به گزارش خبرگزاری ایمنا، این شب‌ها میدان‌های اصلی در نقاط مختلف شهرها، فراتر از محل برگزاری اجتماعات شبانه به یکی از کانون‌های بروز کنش جمعی در فضای عمومی ایران تبدیل شده‌اند؛ اجتماعاتی که در پی آغاز جنگ و در بستر حمایت از کشور، نیروهای مسلح و حاکمیت شکل گرفت و با تداوم خود، ابعاد فرهنگی و اجتماعی تازه‌ای پیدا کرد. در پیام‌ها و مواضع منتشرشده از رهبر انقلاب نیز بر اهمیت حضور مردم در صحنه و استمرار نقش‌آفرینی آنان در شرایط جنگی تأکید شده است. این حضور در کنار کارکرد سیاسی و امنیتی مورد تأکید مسئولان، پرسش‌های مهمی درباره چگونگی حفظ مشارکت عمومی، پاسخ‌گویی به مطالبات مردم و تبدیل ظرفیت همبستگی اجتماعی به اقدامات ملموس ایجاد کرده است.
در چنین شرایطی، مسئله تنها تداوم حضور مردم در میدان‌ها نیست؛ بلکه چگونگی حفظ پویایی این اجتماعات، فراهم کردن زمینه مشارکت گروه‌های مختلف اجتماعی و پیوند زدن آن با نیازهای روزمره شهروندان نیز اهمیت دارد. آیا میدان‌ها می‌توانند به بستری برای حمایت از کسب‌وکارها، اشتغال جوانان، فعالیت‌های فرهنگی و تقویت ارتباط مردم و مسئولان تبدیل شوند؟ سهم نوجوانان و دانش‌آموزان در اداره این اجتماعات چقدر است و برای تداوم فعالیت آن‌ها چه برنامه‌هایی پیش‌بینی شده است؟
برای پاسخ به این سوال‌ها با حجت‌الاسلام علیرضا ناجی، رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان اصفهان به گفت‌وگو نشستیم تا از نگاه این شورا به تجمعات شبانه، از تلاش برای پشتیبانی محتوایی و اجرایی از مواکب، ظرفیت‌های اجتماعی شکل‌گرفته در میدان‌ها و برنامه‌های ویژه روز دانش‌آموز آگاه شویم.
حجت‌الاسلام ناجی معتقد است این اجتماعات با ابتکار مردم شکل گرفته‌اند و نقش نهادها بیش از آنکه در دست گرفتن مدیریت آن‌ها باشد، باید بر حمایت و فراهم کردن زمینه استمرار مشارکت مردمی متمرکز شود، با این گفت‌وگو همراه باشید:
ایمنا: تجمعات شبانه مردم در ماه‌های گذشته استمرار داشته است. از نگاه شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، این اجتماعات چه کارکردهایی دارند و چرا حفظ این حضور اهمیت دارد؟
ناجی: ما برای این اجتماعات چند کارکرد اصلی قائل هستیم. نخست، از منظر امنیت و شرایط کشور، معتقدیم حضور مردم در میدان‌ها می‌تواند مانعی در برابر برنامه‌هایی باشد که به گفته ما با هدف ایجاد ناآرامی و بی‌ثباتی دنبال می‌شود. زمانی که مردم در صحنه حضور دارند، امکان سوءاستفاده از فضای عمومی برای ایجاد آشوب محدودتر می‌شود.
کارکرد دوم، بازتاب فراملی این حضور است. استمرار اجتماعات مردمی در چنین شرایطی، تصویری از میزان همراهی بخشی از جامعه با کشور و نظام سیاسی ارائه می‌دهد. از نگاه ما، این حضور برای طرف مقابل پیام دارد و محاسباتی را که بر ایجاد شکاف میان مردم و حاکمیت استوار شده است، با چالش روبه‌رو می‌کند.
کارکرد سوم، حمایت روحی و اجتماعی از کسانی است که در مرزهای زمینی، دریایی و هوایی از کشور دفاع می‌کنند، در شرایطی که جنگ طولانی می‌شود، پشتیبانی اجتماعی و احساس همراهی مردم می‌تواند برای نیروهای مستقر در میدان اهمیت داشته باشد.
در کنار این موارد، نباید از ظرفیت ارتباط مستقیم مردم و مسئولان غافل شد. حضور در میدان‌ها امکان طرح مطالبات، بیان دغدغه‌ها و گفت‌وگوی بی‌واسطه را فراهم می‌کند. البته برای اینکه این ظرفیت به نتیجه برسد، باید به نیازها و خواسته‌های مردم نیز توجه شود.
