به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، شهرهای امروز با مجموعه‌ای از چالش‌های هم‌زمان از افزایش جمعیت و گرمای شهری گرفته تا کمبود زمین، مصرف بالای انرژی و نیاز به فضاهای عمومی باکیفیت روبه‌رو هستند. در چنین شرایطی ساختمان‌های جدید دیگر نمی‌توانند فقط بر ارتفاع، فرم یا جلوه بصری تکیه کنند. یک پروژه موفق معماری باید بتواند در کنار زیبایی، عملکرد محیطی و اجتماعی مشخصی نیز داشته باشد.
نمای ساختمان در این میان اهمیت ویژه‌ای پیدا کرده است. استفاده از چوب مهندسی‌شده، بتن کم‌کربن، شیشه‌های هوشمند، پوشش‌های سایه‌انداز و مصالح بازیافتی به معماران اجازه می‌دهد پوسته ساختمان را به بخشی از سامانه انرژی و اقلیم تبدیل کنند. بعضی پروژه‌ها با ایجاد تراس‌های عمومی، پل‌های پیاده یا میدان‌های شهری، مرز میان ساختمان و فضای عمومی را کمرنگ کرده‌اند.
هنگ‌کنگ؛ هندرسون و نمای شیشه‌ای مجسمه‌وار در قلب منطقه مرکزی
برج هندرسون یکی از شاخص‌ترین پروژه‌های معماری جدید هنگ‌کنگ است که در منطقه مرکزی شهر ساخته شده است. ساختمان در سال ۲۰۲۴ تکمیل و وارد مرحله بهره‌برداری شد و به‌دلیل فرم منحنی، نمای شیشه‌ای پیچیده و موقعیت شهری خود، توجه رسانه‌های تخصصی معماری را جلب کرد.
این برج حدود ۱۹۰ متر ارتفاع دارد و در بخش اصلی شامل ۳۶ طبقه است که زیربنای ناخالص آن حدود ۴۳ هزار مترمربع اعلام شده است. هندرسون یک ساختمان اداری و تجاری است و برای استقرار شرکت‌ها، دفاتر مدیریتی، فضاهای پذیرایی و خدمات مرتبط با کسب‌وکار طراحی شده است. موقعیت آن در یکی از گران‌ترین و متراکم‌ترین بخش‌های هنگ‌کنگ، اهمیت زیادی دارد، زیرا پروژه باید در زمینی محدود، هم‌زمان ظرفیت اداری قابل‌توجهی ایجاد می‌کرد و به یک نشانه جدید در خط آسمان شهر تبدیل می‌شد.
فرم کلی ساختمان از ساختارهای طبیعی و گل بوهینیا، نماد شهر هنگ‌کنگ، الهام گرفته است. حجم بنا از پایین به بالا به‌صورت تدریجی باریک‌تر می‌شود و گوشه‌های تیز و خطوط مستقیم در آن جای خود را به منحنی‌های نرم می‌دهند. این ویژگی موجب شده است ساختمان از برج‌های اداری معمولی منطقه مرکزی متمایز شود که فرم مستطیلی و نمای یکنواخت دارند.
مهم‌ترین ویژگی بصری هندرسون، پوسته شیشه‌ای خمیده آن است. نمای ساختمان از مجموعه‌ای از پنل‌های شیشه‌ای تشکیل شده که در کنار عناصر فلزی و خطوط سازه‌ای، فرم چندلایه و پیوسته‌ای ایجاد می‌کنند. این نما از دور همچون پوسته‌ای یکپارچه و براق دیده می‌شود، اما در واقع از بخش‌های متعدد و هندسه‌های متفاوت تشکیل شده است.
