به گزارش خبرگزاری ایمنا، بیانات رهبر انقلاب در دیدار با فرماندهان نیروهای مسلح درباره نحوه مواجهه با تهدیدهای دشمن، حاوی محورهایی است که می‌تواند نشانه تغییر در شیوه پاسخ‌گویی ایران به اقدامات خصمانه باشد؛ پاسخ اثرگذار و بدون محدودیت جغرافیایی، به‌روزرسانی بانک اهداف، تعمیق دفاع بومی و تقویت معماری اطلاعات نظامی، از جمله مفاهیمی است که در این چارچوب مورد توجه قرار گرفته است.
این پیام در شرایطی صادر شده است که معادلات جنگ و رویارویی با آمریکا، بیش از گذشته به توان عملیاتی، ظرفیت اطلاعاتی و میزان اثرگذاری حملات وابسته شده است. پاسخ ایران به تهدیدهای آمریکا و متحدانش قرار نیست به محدوده جغرافیایی مشخص یا چند پایگاه نظامی محدود بماند؛ چراکه دشمن نباید بتواند با شناخت محدوده پاسخ ایران، برای ادامه اقدامات خود برنامه‌ریزی کند.
پاسخ ایران به تهدیدها به پایگاه‌های نظامی محدود نمی‌شود
یکی از محورهای مطرح‌شده در تحلیل پیام رهبر انقلاب، تأکید بر اثرگذاری پاسخ و نداشتن محدودیت جغرافیایی است. بر این اساس، پاسخ نظامی زمانی معنا پیدا می‌کند که توان عملیاتی طرف مقابل را تحت تأثیر قرار دهد؛ صرف اصابت به یک هدف، بدون آنکه مأموریت یا کارکرد آن مختل شود، به معنای تحقق هدف عملیاتی نیست.
در این چارچوب، باید میان اصابت به یک هدف و از کار انداختن ظرفیت عملیاتی آن تفاوت قائل شد. ممکن است حمله‌ای به یک نقطه انجام شود، اما اگر آن مجموعه همچنان بتواند مأموریت خود را ادامه دهد، هدف مورد نظر محقق نشده است. از همین رو، در صورت باقی ماندن توان عملیاتی هدف، تکرار ضربه تا دستیابی به نتیجه مورد نظر می‌تواند بخشی از منطق پاسخ باشد.
این نگاه، ارزیابی عملیات را از شمار حملات و میزان خسارت ظاهری فراتر می‌برد و بر نتیجه عملیاتی آن متمرکز می‌کند؛ به این معنا که باید مشخص شود حمله تا چه اندازه توان طرف مقابل را برای ادامه عملیات کاهش داده یا زیرساخت مورد استفاده او را از چرخه فعالیت خارج کرده است.
پایگاه‌های آمریکا به زیرساخت کشورهای میزبان وابسته‌اند، زیرساخت کشورها می‌تواند هدف مشروع باشد
در تحلیلی بر بیانات رهبر انقلاب، می‌توان برداشت کرد که پاسخ ایران نباید به پایگاه‌های نظامی آمریکا محدود شود. با توجه به ساختار فعالیت پایگاه‌های خارجی آمریکا در منطقه، این پایگاه‌ها به‌صورت مستقل و جدا از محیط پیرامونی خود فعالیت نمی‌کنند و برای ادامه مأموریت به مجموعه‌ای از امکانات و زیرساخت‌های کشورهای میزبان مثل شبکه برق و سوخت وابسته‌اند.
تأمین سوخت، غذا، خدمات، پشتیبانی لجستیکی و امکانات زیربنایی، بخشی از نیازهای این پایگاه‌هاست. بنابراین، توان عملیاتی یک پایگاه تنها به تجهیزات و نیروهای مستقر در محدوده آن وابسته نیست، بلکه شبکه‌ای از امکانات پشتیبان در بیرون از پایگاه نیز در استمرار فعالیت آن نقش دارد.
بنابراین، نباید دامنه پاسخ احتمالی ایران را تنها به محل استقرار نیروهای نظامی آمریکا محدود دانست. در واقع، هرگونه ارزیابی از توان و ظرفیت عملیاتی طرف مقابل باید با در نظر گرفتن شبکه پشتیبانی و وابستگی‌های زیرساختی آن انجام شود.
دشمن نباید بتواند با اطمینان از محدوده پاسخ ایران، برای ادامه اقدامات خود برنامه‌ریزی کند
به‌روزرسانی بانک اهداف از دیگر محورهای بیانات رهبر انقلاب است که این مسئله به نوعی بخشی از تغییر در شیوه رویایی با دشمن است؛ طرف مقابل نباید بتواند با اتکا به تجربه حملات گذشته، اهداف بعدی ایران را پیش‌بینی کند.
دامنه اهداف می‌تواند فراتر از محدوده‌ای باشد که دشمن برای پاسخ ایران در نظر گرفته است. به همین دلیل، محدود کردن پاسخ به چند نقطه شناخته‌شده، تصویری ناقص از ظرفیت عملیاتی ایران ارائه می‌دهد.
به‌روزرسانی بانک اهداف تنها به معنای افزودن چند هدف جدید به فهرست پیشین نیست، بلکه می‌تواند نشان‌دهنده بازنگری در شیوه شناسایی و انتخاب اهداف و توجه به ظرفیت‌هایی باشد که در محاسبات قبلی کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. دشمن نباید بتواند با اطمینان از محدوده پاسخ ایران، برای ادامه اقدامات خود برنامه‌ریزی کند.
