم‌درآمد از این حمایت استفاده کرده بودند.
در ژانویه ۲۰۲۴، چارچوب مهارت‌های دیجیتال برای زندگی به‌منظور آموزش مهارت‌های ضروری دیجیتال معرفی شد و موضوعات آن شامل برقراری ارتباط، انجام تراکنش، جست‌وجوی اطلاعات و حضور ایمن در محیط آنلاین است. این چارچوب آموزش را از یادگیری پراکنده چند برنامه به مجموعه‌ای مرتبط از توانایی‌های روزمره تبدیل می‌کند. شهروند می‌تواند ابتدا کار با ابزار را یاد بگیرد و سپس مهارت خود را در موقعیت‌های مختلف، از یافتن اطلاعات تا استفاده از خدمات عمومی به کار ببرد.
یادگیری در این ساختار محدود به کلاس رسمی نیست. دفتر دیجیتال سنگاپور با شرکای مختلف، بازدیدهای آموزشی و کارگاه‌های سالمندان برگزار می‌کند و با تشکیل باشگاه‌های «دیجیتال برای زندگی» امکان تمرین کنار همسالان را فراهم می‌سازند. این باشگاه‌ها در مراکز اجتماع محلی و فضاهای اجتماعی فعالیت می‌کنند. اهمیت چنین محیطی در آن است که یادگیری با ارتباط انسانی همراه می‌شود؛ فرد می‌تواند پرسش خود را مطرح کند، تجربه دیگران را ببیند و برای تمرین دوباره بازگردد.
نظرسنجی سالانه سازمان توسعه فناوری اطلاعات، ارتباطات و رسانه سنگاپور نشان داد سهم سالمندانی که آنلاین ارتباط برقرار می‌کنند، از ۸۷ درصد در سال ۲۰۱۷ به ۹۶ درصد در سال ۲۰۲۳ رسیده است. این تغییر شاخصی از افزایش اتصال دیجیتال سالمندان است.
ورود هوش مصنوعی، لایه تازه‌ای به این شبکه افزوده است. در فهرست طرح‌های مورد حمایت باشگاه دیجیتال برای زندگی، برنامه «آمادگی برای آینده: تسلط بر هوش مصنوعی و مهارت‌های دیجیتال برای همه نسل‌ها» معرفی شده است. این طرح انجمن متخصصان امنیت اطلاعات، شناخت مزایا و خطرهای هوش مصنوعی را با ایمنی اینترنت، حریم خصوصی و تشخیص محتوا ترکیب می‌کند، بنابراین آموزش فناوری جدید بر پایه شبکه موجود سواد دیجیتال توسعه می‌یابد و به نمایش قابلیت‌های یک ابزار محدود نمی‌شود. سنگاپور نشان داده است که پیوند سه عامل اصلی تامین ابزار برای گروه‌های کم‌درآمد، آموزش کاربردی و استمرار یادگیری در محله نتیجه چشمگیری در ارتقای مهارت‌های دیجیتال شهروندان خواهد داشت.
بارسلونا؛ کتابخانه به‌عنوان دروازه ورود به فناوری
بارسلونا آموزش دیجیتال را از طریق سازمان توسعه محلی بارسلونا (Barcelona Activa) و شبکه شبکه آموزش فناوری بارسلونا دنبال می‌کند؛ ساختاری که میان مهارت‌های مقدماتی شهروندان و آموزش‌های پیشرفته‌تر فناوری ارتباط برقرار می‌کند. اهمیت این الگو در تنوع سطح آموزش است. شهروندی که هنوز استفاده از ایمیل برایش دشوار است، کنار فردی که می‌خواهد امنیت سایبری یا ابزارهای هوش مصنوعی را بشناسد، می‌تواند مسیر متناسب خود را پیدا کند. آموزش فناوری در این چارچوب یک خدمت واحد با مخاطب یکسان نیست؛ مجموعه‌ای از فرصت‌ها برای نیازهای متفاوت است.
