به گزارش خبرگزاری ایمنا، شهرهای هوشمند طی سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین محورهای تحول مدیریت شهری در جهان تبدیل شده‌اند، با این حال تجربه کشورها نشان می‌دهد دستیابی به چنین الگویی تنها با توسعه زیرساخت‌های دیجیتال، نصب حسگرها، راه‌اندازی سامانه‌های الکترونیکی و استفاده از فناوری‌های پیشرفته امکان‌پذیر نیست؛ آنچه مسیر موفقیت یا ناکامی این تجربه‌ها را مشخص می‌کند، توانایی مدیریت شهری در تبدیل فناوری به راهکاری مؤثر برای حل مسائل واقعی شهروندان است.
سنگاپور با یکپارچه‌سازی خدمات عمومی و بهره‌گیری از داده‌های شهری، بارسلونا با توسعه زیرساخت‌های داده باز و مدیریت هوشمند منابع نمونه‌هایی از تلاش برای پیوند فناوری با نیازهای روزمره شهروندان هستند.
در مقابل، پروژه هوشمندسازی محله کوای‌ساید تورنتو با وجود سرمایه‌گذاری و برنامه‌ریزی گسترده، به‌دلیل چالش‌های مربوط به حریم خصوصی، نظارت دیجیتال و شیوه مدیریت داده‌های شهروندان متوقف شد. تجربه سونگدو در کره جنوبی نیز نشان داد که برخورداری از زیرساخت‌های فناورانه پیشرفته تنها به‌معنای تحقق یک محیط شهری پویا و شهروندمدار نیست.
مجموع این تجربه‌ها نشان می‌دهد هوشمندسازی زمانی به دستاورد واقعی تبدیل می‌شود که فناوری در خدمت حل مسائل شهری، افزایش کارآمدی مدیریت، شفافیت، مشارکت شهروندان و ارتقای کیفیت زندگی قرار گیرد، از این منظر ارزیابی شهر هوشمند باید نه بر اساس تعداد سامانه‌ها و تجهیزات، بلکه با سنجش میزان تأثیر آن‌ها بر عملکرد شهر و زندگی مردم انجام شود.
در ایران نیز حرکت به سمت شهر هوشمند با توسعه خدمات الکترونیکی، زیرساخت‌های ارتباطی و به‌کارگیری فناوری‌های نوین در مدیریت شهری دنبال می‌شود. اصفهان از جمله کلان‌شهرهایی است که در این مسیر، الگوی بومی هوشمندسازی را تدوین کرده و این سازمان را به‌عنوان یکی از متولیان اصلی این تحول در نظر گرفته است؛ مسیری که از توسعه سکوی «اصفهان من» و شبکه فیبرنوری تا استفاده از هوش مصنوعی در خدمات شهری را در بر می‌گیرد.
هر چند باید اذعان داشت فاصله میان توسعه زیرساخت‌های فناورانه و تحقق کامل شاخص‌های شهر هوشمند، همچنان یکی از موضوعات قابل بررسی است؛ بر اساس ارزیابی اعلام‌شده از سوی مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری اصفهان، میزان تحقق شاخص‌های سازمان هوشمند در اصفهان حدود ۲۰ درصد و در بخش محیط هوشمند کمتر از ۱۰ درصد است؛ آماری که ضرورت بررسی موانع، ظرفیت‌ها و الزامات عبور از هوشمندسازی خدمات به تحول دیجیتال مدیریت شهری را برجسته می‌کند.
ارائه بیش از ۴۰۰ هزار خدمت برخط به شهروندان؛ اصفهان یک‌چهارم مسیر شهر هوشمند را پیموده است
سعید فردانی، مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری اصفهان به خبرنگار ایمنا اظهار می‌کند: سازمان فاوا با قدمتی حدود ۱۴ سال، در حوزه‌های فناوری اطلاعات، ارتباطات و فناوری‌های تحول‌آفرین همچون هوش مصنوعی، بلاک‌چین و واقعیت‌های افزوده فعالیت می‌کند.
وی می‌افزاید: با توجه به نیاز کسب‌وکارها به ارتقای عملکرد از طریق فناوری و با تکیه بر سیاست‌های دوره ششم مدیریت شهری اصفهان درباره هوشمندسازی خدمات و حرکت به سمت شهر هوشمند، نقش‌آفرینی سازمان به‌شدت افزایش پیدا کرده است؛ امروزه دیگر فناوری را تنها در فضاهای اداری نمی‌بینیم، بلکه در متن زندگی روزمره شهر و شهرداری جاری است.
مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری اصفهان می‌گوید: این سازمان با ماموریت‌های جدید ابلاغ‌شده از سوی مدیریت شهری، خود را از نظر ساختار، فرایند و تعامل به‌روز کرده است؛ در آینده نزدیک کسب‌وکارها را هماهنگ با فناوری و فناوری را هماهنگ با کسب‌وکار خواهیم داشت.
فردانی با بیان اینکه شهرداری اصفهان جزو برندها و نخستین‌های شهر هوشمند در کشور است، تصریح می‌کند: ما فضای شهر هوشمند را در سه دسته کسب‌وکارهای سازمانی، خدمات لبه سازمانی و محیط شهری تقسیم‌بندی کرده‌ایم و با یک برنامه راهبردی متوازن به جلو می‌رویم.
اصفهان من؛ درگاه ارتباط شهروندان با خدمات هوشمند شهری
وی می‌گوید: از دستاوردهای این حرکت که مردم می‌توانند مشاهده کنند، سکوی «اصفهان من» است که در حال حاضر ساختار احراز هویت آن به نزدیک یک میلیون نفر رسیده است، همچنین ما بیش از ۴۰ درصد نفوذ SSO (سامانه احراز هویت یکپارچه) داریم و با رشد نمایی در حوزه شهروندی فعالیت می‌کنیم.
مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری اصفهان خاطرنشان می‌کند: مهم‌ترین ماموریت سازمان فاوا، شریک تحول کسب‌وکارهای شهری است؛ یعنی با عینک استفاده از فناوری‌های تحول‌آفرین کنار کسب‌وکارهای شهری قرار بگیریم و نه‌تنها در حوزه بهبود، بلکه در حوزه تحول بر پایه دیجیتال‌سازی حرکت کنیم.
فردانی تصریح می‌کند: بسیار مهم است که هم تیم فنی فاوا نگاه کسب‌وکاری پیدا کند و هم کسب‌وکار، نگاه فنی داشته باشد؛ این اتفاق در قالب جلسات کمیته فنی، مدیریتی فاوا و هوشمندسازی که طی سه سال گذشته بیش از ۴۶۰ جلسه برگزار کرده، به‌خوبی رخ داده است.
وی می‌افزاید: ما توانسته‌ایم گفتمان حرکت به سمت تحول دیجیتال و شهر هوشمند را متناسب تسری دهیم. هدف نهایی ما چه در بخش فنی و چه در بخش کسب‌وکار، جلب رضایت شهروندان، گردشگران، کارکنان، پیمانکاران و سایر سازمان‌های شهری است.
از مدیریت داده‌محور تا بازآفرینی کسب‌وکارهای مدیریت شهری
مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری اصفهان می‌گوید: در خصوص نقش فاوا در عملکرد روزانه شهرداری، یک استعاره معروف وجود دارد که می‌گوید: «اگر نتوانید چیزی را اندازه‌گیری کنید، نمی‌توانید آن را مدیریت کنید.»، بنابراین فناوری نخستین سطحی است که به مدیر یا حوزه کسب‌وکار شهری کمک می‌کند وضعیت موجود را درک کند و برای آینده مطلوب تصمیم بگیرد.
فردانی عنوان می‌کند: نگاه پشتیبان و نگاه تحول‌آفرین به ما می‌گوید که کسب‌وکار مدیریت شهری باید بر پایه فناوری، تغییر ماهیت و هویت بدهد. مدیریت شهری سال ۱۳۹۴ تجربه تحول دیجیتال را در بستر تاکسی‌های شهری دید و لمس کرد؛ زمانی که مدیریت شهری دنبال بهبود بود، فناوری با رویکرد تحول دیجیتال آمد و کل کسب‌وکار را متحول ساخت.
وی می‌افزاید: فناوری باید در دستور کار دوم، کسب‌وکارها را با لنز تحول دیجیتال ممیزی و بازآفرینی کند؛ ماموریتی که اگر به‌موقع آغاز نشود، در زمان محدود پاسخگوی نیازها نخواهد بود.
اصفهان یک‌چهارم مسیر شهر هوشمند را پیموده است
مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری اصفهان تصریح می‌کند: با تکیه بر الگوی بومی شهر هوشمند اصفهان که پس از جلسات تخصصی متعدد طی یک سال در تیر جاری به تصویب رسید، تعریفی ملموس همراه با شاخص‌ها و معیارهای دقیق اندازه‌گیری برای شهر هوشمند تدوین شد.