خسارت واقعی را نباید فقط با میزان تخریب سنجید
بخش مهم دیگر نحوه ارزیابی خسارت‌های اقتصادی و صنعتی است، سنجش اثر حملات با مقایسه مستقیم و یک‌به‌یک تجهیزات یا کارخانه‌های آسیب‌دیده، نمی‌تواند تصویر درستی از پیامدهای اقتصادی جنگ ارائه دهد.
برای نمونه، نمی‌توان خسارت واردشده به یک مجموعه صنعتی را تنها با خسارت واردشده به یک کارخانه مشابه در طرف مقابل مقایسه کرد و بر اساس آن درباره میزان اثرگذاری حملات نتیجه گرفت. آنچه اهمیت دارد، جایگاه هر مجموعه در زنجیره تولید، میزان وابستگی صنایع دیگر به آن، سهم آن در تولید ناخالص داخلی و زمان و هزینه مورد نیاز برای بازسازی و بازگشت به چرخه فعالیت است.
بر این اساس، ممکن است آسیب به یک بخش از زیرساخت صنعتی، پیامدهایی فراتر از همان مجموعه داشته باشد و بخش‌های دیگری از اقتصاد را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در مقابل، صرف تخریب یک هدف به معنای وارد شدن خسارتی تعیین‌کننده نیست؛ بلکه باید دید آن هدف چه نقشی در چرخه اقتصادی و عملیاتی طرف مقابل داشته است.
معیار اثرگذاری حملات، تنها میزان تخریب فیزیکی نیست، بلکه اختلالی است که در زنجیره تولید، زیرساخت‌ها، توان اقتصادی و امکان بازسازی طرف مقابل ایجاد می‌شود.
نیروهای مسلح برای پاسخ منتظر آغاز حمله نمی‌مانند
اظهارات سرلشکر عبداللهی درباره رصد تحرکات دشمن نیز در همین چارچوب قابل بررسی است. او اعلام کرده است: «با تمام ظرفیت اطلاعاتی، تحرکات و آمادگی‌های دشمن را رصد می‌کنیم و در صورت احراز نشانه‌های اقدام خصمانه دشمن، نیروهای مسلح در انتخاب زمان و نحوه پاسخ منتظر آغاز اقدام او نخواهند ماند.»
این اظهارات بر نقش اطلاعات و رصد مستمر تحرکات دشمن در تصمیم‌گیری نیروهای مسلح تأکید دارد. بر این اساس، زمان و شیوه پاسخ تنها به لحظه آغاز حمله از سوی طرف مقابل وابسته نیست و در صورت احراز نشانه‌های اقدام خصمانه، نیروهای مسلح می‌توانند درباره زمان و نحوه واکنش تصمیم‌گیری کنند.
این موضع در امتداد بیانات رهبر انقلاب است و نشانه‌ای از آمادگی برای پاسخ اثرگذار به شمار می‌رود؛ پاسخی که قرار نیست دشمن زمان و محدوده آن را از پیش تعیین کند.
تعمیق دفاع بومی؛ تغییر در دکترین و تاکتیک
تأکید بر تعمیق دفاع بومی در دو حوزه دکترین و تاکتیک، بخش دیگری از پیام رهبر انقلاب است که در تحلیل این رویارویی اهمیت دارد. این موضوع تنها به افزایش تجهیزات یا توسعه توان تسلیحاتی محدود نمی‌شود، بلکه شیوه جنگیدن، طراحی عملیات، انتخاب اهداف و نحوه استفاده از ظرفیت‌های دفاعی کشور را نیز در بر می‌گیرد.
در این چارچوب، تجربه رویارویی با توان نظامی آمریکا می‌تواند زمینه‌ای برای بازنگری در برخی روش‌ها و راهبردهای دفاعی باشد. نیروهای مسلح ایران در جریان این رویارویی با تجربه‌ای کم‌نظیر روبه‌رو شده‌اند و باید از این تجربه برای تقویت توان بومی و اصلاح شیوه‌های عملیاتی استفاده کنند.
تقویت معماری اطلاعات نظامی نیز در کنار به‌روزرسانی بانک اهداف و تعمیق دفاع بومی، بخشی از همین روند است؛ زیرا شناسایی تحرکات دشمن، ارزیابی توان عملیاتی او و تصمیم‌گیری درباره زمان و شیوه پاسخ، به ظرفیت اطلاعاتی و شناخت دقیق میدان وابسته است.
پاسخ ایران در چارچوب قواعد جدید درگیری
برآیند این محورها آن است که پیام رهبر انقلاب، بر پاسخ اثرگذار، آمادگی اطلاعاتی، به‌روزرسانی بانک اهداف، تعمیق دفاع بومی و حمایت ملی از نیروهای مسلح تأکید دارد. این مؤلفه‌ها در کنار یکدیگر نشان می‌دهند که پاسخ ایران به تهدیدهای دشمن نباید به چند پایگاه نظامی یا محدوده جغرافیایی از پیش تعیین‌شده محدود شود.
معیار اصلی، میزان اثرگذاری پاسخ و کاهش توان عملیاتی طرف مقابل است؛ از اختلال در شبکه پشتیبانی و زیرساخت‌های مورد استفاده دشمن تا تأثیر بر زنجیره تولید و ظرفیت اقتصادی او. به این ترتیب، آنچه اهمیت دارد، صرف انجام حمله نیست، بلکه نتیجه‌ای است که در توان ادامه عملیات طرف مقابل برجای می‌گذارد؛ رویکردی که قواعد پیشین درگیری با آمریکا را به چالش می‌کشد.
نظر شما