به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، رشد جمعیت شهری و افزایش قیمت زمین، توسعه فضاهای سبز را به یکی از دشوارترین مسائل مدیریت شهری تبدیل کرده است. در بسیاری از کلان‌شهرها، زمین‌های آزاد یا به ساخت‌وساز اختصاص پیدا کرده‌اند یا آن‌قدر گران هستند که تملک آن‌ها برای ایجاد پارک عمومی به بودجه‌ای سنگین نیاز دارد. در چنین شرایطی استفاده از فضاهای موجود در ارتفاع می‌تواند راهی برای افزایش سطح سبز بدون اشغال زمین‌های تازه باشد.
باغ‌های مرتفع شکل‌های گوناگونی دارند. تبدیل یک بزرگراه قدیمی به پارک خطی، ایجاد باغ روی بام ساختمان‌های تجاری، ساخت گلخانه‌های شهری در بالای سازه‌ها و طراحی تراس‌های عمومی سبز در این دسته قرار می‌گیرند. این فضاها علاوه‌بر ایجاد امکان تفریح و پیاده‌روی، می‌توانند بخشی از آب باران را جذب کنند، دمای سطح ساختمان‌ها را کاهش دهند و با کمک به زیست پرندگان و حشرات، تنوع زیستی منطقه را ارتقا دهند.
تجربه شهرهای مختلف نشان می‌دهد موفق‌ترین پروژه‌ها آن‌هایی هستند که در کنار معماری سبز، برنامه اجتماعی مشخص دارند. برگزاری رویدادهای فرهنگی، ایجاد مسیرهای پیاده، استفاده از گیاهان بومی و تضمین دسترسی رایگان یا کم‌هزینه، باغ مرتفع را از یک نمای سبز به بخشی فعال از زندگی شهری تبدیل می‌کند. ساخت باغ در ارتفاع باید نه یک مد معماری، بلکه بخشی از برنامه جامع تاب‌آوری شهری باشد.
سئول؛ سئولو ۷۰۱۷ و بازتعریف یک زیرساخت فرسوده
پروژه سئولو ۷۰۱۷ در سئول کره‌جنوبی یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های تبدیل سازه مرتفع به فضای عمومی است. این طرح در سال ۲۰۱۷ روی یک بزرگراه هوایی قدیمی در نزدیکی ایستگاه مرکزی سئول اجرا شد. سازه‌ای که پیش‌تر برای عبور خودروها طراحی شده بود، پس از بازآفرینی به مسیر پیاده‌روی سبز، فضای مکث و سکویی برای مشاهده بخش‌هایی از شهر تبدیل شد. نام «۷۰۱۷» به سال ساخت بزرگراه و سال تغییر کاربری آن اشاره دارد. این پروژه حدود ۹۸۳ تا هزار متر طول دارد و عرض آن در بخش‌های مختلف بین ۱۰ تا ۲۵ متر متغیر است.
این مسیر در ارتفاع تقریبی ۱۶ تا ۱۷ متر بالاتر از سطح خیابان قرار دارد و در آن مجموعه‌ای از درختچه‌ها، درختان و گیاهان شامل ۲۲۰ گونه مختلف در ارتفاع قرار گرفته‌اند. گیاهان در گلدان‌ها و مخازن بزرگ بتنی قرار گرفته‌اند و در بخش‌های مختلف، باغچه‌هایی با موضوعات گیاه‌شناسی متفاوت شکل گرفته است. برای جلوگیری از قطع ارتباط مسیر با خیابان، ۱۷ مسیر دسترسی شامل پلکان، آسانسور و پل‌های ارتباطی ایجاد شده است. سئولو فقط یک باغ روی سازه نیست، بلکه بخشی از شبکه پیاده شهری محسوب می‌شود.
سئول برای ایجاد فضای عمومی جدید، ناچار به خرید زمین گسترده نشد؛ مدیریت شهری از یک زیرساخت موجود استفاده کرد و آن را از مسیر خودرومحور به فضای انسان‌محور تبدیل کرد. در اطراف مسیر نیز کافه‌ها، فروشگاه‌ها، مراکز فرهنگی و فضاهای نشستن شکل گرفتند. این تغییر موجب شد بعضی محدوده‌های اطراف ایستگاه سئول دوباره مورد توجه گردشگران و شهروندان قرار گیرند.
گزارش‌های رسمی شهرداری سئول نشان می‌دهند سئولو ۷۰۱۷ در سال‌های پس از افتتاح، به یکی از مقاصد مهم پیاده‌روی و گردش شهری تبدیل شد و ارتباط پیاده میان ایستگاه مرکزی سئول، بازار نامدائه‌مون، محله‌های تجاری و خیابان‌های اطراف را افزایش داد. این مسیر به محل برگزاری رویدادهای فرهنگی، نمایش‌های خیابانی، بازارچه‌ها و برنامه‌های آموزشی تبدیل شده است. ارزش اصلی سئولو در پیوند دادن محله‌ها، کاهش وابستگی به خودرو در یک محدوده و ایجاد فضای عمومی در زمینی است که پیش‌تر برای تردد وسایل نقلیه استفاده می‌شد.
