به گزارش خبرگزاری ایمنا، کاشی‌های ترک‌خورده مسجد سید اصفهان، تزئینات فرسوده بناهای تاریخی و آسیب‌هایی که به مرور زمان بر پیکره آثار ارزشمند کشور نمایان می‌شود، تنها بخشی از چالش حفاظت از میراث معماری ایران است؛ آثاری که برخی از آنها به دلیل مالکیت یا تولیت سازمان اوقاف و امور خیریه، برای مرمت و نگهداری به همکاری چند دستگاه نیاز دارند. مسجد سید اصفهان نیز از جمله این بناهاست که اکنون عملیات مرمت آن در جریان است، اما مسئله حفاظت از میراث وقفی به این مسجد محدود نمی‌شود.
مساجد تاریخی، مدارس علمیه، بقاع متبرکه و مجموعه‌های وقفی، بخش مهمی از هویت تاریخی، مذهبی و فرهنگی ایران را شکل می‌دهند؛ با این حال، مرمت و نگهداری از این آثار در مواردی با چالش‌هایی همچون تأمین اعتبار، تعیین حدود مسئولیت‌ها و هماهنگی میان مالک یا متولی بنا و نهاد تخصصی میراث فرهنگی مواجه است.
در چنین شرایطی، گاهی فاصله میان شناسایی آسیب و آغاز عملیات مرمت طولانی می‌شود؛ در حالی که تأخیر در رسیدگی به بناهای تاریخی می‌تواند خسارت‌های بیشتری به ساختار، تزئینات و بخش‌های ارزشمند آنها وارد کند و هزینه‌های حفاظت را افزایش دهد. از سوی دیگر، اجرای طرح‌های مرمتی بدون رعایت ضوابط تخصصی نیز می‌تواند اصالت تاریخی و معماری این آثار را با مخاطره روبه‌رو کند.
تعیین تکلیف مرمت ۲ هزار اثر تاریخی وقفی در دستور کار
این مسائل محور نشست مشترک سیدرضا صالحی‌امیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمهدی خاموشی، رئیس سازمان اوقاف و امور خیریه در روز گذشته بود؛ نشستی که با هدف ارتقای همکاری‌های دو مجموعه و عبور از تعاملات موردی به سمت یک سازوکار منسجم و اجرایی برگزار شد.
صالحی‌امیری در این نشست با اشاره به وجود ۲۰ محور مشترک میان دو دستگاه اظهار کرد: وزارت میراث فرهنگی و سازمان اوقاف در حوزه صیانت از میراث تاریخی دو مجموعه جدا از یکدیگر نیستند و ضروری است مسائل مشترک با تشکیل کمیته‌ای ویژه، شناسایی و برای آنها راهکارهای اجرایی تدوین شود.
وی با اشاره به مطالبات مدیران‌کل استانی درباره تعیین تکلیف مسائل مرتبط با سازمان اوقاف افزود: کمیته مشترک باید حداکثر ظرف یک ماه آینده چارچوب همکاری‌ها را جمع‌بندی کند تا زمینه تمدید تفاهم‌نامه موجود و اجرای برنامه‌های جدید فراهم شود.
وزیر میراث فرهنگی همچنین حفاظت و صیانت از بناهای تاریخی را مأموریت اصلی این وزارتخانه دانست و بر ضرورت همکاری با سازمان اوقاف در زمینه مرمت اضطراری بناهای وقفی تأکید کرد.
به گفته وی، پرونده ثبت جهانی مساجد ایرانی نیز از دیگر محورهای مهم همکاری دو مجموعه است؛ موضوعی که با توجه به وقفی بودن بخش قابل توجهی از مساجد تاریخی، نیازمند هماهنگی نزدیک با سازمان اوقاف خواهد بود.
فرهاد عزیزی، مدیرکل پایگاه‌های میراث ملی و جهانی در ادامه این نشست با تأکید بر مأموریت مشترک دو مجموعه در حفاظت از ابنیه تاریخی اظهار کرد: درباره بناهای ثبت جهانی‌شده دارای مالکیت یا سابقه وقف، باید برنامه‌ریزی مشترکی بر اساس استانداردهای حفاظتی و الزامات بین‌المللی انجام شود.
علیرضا ایزدی، رئیس مرکز حفظ و احیا و ثبت بناهای تاریخی نیز با اشاره به وجود حدود دو هزار اثر تاریخی ثبت‌شده وقفی در کشور، هماهنگی با وزارت میراث فرهنگی و رعایت ضوابط تخصصی این وزارتخانه را از الزامات تهیه و اجرای طرح‌های مرمتی این آثار دانست.
همکاری اوقاف و میراث فرهنگی برای حفاظت از مساجد و بناهای تاریخی
از سوی دیگر، حجت‌الاسلام خاموشی با تأکید بر ضرورت رعایت ضوابط میراث فرهنگی در مرمت امامزاده‌ها، از آمادگی سازمان اوقاف برای مشارکت در مرمت اضطراری بناهای تاریخی خبر داد و بر لزوم توجه به ظرفیت‌های فرهنگی و اقتصادی موقوفات نیز تأکید کرد.
علی دارابی، قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی کشور نیز با اشاره به محدودیت منابع مالی و وجود بناهای آسیب‌دیده در جنگ که در زمره موقوفات قرار دارند، خواستار ورود جدی‌تر سازمان اوقاف برای حفاظت و مرمت این آثار شد.
اکنون مهم‌ترین انتظار از این نشست، تبدیل توافقات و وعده‌های مطرح‌شده به برنامه‌ای عملیاتی است؛ برنامه‌ای که در آن مسئولیت هر دستگاه، نحوه تأمین اعتبار، اولویت‌بندی بناهای نیازمند مرمت و شیوه نظارت بر اقدامات مشخص باشد. چراکه حفاظت از میراث تاریخی با برگزاری جلسات و امضای تفاهم‌نامه به نتیجه نمی‌رسد و نیازمند پیگیری مستمر و اقدام به‌موقع است.
کاشی‌های آسیب‌دیده مسجد سید و دیگر بناهای تاریخی کشور یادآور این واقعیت هستند که میراث فرهنگی فرصتی برای تعلل ندارد؛ آثاری که حفظ آنها مسئولیتی مشترک است و نباید در پیچ‌وخم اختلاف مسئولیت‌ها و محدودیت‌های اجرایی از چرخه حفاظت و مرمت بازبمانند.
نظر شما