با وجود ظاهر شفاف، هندرسون را نباید یک ساختمان تمام‌شیشه‌ای به معنای دقیق کلمه دانست. پوسته خارجی آن ترکیبی از شیشه، قاب‌های فلزی، عناصر سایه‌انداز و بخش‌های سازه‌ای است. پیچیدگی اصلی پروژه در آن است که نمای شیشه‌ای با فرم منحنی و غیرمتعارف ساختمان هماهنگ شده است. هندسه پوسته با ساختار داخلی و سیستم باربر ساختمان نیز هماهنگ شده است. استفاده از خطوط مورب و تقسیم‌بندی‌های چندضلعی، علاوه بر ایجاد جلوه بصری، به انتقال نیرو و شکل‌دهی به حجم منحنی ساختمان کمک می‌کند. این نوع طراحی پارامتریک به معماران اجازه داده است فرم نهایی را با محدودیت‌های سایت، نیازهای سازه‌ای و الزامات فضای داخلی هماهنگ کنند.
نمای شیشه‌ای در هنگ‌کنگ باید با شرایط اقلیمی گرم و مرطوب، تابش شدید خورشید و نیاز بالای ساختمان‌های اداری به سرمایش سازگار باشد، به همین دلیل طراحی پوسته فقط بر زیبایی تمرکز ندارد و کنترل نور، کاهش تابش مستقیم و بهبود عملکرد انرژی نیز در آن اهمیت دارد. شیشه‌های عملکردی، کنترل هوشمند تاسیسات و مدیریت نور طبیعی از راهکارهایی هستند که برای کاهش مصرف انرژی این ساختمان بزرگ به کار رفته‌اند.
پروژه با استانداردهای زیست‌محیطی و ساختمان سالم ارزیابی شده است. هندرسون تنها یک برج اداری نیست و در طراحی محوطه آن، فضای باز و مسیرهای دسترسی نیز مورد توجه قرار گرفته است. ایجاد میدان، فضای نشستن، مسیرهای پیاده و عناصر سبز در اطراف ساختمان کمک می‌کند بنا ارتباط بیشتری با خیابان و فضای عمومی داشته باشد. اهمیت هندرسون در ترکیب هم‌زمان فناوری ساخت، طراحی پارامتریک و هویت شهری است. این پروژه نشان می‌دهد که نمای شیشه‌ای می‌تواند از یک سطح تخت و تکراری فراتر برود و به پوسته‌ای سه‌بعدی، منحنی و مجسمه‌وار تبدیل شود.
کپنهاگ؛ مدرسه بین‌المللی کپنهاگ که از نور خورشید انرژی می‌گیرد
مدرسه بین‌المللی کپنهاگ در منطقه نوردهاون به‌دلیل نمایی که از هزاران پنل خورشیدی تشکیل شده، به یکی از نمونه‌های شناخته‌شده معماری آموزشی پایدار در کپنهاگ تبدیل شده است. ساختمان برای جمعیتی حدود ۱۲۰۰ دانش‌آموز طراحی شده و مساحت زیربنای آن حدود ۲۵ هزار مترمربع ذکر شده است. پردیس از چهار بخش یا بال اصلی تشکیل شده که هرکدام برای گروه سنی و نیازهای آموزشی متفاوتی در نظر گرفته شده‌اند. بخش‌ها به‌گونه‌ای سامان یافته‌اند که در کنار فضاهای آموزشی اختصاصی، امکان استفاده از فضاهای مشترک را نیز فراهم کنند.
ویژگی فنی و بصری اصلی بنا، نمای پوشیده از ۱۲ هزار پنل خورشیدی است که مساحت مجموعه آن‌ها حدود ۶۰۴۸ مترمربع اعلام شده است. پنل‌ها در طیف‌هایی از آبی، سبز و فیروزه‌ای دیده می‌شوند و در بخش‌های مختلف پوسته بیرونی ساختمان نصب شده‌اند. پنل‌ها تنها تجهیزاتی روی بام نیستند، بلکه بخشی از نمای ساختمان را تشکیل می‌دهند و ظاهر کلی بنا را می‌سازند.