فردانی می‌افزاید: در این چارچوب، زیست‌بوم هوشمند شهر اصفهان به دو بخش تفکیک شده است؛ بخش نخست «سازمان هوشمند» است که مسئولیت ارائه خدمات به ذی‌نفعان شامل شهروندان، ارباب‌رجوع، پیمانکاران، کارکنان شهرداری و سایر نهادهای شهری را بر عهده دارد، همچنین ارزیابی شاخص‌های کلیدی عملکرد نشان می‌دهد در حوزه «سازمان هوشمند» نزدیک به ۲۰ درصد (یک‌پنجم) راه را پیموده‌ایم.
وی ادامه می‌دهد: بخش دوم، «محیط هوشمند» شهری است که مؤلفه‌هایی نظیر آبیاری هوشمند فضای سبز، تقاطع‌های هوشمند ترافیکی و دوربین‌های نظارت تصویری هوشمند را در بر می‌گیرد؛ در این بخش میزان تحقق شاخص‌ها تاکنون زیر ۱۰ درصد بوده است.
مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری اصفهان تصریح می‌کند: با احتساب مجموع دو محور «سازمان هوشمند» و «محیط هوشمند»، اصفهان به‌عنوان یکی از پیشتازان این عرصه، حدود یک‌چهارم مسیر ترسیم‌شده را پشت سر گذاشته است؛ ادامه این راه بی‌شک دشوارتر از گام‌های آغازین است و پیشبرد آن به دو عامل اساسی از جمله همت، هماهنگی و پشتیبانی ارکان مدیریت شهری و در ادامه به مشارکت و همراهی فعال شهروندان وابسته است.
فردانی تأکید می‌کند: بازخوردهای مردمی که در زیرساخت‌های جدید ارائه می‌شود ارزشمند است و از شهروندان دعوت می‌کنیم نیازها و نظرات خود را مستقیم از طریق بسترهای سکوی اصفهان هوشمند ثبت کنند تا در ارتقای سرویس‌ها مدنظر قرار گیرد.
وی می‌گوید: با توجه به شفافیت وظایف، همگرایی مدیریتی، کاهش موازی‌کاری‌ها و حرکت طبق یک برنامه استراتژیک، با حمایت مدیریت ارشد شهری پیش‌بینی می‌کنیم طی یک تا دو سال آینده جهش‌های قابل‌توجهی در هوشمندسازی اصفهان رقم بخورد.
خدمات برخط و کاهش سفرهای شهری؛ ثمره هوشمندسازی برای شهروندان
مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری اصفهان در تشریح نتایج ملموس هوشمندسازی در زندگی روزمره بیان می‌کند: شهروندان ثمرات این فرایند را در تردد روان‌تر به واسطه تحلیل یکپارچه داده‌های ترافیکی، حفظ طراوت فضای سبز شهری با آبیاری بر پایه نیاز گونه‌های گیاهی و زمان مناسب، همچنین تنظیم روشنایی معابر بر مبنای ساعات مختلف و میزان حضورپذیری حس می‌کنند.
فردانی پنجره واحد «سکوی اصفهان هوشمند» را موفق‌ترین درگاه خدمت‌رسانی دانست و می‌افزاید: این درگاه ارتباطی شامل اپلیکیشن و وبگاه «اصفهان من» با نشانی‌های app.isfahan.ir و my.isfahan.ir، زمینه دریافت خدمات بدون نیاز به حضور فیزیکی را فراهم آورده است.
وی بیان می‌کند: انتقال خدمات به این درگاه نتیجه هم‌افزایی همه حوزه‌های تخصصی و کسب‌وکارهای شهرداری با گفتمان هوشمندسازی است؛ ثمره این همگرایی بیش از ۳۰۰ هزار نصب و انجام افزون بر ۴۰۰ هزار خدمت برخط در سال‌های اخیر بوده که حذف مستقیم سفرهای شهری را به همراه داشته است.
مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری اصفهان ادامه می‌دهد: بیش از ۹۰۰ هزار مراجعه (SSO) در سامانه ثبت شده که موضوعاتی همچون ثبت‌نام کلاس‌های فرهنگی، نوبت‌گیری معاینه فنی خودرو و پیگیری کارهای اداری را پوشش داده است.
