وقتی معادلات لندن به تهران رسید/ ردگیری نقش بریتانیا در به قدرت رسیدن رضاخان

نقش بریتانیا در قدرت‌گیری رضاخان و جایگاه اردشیر ریپورتر در تحولات منتهی به پایان سلطنت قاجار، از موضوعاتی است که در روایت‌های تاریخی درباره کودتای ۱۲۹۹ مورد توجه قرار گرفته است.

محمد رستمی نجف‌آبادی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به نقش اردشیر ریپورتر در تحولات سیاسی ایران در سال‌های پایانی حکومت قاجار اظهار کرد: بررسی زمینه‌های کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ و قدرت‌گیری رضاخان، بدون توجه به ارتباطات سیاسی و نظامی او با برخی چهره‌های بریتانیایی، تصویر کاملی از تحولات آن دوره به دست نمی‌دهد.

وی افزود: اردشیر ریپورتر از چهره‌هایی بود که در روایت‌های تاریخی مربوط به قدرت‌گیری رضاخان مورد توجه قرار گرفته است. او در سال ۱۸۹۳ میلادی به‌عنوان نماینده انجمن بهبود وضعیت زرتشتیان در ایران وارد کشور شد و در سال‌های بعد ارتباطاتی با شخصیت‌های سیاسی ایران و نمایندگی بریتانیا برقرار کرد.

پژوهشگر تاریخ اسلامی و مدرس دانشگاه با اشاره به ارتباط ریپورتر با رضاخان تصریح کرد: بر اساس مطالب مطرح‌شده در خاطرات ریپورتر، او مدعی بود که رضاخان را به ژنرال ادموند آیرونساید، فرمانده نیروهای بریتانیایی در ایران، معرفی کرده است؛ موضوعی که در پژوهش‌های تاریخی درباره زمینه‌های کودتای ۱۲۹۹ نیز مورد بررسی قرار گرفته است.

رستمی نجف‌آبادی ادامه داد: برای بررسی نقش بریتانیا در تحولات منتهی به پایان حکومت قاجار، باید شرایط سیاسی ایران پس از جنگ جهانی اول، ناکامی قرارداد ۱۹۱۹ و تلاش‌های مختلف برای ایجاد دولتی مقتدر در تهران را نیز در نظر گرفت. در آن دوره، اختلاف‌نظرهایی میان مقام‌های بریتانیایی درباره چگونگی تأمین منافع این کشور در ایران وجود داشت و همه اقدامات انجام‌شده را نمی‌توان به تصمیمی یکپارچه از سوی دولت بریتانیا نسبت داد.

وی با اشاره به جایگاه آیرونساید در این تحولات گفت: خاطرات آیرونساید نشان می‌دهد که او از ایده انجام کودتای نظامی حمایت می‌کرد و رضاخان را برای ایفای نقش در این اقدام در نظر داشت. با این حال، درباره میزان اطلاع و دخالت مستقیم دستگاه دیپلماسی بریتانیا در طراحی کودتا، دیدگاه‌های متفاوتی در پژوهش‌های تاریخی مطرح شده است.

این مدرس دانشگاه با بیان اینکه قدرت‌گیری رضاخان را باید در بستر مجموعه‌ای از عوامل داخلی و خارجی تحلیل کرد، خاطرنشان کرد: وضعیت آشفته سیاسی ایران، ضعف دولت مرکزی، شرایط نظامی کشور و رقابت قدرت‌های خارجی از جمله عواملی بودند که بر تحولات آن دوره تأثیر گذاشتند. از این رو، بررسی نقش افرادی همچون اردشیر ریپورتر زمانی می‌تواند به شناخت دقیق‌تر تاریخ کمک کند که در کنار سایر اسناد و روایت‌های موجود قرار گیرد.

رستمی نجف‌آبادی در ادامه این بحث با اشاره به موضوع رابطه دین و سیاست در دوره رضاشاه گفت: بررسی سیاست‌های حکومت پهلوی در قبال تشیع، روحانیت و مرجعیت، بخش دیگری از تاریخ تحولات ایران در این دوره است که باید با تکیه بر اسناد و شواهد تاریخی مورد واکاوی قرار گیرد.

وی افزود: در ادامه این مجموعه، موضوع نگرانی بریتانیا از جایگاه تشیع و مرجعیت در جامعه ایران و چگونگی رویارویی حکومت رضاشاه با نهادهای دینی بررسی خواهد شد.

کد مطلب 1015800

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.