در طراحی این مدرسه سطح بزرگی از نمای بیرونی برای تولید برق به کار گرفته شده است؛ رویکردی که به‌عنوان سامانه خورشیدی یکپارچه با ساختمان شناخته می‌شود. پنل‌های رنگی با زاویه‌ها و آرایش‌های گوناگون کنار هم قرار گرفته‌اند تا سطح ساختمان یکنواخت و شبیه یک صفحه فنی ساده به نظر نرسد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، سامانه پنل‌های خورشیدی مدرسه سالانه حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ مگاوات‌ساعت برق تولید و بخشی از برق موردنیاز مدرسه را تامین می‌کند. تولید واقعی هر سال ممکن است با توجه به میزان تابش خورشید، جهت و زاویه پنل‌ها، سایه‌اندازی، شرایط جوی و عملکرد تجهیزات تغییر کند.
طراح این مدرسه فناوری خورشیدی را به‌صورت آشکار در معماری بنا وارد کرده است. دانش‌آموزان می‌توانند ببینند که بخشی از برق یک ساختمان چگونه تولید می‌شود و نما چگونه می‌تواند فراتر از زیبایی و محافظت در برابر شرایط محیطی عمل کند، اگرچه پوشاندن نما با پنل خورشیدی به‌تنهایی ساختمان را پایدار نمی‌کند.
پاریس؛ موسسه جهان عرب و معماری میان دو فرهنگ
موسسه جهان عرب در کرانه رود سن، در منطقه پنجم پاریس و نزدیک دانشگاه ژوسیو قرار دارد. هدف ساختمان، معرفی فرهنگ و هنر جهان عرب و فراهم‌کردن فضایی برای نمایشگاه، کتابخانه، پژوهش و برنامه‌های عمومی بود. معماران می‌خواستند این هویت فرهنگی را در معماری بنا بازتاب دهند، بی‌آنکه ساختمان به تقلیدی از معماری تاریخی عربی تبدیل شود. نتیجه بنایی معاصر شد که با زبان معماری پاریس گفت‌وگو می‌کند و در عین حال از الگوهای هندسی و شیوه‌های سنتی کنترل نور الهام می‌گیرد.
مهم‌ترین ویژگی ساختمان، تفاوت چشمگیر میان دو نمای اصلی آن است. نمای شمالی رو به پاریس و رود سن، شیشه‌ای و بازتابنده است. سطح شیشه‌ای تصویر شهر را منعکس می‌کند و بنا را به محیط تاریخی اطرافش پیوند می‌دهد. نمای جنوبی رو به نور شدیدتر خورشید، با شبکه‌ای هندسی پوشیده شده است.
نمای جنوبی از شبکه‌ای متراکم از نقش‌های هندسی ساخته شده که یادآور مشربیه است؛ شبکه مشبکی که در معماری سنتی خاورمیانه برای تعدیل نور، حفظ حریم و ایجاد تهویه به‌کار می‌رفت. حدود ۲۴۰ واحد مکانیکی در این نما تعبیه شده است و هر واحد از روزنه‌هایی شبیه دیافراگم دوربین تشکیل شده‌اند که می‌توانند باز و بسته شوند. سامانه کنترل شدت نور خورشید را می‌سنجد و اندازه گشودگی روزنه‌ها را تغییر می‌دهد، به این ترتیب در نور شدید، آن‌ها بسته‌تر می‌شوند و در نور کمتر، بازتر می‌مانند.
نقش هندسی نما عنصری فقط تزئینی نیست، بلکه سازوکاری برای تنظیم نور روز و کاهش تابش مستقیم به فضای داخلی به‌شمار می‌رود. بازی نور و سایه در طول روز تغییر می‌کند و به اتاق‌ها و فضاهای داخلی کیفیتی متغیر می‌بخشد. تاثیر نما در داخل ساختمان نیز ادامه می‌یابد؛ نور عبوری از الگوهای هندسی، روی سطوح داخلی سایه‌هایی می‌سازد که با تغییر موقعیت خورشید جابه‌جا می‌شوند. این نورپردازی بازدیدکننده را با مضمون اصلی بنا که پیوند میان فرهنگ، هندسه و نور است، درگیر می‌کند.