سازمان توسعه بارسلونا در بخش محلهای برنامه‌های خود برنامه‌ای با عنوان «توسعه محلی بارسلونا» در کتابخانه‌ها اجرا کرده است. کتابخانه ژائومه فوستر برای ژوئن و ژوئیه ۲۰۲۵، دوره‌هایی درباره ساخت ویدئو با تلفن همراه، آشنایی مقدماتی با ایمیل و کاربرد روزمره هوش مصنوعی ارائه کرد. کارگاه هوش مصنوعی این کتابخانه با رویکرد تجربه‌کردن و استفاده عملی از فناوری برنامه‌ریزی شده بود. کنارهم‌قرارگرفتن این موضوعات، مسیر تدریجی یادگیری را از یک مهارت ارتباطی پایه تا رویارویی با ابزارهای جدید نشان می‌دهد. جایگاه کتابخانه در این مدل مهم است؛ آموزش به مکانی منتقل می‌شود که پیش‌تر برای مطالعه، دریافت اطلاعات و حضور عمومی شناخته شده است و شهروند برای نخستین رویارویی با هوش مصنوعی لازم نیست وارد یک مرکز تخصصی یا محیط دانشگاهی شود.
بارسلونا کنار آموزش حضوری، دسترسی غیرحضوری را نیز توسعه داده است. شهرداری در ژوئیه ۲۰۲۵ از عرضه حدود ۱۰۰ دوره رایگان خودآموز آنلاین برای تابستان خبر داد. بخش تخصصی‌تر این فهرست بیش از ۶۰ دوره در موضوعاتی همچون امنیت سایبری، داده، ساخت وب، ساخت دیجیتال، بازاریابی دیجیتال، برنامه‌نویسی و شبکه‌های اجتماعی داشت. قالب خودآموز زمان یادگیری را انعطاف‌پذیر می‌کند، اما وجود مسیر حضوری کتابخانه‌ای نیز اهمیت دارد، زیرا آموزش آنلاین برای کسی که در مهارت‌های پایه مشکل دارد، کافی نیست.
کتابخانه ژائومه فوستر در سال ۲۰۲۵ میزبان برنامه‌ای با موضوع «حفاظت از آینده: امنیت سایبری و هوش مصنوعی» با همکاری سازمان توسعه محلی بارسلونا بود. این ترکیب نشان‌دهنده توجه به امنیت و حریم شخصی کنار استفاده از فناوری است. به‌جای آنکه آموزش هوش مصنوعی فقط به تولید متن یا تصویر محدود شود، رابطه آن با حفاظت از اطلاعات و رویارویی ایمن با محیط دیجیتال نیز وارد برنامه می‌شود. تجربه بارسلونا بر پیوند آموزش مقدماتی، یادگیری عمومی و مسیرهای تخصصی‌تر استوار است و نتیجه آن جذب گسترده مخاطب در سال‌های گذشته و تداوم عرضه رایگان و متنوع آموزش است.
هلسینکی؛ پشتیبانی دیجیتال در کتابخانه، محله و خانه
هلسینکی سواد دیجیتال را فقط در قالب دوره آموزشی تعریف نکرده، بلکه شبکه‌ای از پشتیبانی روزمره ایجاد کرده است. شهرداری هلسینکی در معرفی این شبکه، از ارائه خدمات رایگان در بیش از ۱۵۰ مکان خبر داده است. این خدمات برای تمام ساکنانی است که در استفاده از رایانه، تبلت، تلفن هوشمند یا خدمات الکترونیکی به کمک نیاز دارند و به زبان‌های مختلف ارائه می‌شود. در این رویکرد شهروند لازم نیست برای دریافت کمک، خود را دانشجو یا شرکت‌کننده یک دوره بداند؛ داشتن یک مسئله دیجیتال، نقطه شروع مراجعه است..
ارائه خدمات آموزشی در محلهای مختلفی از جمله کتابخانه‌ها، مراکز محلهای، مراکز خدماتی، مراکز جوانان و آموزش بزرگسالان انجام می‌شود. حدود ۱۸۰ کارمند شهری در این شبکه نقش دارند و داوطلبان و سازمان‌های همکار نیز در برگزاری هرچه بهتر طرح مشارکت می‌کنند. این پراکندگی آموزش دیجیتال را به شبکه خدمات شهری متصل می‌کند.