سنگاپور؛ تلفیق تراکم ساختمانی با فضای سبز
سنگاپور یکی از پیشروترین شهرهای جهان در ادغام پوشش گیاهی با ساختمان‌های بلند است. محدودیت زمین، تراکم جمعیت و سیاست‌های بلندمدت دولت سنگاپور برای تبدیل شهر به «شهری در باغ»، موجب شده است فضای سبز در این کشور فقط به پارک‌های زمینی محدود نباشد. باغ‌های عمودی، دیوارهای سبز، بام‌های سبز و تراس‌های عمومی در بسیاری از پروژه‌های جدید سنگاپور دیده می‌شوند.
ساختمان کپیتال‌اسپرینگ یکی از نمونه‌های قابل‌توجه این رویکرد است. این برج بلندمرتبه در مرکز سنگاپور در سال ۲۰۲۲ افتتاح شد که حدود ۲۸۰ متر ارتفاع دارد و از ۵۱ طبقه تشکیل شده است. در آن واحدهای اداری، آپارتمان‌های مسکونی، رستوران، فضاهای تجاری و باغ‌های مرتفع در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند و در طراحی آن فضاهای سبز در طبقات مختلف ساختمان جانمای شده است. در این مجموعه بخش‌هایی از باغ و تراس در ارتفاع ساخته شده و با مسیرهای داخلی، فضای تجاری، اداری و رستورانی پیوند خورده است. طراحی ساختمان تلاش می‌کند تجربه حضور در باغ را از سطح زمین به طبقات بالاتر منتقل کند.
مهم‌ترین فضای سبز پروژه، باغ موسوم به واحه سبز است که در چند طبقه میانی ساختمان، در محدوده طبقات هفدهم تا بیستم امتداد پیدا می‌کند. این باغ چهارطبقه حدود ۸۰۰۰ مترمربع وسعت دارد و از نظر ابعاد، یکی از بزرگ‌ترین فضاهای سبز عمودی در یک برج محسوب می‌شود. در بخش‌های مختلف این باغ درختان، گیاهان گرمسیری، مسیرهای پیاده، فضاهای نشستن و تراس‌های سبز طراحی شده است. این فضاها به‌صورت یک باغ منفرد در یک طبقه ساخته نشده‌اند، بلکه همچون شبکه‌ای عمودی در داخل برج حرکت می‌کنند. در بعضی نقاط، ارتفاع فضای باغ چند متر است و کاربران می‌توانند از میان پوشش گیاهی، طبقات بالاتر و پایین‌تر را مشاهده کنند. در طبقه همکف نیز فضای سبز با مسیرهای پیاده به خیابان‌های اطراف متصل می‌شود.
اهمیت کپیتال‌اسپرینگ فقط در تعداد درختان یا ظاهر سبز آن نیست، بلکه در ادغام فضای سبز با ساختمان تجاری و مسکونی است. پروژه نشان می‌دهد که ساختمان‌های متراکم می‌توانند چندمنظوره باشند و بخشی از فضای عمومی یا نیمه‌عمومی را در ارتفاع جای دهند. در شهری که زمین برای ساخت پارک‌های جدید محدود است، استفاده از تراس‌ها و طبقات میانی ساختمان می‌تواند سطح دسترسی به فضای سبز را افزایش دهد.
موفقیت سنگاپور تنها حاصل اجرای پروژه‌های ساخت‌وساز نیست. دولت این کشور طی سال‌ها با برنامه‌هایی از جمله توسعه پوشش سبز، حمایت از بام‌های سبز و تعیین ضوابط زیست‌محیطی برای پروژه‌های ساختمانی، فضای سبز را به بخشی از سیاست توسعه شهری تبدیل کرده است. برنامه‌های رسمی سنگاپور درباره گسترش فضای سبز در ارتفاع نیز به استفاده از بام‌ها و نماهای سبز در ساختمان‌ها کمک کرده‌اند.
فضاهای سبز مرتفع در سنگاپور به سایه‌اندازی، کاهش دمای سطوح، بهبود کیفیت محیط و ایجاد زیستگاه‌های کوچک برای گونه‌های گیاهی و جانوری کمک می‌کنند. بعضی باغ‌های مرتفع فقط برای کاربران ساختمان یا مشتریان مجموعه قابل دسترس هستند و بعضی دیگر به‌عنوان فضای سبز شهری به روی عموم گشوده‌اند.