فیبر نوری و هوش مصنوعی؛ ۲ بال توسعه زیرساخت‌های شهر هوشمند
فردانی در تشریح بسترهای موردنیاز برای دستیابی به استانداردهای جهانی می‌گوید: زیرساخت‌ها تنها محدود به ابزارهای فناورانه نیست، بلکه شامل «زیرساخت‌های مدیریتی» همچون توانمندسازی کارکنان، فرهنگ‌سازی شهروندی، شبکه‌سازی، پلتفرم‌های باز (Open Platform) و به‌کارگیری توان بخش خصوصی، شرکت‌های دانش‌بنیان و دانشگاه‌ها در قالب یک حرکت جمعی است.
وی درباره بعد سخت‌افزاری و فناورانه عنوان می‌کند: مهم‌ترین مؤلفه فناورانه، تحقق مفهوم «شهر متصل» (Connected City) است؛ وضعیتی که هر حسگری در سطح شهر بتواند بی‌درنگ به شبکه جامع ارتباطی متصل شود.
مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری اصفهان تصریح می‌کند: شاخص‌ترین بستر ارتباطی در این زمینه، شبکه فیبر نوری است؛ در دوره ششم مدیریت شهری، طول شبکه فیبرنوری اختصاصی شهرداری اصفهان با توسعه فناوری و روش‌های نوین اجرا بیش از دو برابر شده است.
فردانی می‌افزاید: برای بهره‌مندی مستقیم خانوارها از این ظرفیت، در چارچوب پروژه ملی انتقال فیبرنوری به منازل (FTTH)، سه تفاهم‌نامه همکاری شامل دو تفاهم‌نامه با اپراتورهای دارای مجوز و یک تفاهم‌نامه با شرکت مخابرات منعقد شده است.
وی با اشاره به ورود فناوری‌های تحول‌آفرین خاطرنشان می‌کند: دو سال پیش نخستین سند توسعه هوش مصنوعی در مدیریت شهری اصفهان تدوین و کاربست‌های این فناوری در ۹ سرفصل تخصصی پیاده‌سازی شد.
مدیرعامل سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری اصفهان بیان می‌کند: یکی از دستاوردهای این سند، سامانه هوشمند پاسخگویی «اص‌بات» (مخفف اصفهان ربات) در بستر سکوی اصفهان من است که برای پاسخگویی به حجم بالای مراجعات و پرسش‌های پرتکرار شهروندان طراحی و عملیاتی شد.
فردانی عنوان می‌کند: افزون بر این در زمینه‌هایی نظیر سنجش از دور (Remote Sensing) و تأمین زیرساخت‌های پردازشی و ذخیره‌سازی، اقدامات مناسبی متناسب با توانمندی‌های کشور صورت گرفته است.
وی تأکید می‌کند: رایزنی‌هایی نیز برای اشتراک‌گذاری ظرفیت‌های زیرساختی با بزرگان فناوری کشور در حال انجام است؛ رویکرد محوری ما در اصفهان حرکت هم‌زمان، متوازن و ناگسستنی دو بال «توسعه زیرساخت» و «ارائه سرویس» خواهد بود.
به گزارش ایمنا، مسیر هوشمندسازی شهر اصفهان، روایتی از پیوند میان فناوری و زندگی شهری است که در آن هر گام کیفیت زندگی شهروندان را به شکلی ملموس متأثر می‌سازد. آنچه امروز در اصفهان رقم خورده، حاصل هم‌افزایی میان حوزه‌های تخصصی، مدیریت شهری و مشارکت فعال شهروندان است؛ هم‌افزایی که از یک سازمان پشتیبان، شریکی راهبردی در تحول کسب‌وکارهای شهری ساخته است.
با این حال مسیر پیش‌ِرو همچنان طولانی و پرچالش است. تحقق کامل چشم‌انداز شهر هوشمند، نیازمند تداوم سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، توانمندسازی نیروی انسانی، فرهنگ‌سازی شهروندی و بهره‌گیری از ظرفیت بخش خصوصی، شرکت‌های دانش‌بنیان و دانشگاه‌هاست. توسعه شبکه فیبر نوری، گسترش کاربست‌های هوش مصنوعی و تکمیل زیرساخت‌های پردازشی، از گام‌هایی هستند که آینده این حرکت را رقم خواهند زد.
این کلان‌شهر با اتکا به الگوی بومی خود و با نگاهی متوازن به توسعه زیرساخت و ارائه سرویس، در آستانه جهشی تازه قرار دارد؛ اگر این حرکت با همان همت و هماهنگی کنونی ادامه پیدا کند، می‌توان انتظار داشت سال‌های آینده، این شهر نه‌تنها در سطح ملی، بلکه در سطح منطقه‌ای به الگویی الهام‌بخش در هوشمندسازی شهری تبدیل شود.
نظر شما