ایمنا: با توجه به تداوم اجتماعات، یک پرسش مهم این است که چگونه می‌توان از ظرفیت شکل‌گرفته در میدان‌ها برای پاسخ به نیازهای روزمره مردم استفاده کرد؟ آیا برنامه‌ای برای پیوند دادن این اجتماعات با مسائل اجتماعی و اقتصادی وجود دارد؟
ناجی: نکته‌ای که باید از ابتدا مورد توجه قرار گیرد، این است که ما ایجادکننده این میدان‌ها نبودیم تا خودمان را صاحب آن‌ها بدانیم یا برای همه ابعادشان تعیین تکلیف کنیم. مردم خودشان به میدان آمدند و این اجتماعات را شکل دادند. بنابراین، اصل کار باید مردمی بماند و دستگاه‌ها و نهادها در جایگاه پشتیبان قرار بگیرند.
در همین اجتماعات، مردم متناسب با نیازهای خودشان ابتکارهایی را شکل داده‌اند. نمونه‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد میدان‌ها می‌توانند به محلی برای شکل‌گیری ارتباطات اجتماعی، همکاری‌های اقتصادی و حتی حل بخشی از مسائل روزمره تبدیل شوند. این ظرفیت را باید شناخت و برای تقویت آن زمینه فراهم کرد.
به اعتقاد من، اگر قرار است این حضور استمرار داشته باشد، باید به نیازهای واقعی مردم نیز توجه شود. مردم تنها برای حضور فیزیکی در یک مکان گرد هم نمی‌آیند؛ آن‌ها می‌توانند در همان فضا با یکدیگر ارتباط برقرار کنند، برای رفع مشکلات هم‌فکری داشته باشند و زمینه فعالیت‌های مشترک را فراهم آورند.
ایمنا: چه مصادیقی از این ابتکارهای مردمی وجود دارد؟
ناجی: یکی از نمونه‌هایی که از آن اطلاع دارم، شکل‌گیری ارتباطات اجتماعی تازه میان افراد حاضر در اجتماعات است. حتی مواردی داشته‌ایم که دو جوان در همین فضا با یکدیگر آشنا شده‌اند و مراسم عقد آن‌ها در جایگاه اجتماع برگزار شده است. این نمونه نشان می‌دهد که چنین فضاهایی، در کنار کارکرد اصلی خود، می‌توانند زمینه شکل‌گیری پیوندهای اجتماعی را نیز فراهم کنند.
نمونه دیگر، ارائه خدمات با تخفیف یا حتی به‌صورت رایگان است. در یکی از میدان‌ها، سازوکاری برای معرفی مشاغل و خدمات ایجاد شده تا افرادی که توانایی یا تخصصی دارند، بتوانند در حمایت از مردم مشارکت کنند. صاحبان مشاغل اعلام می‌کنند که حاضرند خدمات خود را با تخفیف‌های ۲۰، ۳۰ یا ۵۰ درصدی ارائه دهند یا در مواردی بدون دریافت هزینه در اختیار دیگران قرار دهند.
در حوزه اشتغال هم پیشنهادهایی مطرح شده است. برخی صاحبان کسب‌وکار به دنبال نیروی کار هستند و اعلام کرده‌اند که مایل‌اند افراد جویای کار را از میان جوانان حاضر در این اجتماعات شناسایی کنند. حتی از ما خواسته‌اند برای معرفی نیروهای متناسب با نیازشان کمک کنیم.
این‌ها نمونه‌هایی از ظرفیت‌هایی است که می‌تواند به‌تدریج توسعه پیدا کند. البته برای اینکه چنین اقداماتی به نتیجه برسد، باید ارتباط میان نیازمندان خدمات، صاحبان مشاغل و افراد جویای کار به شکلی منظم و قابل پیگیری برقرار شود.
ایمنا: شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان اصفهان در پشتیبانی از این اجتماعات چه نقشی بر عهده دارد؟ آیا حمایت‌ها صرفاً به برنامه‌های فرهنگی محدود می‌شود؟
ناجی: نگاه ما به پشتیبانی از مواکب چندبعدی است. در کنار نهادهایی که در حوزه پشتیبانی فعالیت می‌کنند، تلاش داریم نیازهای محتوایی، فرهنگی و اجرایی مواکب را شناسایی کنیم و از ظرفیت هماهنگی موجود برای رفع آن‌ها بهره ببریم.
بخشی از نیازها به تولید محتوا، طراحی شعارها و برنامه‌های فرهنگی مربوط می‌شود. بخش دیگری نیز به زیرساخت‌هایی بازمی‌گردد که بعضی مواکب برای ادامه فعالیت خود به آن‌ها نیاز دارند. هر جا این نیازها به ما منعکس شود و امکان پیگیری وجود داشته باشد، تلاش می‌کنیم با استفاده از ظرفیت دستگاه‌های مرتبط، زمینه رفع آن‌ها را فراهم کنیم.
هدف این است که مواکب بتوانند متناسب با نیاز مخاطبان خود فعالیت کنند و برای حضور گروه‌های مختلف مردم، به‌ویژه نسل جوان، برنامه‌های جذاب و اثرگذار داشته باشند.