روتردام؛ داک‌اکر و کشاورزی در ارتفاع
روتردام به‌دلیل آزمایش‌های شهری در زمینه استفاده از بام‌ها شهرت دارد. یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌ها «داک‌اکر» است؛ مزرعه‌ای شهری که روی بام ساختمان شیه‌بلاک در مرکز روتردام ایجاد شده است. این پروژه از سال ۲۰۱۲ فعال است و به‌عنوان نمونه‌ای از کشاورزی شهری در ارتفاع شناخته می‌شود. در داک‌اکر سبزیجات، گیاهان خوراکی، گل‌ها و بعضی محصولات کشاورزی در بسترهای مخصوص کشت می‌شوند. بخشی از محصولات برای استفاده در رستوران‌ها و فعالیت‌های محلی به کار می‌رود و فضای بام نیز برای برنامه‌های آموزشی و بازدید عمومی استفاده می‌شود. وجود کندوهای زنبورعسل و تاکید بر تنوع زیستی، پروژه را از یک باغ تزئینی فراتر برده است.
یکی از ویژگی‌های مهم داک‌اکر، استفاده هم‌زمان از بام برای تولید غذا، افزایش تنوع زیستی و مدیریت آب باران است. لایه‌های خاک و پوشش گیاهی می‌توانند بخشی از آب باران را در خود نگه دارند و فشار واردشده بر شبکه فاضلاب شهری را کاهش دهند. وجود گل‌ها و گیاهان متنوع، محیط مناسبی برای زنبورها و سایر حشرات ایجاد می‌کند، همچنین نزدیکی مزرعه به رستوران‌ها و مراکز شهری، امکان استفاده محلی از بخشی از محصولات را فراهم می‌سازد و مسیر تولید تا مصرف را کوتاه‌تر می‌کند.
برگزاری فعالیت‌های اجتماعی، مشارکتی و آموزشی نیز از دیگر نتایج این پروژه است. شهروندان از طریق بازدید، حضور در کارگاه‌ها، برنامه‌های آموزشی، فعالیت‌های داوطلبانه و رویدادهای مرتبط با کشاورزی شهری با پروژه ارتباط دارند. در شهری همچون روتردام که با بارندگی شدید و خطر آب‌گرفتگی روبه‌روست، بام‌های سبز می‌توانند بخشی از آب باران را پیش از ورود به شبکه فاضلاب نگه دارند.
روتردام در سال‌های اخیر توسعه بام‌های سبز را به‌صورت شبکه‌ای دنبال می‌کند. بعضی بام‌ها برای کشاورزی، بعضی برای تفریح و بعضی برای انرژی خورشیدی یا مدیریت آب استفاده می‌شوند. برنامه‌هایی همچون جشنواره‌های بام، امکان بازدید عمومی از مکان‌هایی را فراهم می‌کنند که در سطح خیابان دیده نمی‌شوند.
دبی؛ فضای عمومی معلق میان دو برج
مجموعه لینک در دبی یک فضای عمومی است که در ارتفاع شکل گرفته است. این پروژه که در سال ۲۰۲۴ افتتاح شده است، دو برج بلندمرتبه را در ارتفاعی حدود ۱۰۰ متر بالاتر از سطح زمین به یکدیگر متصل می‌کند. لینک برخلاف باغ‌های سنتی، ترکیبی از فضای سبز، تراس‌های عمومی، رستوران‌ها، سکوی تماشا و فضاهای تفریحی است. این سازه حدود ۲۳۰ متر طول دارد و مساحت آن نزدیک به ۹۴۰۰ مترمربع اعلام شده است. در طراحی داخلی و تراس‌های آن از عناصر سبز و فضای باز استفاده شده است تا بازدیدکنندگان بتوانند در ارتفاع، منظره شهر دبی را تجربه کنند.
این مجموعه یکی از بزرگ‌ترین سازه‌های افقی معلق در جهان به‌شمار می‌رود و از فاصله دور همچون یک پل شیشه‌ای بزرگ میان دو برج دیده می‌شود. یکی از ویژگی‌های مهم پروژه، ایجاد چشم‌انداز ۳۶۰ درجه از دبی است. بازدیدکنندگان از داخل و تراس‌های مجموعه می‌توانند مناظر برج خلیفه، مرکز شهر و خیابان‌های اطراف را مشاهده کنند. فضای سبز این پروژه بیشتر به شکل گلدان‌های بزرگ، تراس‌های محوطه‌سازی‌شده و پوشش گیاهی تزئینی در کنار فضاهای تجاری دیده می‌شود.
لینک نشان می‌دهد که فضای عمومی مرتفع می‌تواند فقط به بام یک ساختمان محدود نباشد و میان چند برج در قالب یک پل شهری شکل بگیرد. این الگو برای مناطق پرتراکم می‌تواند به ایجاد مسیرهای پیاده، تراس‌های سبز، فضاهای فرهنگی و نقاط تماشای شهری کمک کند.
نظر شما