محتوای راهنمایی در شبکه‌های پشتیبانی بسیار عملی است. به‌گفته یکی از کارکنان پروژه، پرسش‌ها می‌تواند درباره دانلود، ویرایش و بارگذاری فایل، انتقال عکس از تلفن به رایانه یا پیوست‌کردن رزومه به درخواست شغل باشد. همین مسائل کوچک، گاهی مانع استفاده فرد از خدمات یا فرصت‌های شغلی می‌شوند. آموزش در چنین موقعیتی به رفع مانع می‌پردازد و شهروند می‌تواند مهارت را روی مسئله واقعی خود تمرین کند. این ویژگ، پشتیبانی فردی را به مکمل مهم کارگاه‌های گروهی تبدیل می‌کند.
هلسینکی برای کسانی که امکان مراجعه حضوری ندارند نیز مسیرهای دیگری فراهم کرده است. با همکاری مؤسسه هلسینکی‌میسیو و انجمن افراد دارای معلولیت هلسینکی، داوطلبان می‌توانند در خانه به مشکلات دیجیتال کمک کنند. پشتیبانی از راه دور از آوریل ۲۰۲۰ به‌صورت گسترده توسعه یافته و به‌دلیل مفیدبودن برای شهروندان، پس از محدودیت‌های همه‌گیری ادامه پیدا کرده است.
وین؛ تجربه فناوری بدون نیاز به پیش‌زمینه فنی
وین در بهار ۲۰۲۵، آموزش مهارت‌های آینده را از محیط‌های تخصصی به رویدادی در سراسر شهر تبدیل کرد. جشنواره آمادگی برای آینده با هماهنگی صندوق حمایت از کارکنان وین از آوریل تا ژوئن برگزار شد و طبق گزارش رسمی، ۲۸ هزار و ۶۰۰ نفر در رده سنی ۱۴ تا ۶۵ سال در ۲۶۵ رویداد آن شرکت کردند. برنامه در هر ۲۳ منطقه شهر جریان داشت و ۱۸۰ سازمان همکار در اجرای آن نقش داشتند. این گستردگی جغرافیایی فرصت آشنایی با فناوری و مشاغل آینده را از یک مرکز واحد به شبکه‌ای شهری منتقل کرد.
جشنواره آمادگی برای آینده فقط جشنواره هوش مصنوعی نبود، بلکه مهارت‌های دیجیتال، فنی و اجتماعی را کنار هم قرار می‌داد. این ترکیب اهمیت بسیاری دارد، زیرا استفاده از فناوری به دانش نرم‌افزار محدود نیست و به شناخت نیاز انسان، ارتباط و حل مسئله نیز وابسته است. سازمان‌های همکار امکان آشنایی با محیط‌های کاری و فرایندهای شرکت‌ها را فراهم کردند تا مخاطب بتواند فناوری را در ارتباط با شغل و زندگی اجتماعی ببیند.
نمونه روشن این رویکرد، کارگاه طراحی تعامل برای مراقبت آینده بود که در چارچوب ابتکار شهر دیجیتال وین برگزار شد. شرکت‌کنندگان بدون نیاز به پیش‌زمینه فنی، طی یک ساعت ایده‌های اولیه یک برنامه تعاملی را توسعه دادند. مسئله طراحی راهکاری برای کمک به خانواده‌ها در یافتن مراقب مناسب بود، بنابراین نقطه شروع آموزش نه برنامه‌نویسی، بلکه فهم مسئله‌ای اجتماعی و تجربه کاربران بود؛ روشی که ورود افراد ناآشنا با فناوری را ممکن می‌کرد.
شرکت‌کنندگان یاد گرفتند نیازهای کاربران را تشخیص دهند، مسیر استفاده‌ای منطقی و قابل‌فهم طراحی کنند و درباره نقش خدمات دیجیتال در حل مسائل اجتماعی فکر کنند. گزارش رسمی از ۱۲۰ هزار بازدید وب‌سایت و ۱۳.۵ میلیون بازدید ویدئو در شبکه‌های اجتماعی خبر می‌دهد. این برنامه به هدف دستورکار دیجیتال وین ۲۰۳۰ برای تقویت مهارت‌های دیجیتال شغلی نیز متصل شده است.
نظر شما