ایمنا: با نزدیک شدن به روز دانش‌آموز و روز ملی مبارزه با استکبار جهانی، چه برنامه‌ای برای افزایش نقش دانش‌آموزان و دانشجویان در اجتماعات شبانه در نظر گرفته‌اید؟ آیا قرار است بخشی از مدیریت میدان‌ها نیز به خود آن‌ها سپرده شود؟
ناجی: اتفاقی که هم‌اکنون در حال رخ دادن است، مشارکت جدی دانش‌آموزان و دانشجویان در اداره این اجتماعات است. بخش قابل توجهی از فعالیت‌های اجرایی مواکب بر عهده همین گروه است و در بسیاری از آن‌ها، جوانان و نوجوانان نقش اصلی را در برنامه‌ریزی و اجرا ایفا می‌کنند.
در حوزه رسانه نیز دانش‌آموزان فعال هستند؛ از تولید محتوا و اداره صفحات مجازی گرفته تا اجرای برنامه‌ها، فعالیت در گروه‌های سرود و مشارکت در برنامه‌های فرهنگی. دختران و پسران نوجوان در بخش‌های مختلف حضور دارند و این ظرفیت قابل توجهی است.
برای هفته دانش‌آموز نیز تأکید کرده‌ایم که برنامه‌های مواکب تا حد امکان با محوریت این گروه برگزار شود. هدف این است که دانش‌آموزان فقط مخاطب برنامه‌ها نباشند، بلکه فرصت پیدا کنند ایده‌های خود را اجرا کنند و مسئولیت بخش‌هایی از فعالیت‌ها را بر عهده بگیرند، به طور طبیعی هرچه این مشارکت واقعی‌تر باشد، تجربه بیشتری به دست می‌آورند و احساس مسئولیت آن‌ها نسبت به فعالیت‌های جمعی تقویت می‌شود.
ایمنا: اگر قرار باشد اداره یک یا دو میدان به‌طور کامل به دانش‌آموزان سپرده شود، آیا چنین تجربه‌ای را در برنامه دارید؟ این واگذاری چگونه می‌تواند از یک اقدام نمادین فراتر برود؟
ناجی: اصل مشارکت دانش‌آموزان در اداره اجتماعات از هم‌اکنون وجود دارد و در بسیاری از مواکب، آن‌ها مسئولیت‌های مختلفی را بر عهده گرفته‌اند. در برنامه‌های ویژه هفته دانش‌آموز نیز تلاش داریم این نقش پررنگ‌تر شود و برنامه‌ها با محوریت خود نوجوانان پیش برود.
مهم این است که به آن‌ها فرصت واقعی داده شود؛ یعنی در کنار اجرای برنامه‌ها، بتوانند در طراحی و انتخاب محتوا هم مشارکت داشته باشند. اگر دانش‌آموزی توانایی اجرای برنامه، فعالیت رسانه‌ای یا مدیریت یک بخش را دارد، باید زمینه بروز این توانایی فراهم شود.
در حال حاضر، گروه‌های سرود، مجریان نوجوان، مداحان جوان و فعالان رسانه‌ای در مواکب حضور دارند. این ظرفیت نشان می‌دهد که نسل نوجوان می‌تواند در بخش‌های مختلف نقش‌آفرینی کند. برنامه‌ریزی ما نیز در همین مسیر است تا در مناسبت‌های پیش‌رو، شاهد فعالیت‌های خلاقانه‌تر و پررنگ‌تر این گروه باشیم.
ایمنا: برنامه‌های هفته دانش‌آموز در نهایت به مراسم روز ملی مبارزه با استکبار جهانی می‌رسد. جزئیات برنامه اصفهان چیست و چه بخش‌هایی برای این مراسم پیش‌بینی شده است؟
ناجی: برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی این ایام در بخش‌های مختلف شهر دنبال می‌شود و نقطه اوج آن‌ها مراسم روز ملی مبارزه با استکبار جهانی است که در میدان حضرت امام خمینی(ره) اصفهان برگزار خواهد شد.
بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، مراسم صبح روز چهارشنبه برگزار می‌شود و برنامه‌ها تا ظهر ادامه خواهد داشت. برای این مراسم، سخنرانی و بخش‌های مختلفی در نظر گرفته شده و پیگیری‌هایی نیز برای حضور چهره‌های ملی و استانی در حال انجام است. جزئیات مربوط به سخنرانان پس از نهایی شدن اعلام خواهد شد.
در کنار مراسم اصلی، تلاش داریم فضای هفته دانش‌آموز در مواکب و اجتماعات نیز به شکلی محسوس باشد؛ به این معنا که دانش‌آموزان در اجرا، برنامه‌های فرهنگی، گروه‌های سرود و فعالیت‌های رسانه‌ای نقش بیشتری داشته باشند، امیدواریم با مشارکت خود دانش‌آموزان و دانشجویان، شاهد برنامه‌هایی باشیم که علاوه بر حضور در مراسم، زمینه بروز توانایی‌ها و خلاقیت‌های این نسل را نیز فراهم کند.
نظر شما