اهمیت موسسه جهان عرب در این است که الهام‌گرفتن از معماری سنتی را به ترجمه‌ای معاصر تبدیل می‌کند. مشربیه در اینجا نه به شکل بازسازی تاریخی، بلکه به‌صورت الگویی فناورانه و متحرک بازتفسیر شده است. نمای جنوبی تصویر بنا را در حافظه شهر ماندگار می‌کند و هم‌زمان پرسشی معماری را پیش می‌کشد: چگونه می‌توان میان نور، اقلیم، فناوری و هویت فرهنگی تعادل برقرار کرد؟
پاریس؛ پروژه‌ای برای المپیک و زندگی روزمره شهروندان
مرکز آبی المپیک پاریس در منطقه سن‌دنی در شمال پایتخت فرانسه یکی از مهم‌ترین پروژه‌های معماری ساخته‌شده برای بازی‌های المپیک ۲۰۲۴ بود. این ساختمان برای میزبانی مسابقات شنا، شیرجه و واترپلو طراحی شد، اما ایده اصلی آن فقط تامین یک سالن ورزشی موقت نبود. پس از پایان بازی‌ها، مرکز آبی به مجموعه‌ای عمومی برای آموزش شنا، ورزش، تفریح و فعالیت‌های محلی تبدیل شد. پروژه نمونه‌ای از تلاش برای جلوگیری از تبدیل تاسیسات المپیک به بناهایی کم‌استفاده پس از پایان مسابقات بود.
یکی از ویژگی‌های شاخص پروژه، پل عابر پیاده‌ای است که مرکز آبی را به ورزشگاه دو فرانس متصل می‌کند. این پل فقط نقش ارتباطی ندارد، بلکه به‌عنوان بخشی از فضای شهری و مسیر دسترسی پیاده طراحی شده است. اتصال ساختمان به شبکه حمل‌ونقل و مسیرهای پیاده اهمیت زیادی دارد، زیرا یک مرکز ورزشی بزرگ بدون دسترسی مناسب می‌تواند به جزیره‌ای جدا از شهر تبدیل شود.
نمای ساختمان ساده و شفاف طراحی شده، اما مهم‌ترین عنصر معماری آن سقف چوبی بزرگ است. این سقف با استفاده از چوب مهندسی‌شده ساخته شده و فرم آن به‌گونه‌ای است که حجم کلی ساختمان را کاهش می‌دهد. بخشی از سقف با صفحات خورشیدی پوشانده شده است؛ اقدامی که برای کاهش وابستگی مجموعه به شبکه برق و تامین بخشی از انرژی مورد نیاز انجام شده است.
طراحی سقف به کاهش حجم هوای داخلی و کنترل نیازهای گرمایشی کمک می‌کند. استفاده گسترده از چوب، کاهش مصرف انرژی و توجه به مصالح کم‌کربن به‌عنوان بخشی از راهبرد زیست‌محیطی مرکز معرفی شده است. اطراف ساختمان نیز فضای سبز و محوطه‌سازی جدید شکل گرفته است تا بنا با محیط پیرامون خود ارتباط بیشتری برقرار کند.
نتیجه مثبت اصلی پروژه، ایجاد یک زیرساخت ورزشی ماندگار در منطقه‌ای است که پیش از این با کمبود امکانات عمومی ورزشی روبه‌رو بود. استفاده از مرکز برای آموزش شنا و فعالیت‌های روزمره، ارزش اجتماعی آن را پس از المپیک افزایش می‌دهد، همچنین طراحی کم‌کربن و استفاده از انرژی خورشیدی، آن را به نمونه‌ای قابل‌توجه در معماری تاسیسات ورزشی تبدیل کرده است.
نظر شما