به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، شتاب تغییرات اقلیمی، افزایش دمای شهرها، تشدید امواج گرما و دگرگونی الگوهای بارش، ضرورت بازنگری در شیوه طراحی و بازآفرینی فضاهای شهری را بیش از پیش آشکار کرده است. در این میان، بازآفرینی شهری فرصتی فراهم می‌کند تا مکان‌ها و زیرساخت‌های موجود، به‌جای آن‌که تخریب و جایگزین شوند، با نیازهای امروز شهروندان و الزامات اقلیمی سازگار شوند. چنین رویکردی می‌تواند هم‌زمان از ظرفیت‌های کالبدی و هویتی مکان بهره بگیرد و کیفیت محیطی و اجتماعی آن را ارتقا دهد.
یکی از مسیرهای موثر در این زمینه، شکل‌دادن به مجموعه‌های چندکاربری است که فعالیت‌های عمومی، فرهنگی، تفریحی، تجاری یا خدماتی را در پیوند با یکدیگر و در فضای باز شهری جای می‌دهند. تنوع کارکردی در صورت برخورداری از طراحی مناسب به پویایی مکان در ساعات و فصل‌های مختلف کمک می‌کند و آن را از فضایی عبوری یا تک‌منظوره به بخشی فعال از زندگی روزمره شهر تبدیل می‌کند. سازگاری اقلیمی باید از آغاز در سازمان‌دهی این فضاها حضور داشته باشد، نه آن‌که به افزوده‌ای تزیینی در پایان فرایند طراحی محدود شود.
در این رویکرد سطوح نفوذپذیر، پوشش گیاهی، سایه‌اندازی، حضور آب و پیوند پیاده‌راه‌ها با فضاهای سبز، اجزایی کلیدی به‌شمار می‌روند. سطوح نفوذپذیر می‌توانند به جذب آب باران در محل و کاهش رواناب سطحی کمک کنند، درختان و سایه‌بان‌ها نیز با ایجاد سایه و بهبود آسایش حرارتی، استفاده از فضاهای باز را در دوره‌های گرم سال دلپذیرتر می‌سازند. ترکیب این عناصر با فضاهای مکث و مسیرهای دسترس‌پذیر، کیفیت محیطی را افزایش می‌دهد و امکان استفاده فراگیرتر از مجموعه را برای گروه‌های مختلف شهروندان فراهم می‌کند.
سازگاری اقلیمی فقط به افزودن فضای سبز یا عناصر آبی محدود نیست، بلکه به تصمیم‌هایی درباره استفاده مجدد از بناها و زیرساخت‌ها، پیوستگی فضاهای عمومی، انتخاب مصالح، نفوذپذیری زمین، دسترسی پیاده و تنوع فعالیت‌ها وابسته است. میزان اثرگذاری هر راهکار به شرایط اقلیمی، ویژگی‌های بستر، نگهداشت و نحوه اجرای آن وابسته است.
پراگ، جمهوری چک؛ بازآفرینی بلوک شهری به مجموعه‌ای چندکاربری و نفوذپذیر
یک دفتر معماری و شهرسازی پرتغالی طرحی با عنوان «کودانسکا۱۴۴۱» را در یک بلوک ساختمانی در شهر پراگ پیاده‌سازی کرده است. این طرح بلوک ساختمانی موجود را به مجموعه‌ای نفوذپذیر تبدیل می‌کند که در آن مسکن اجتماعی شهری، واحدهای تجاری و میدان مرکزی منظرپردازی‌شده جای گرفته‌اند. پیاده‌راه‌سازی، تردد و جابه‌جایی سبز و فضاهای عمومی از اولویت‌های اصلی پروژه هستند.
این طرح افزون بر ایجاد پیوندهای تازه میان ساختمان موجود و بافت شهری پیرامون، سامانه‌ای برای منظر و مدیریت آب در بر گرفته است که سطح نفوذپذیر محوطه را ۲۱ درصد افزایش می‌دهد. کودانسکا۱۴۴۱ نمونه‌ای از نوسازی شهری است که به نیازهای معاصر از جمله فضاهای جمعی، تنظیم رابطه با فضای عمومی، محیط‌های سبز، بهره‌برداری پایدار از منابع طبیعی و سازگاری با شرایط اقلیمی توجه دارد.
حجم کلی بنا با ایجاد برش‌هایی در توده ساختمانی شکل گرفته و به چند بلوک مسکونی تقسیم شده است. در میان این بلوک‌ها، فضای خالی مرکزی با فرمی ارگانیک قرار دارد و ارتباط میان بخش‌های مجموعه را برقرار می‌کند. برش‌ها علاوه بر ایجاد پیوندهای تازه با بافت شهری و چشم‌انداز جدید، به تهویه و نفوذپذیری مجموعه نیز کمک می‌کنند. ارتفاع بنا به‌تدریج به‌سمت فضای مرکزی کاهش پیدا می‌کند و به تراس‌ها می‌رسد. نمای رو به حیاط از نظر فرم و مصالح با نمای بیرونی تفاوت دارد؛ نمای بیرونی با مصالح تزیینی در رنگ‌های صورتی، کرم، سبز، طلایی و آبی پوشیده شده است. بالکن‌ها، ایوانک‌ها، سایه‌بان‌ها، گلدان‌ها و اجزای سایه‌انداز نیز به نمای ساختمان تنوع می‌بخشند.
میدان مرکزی از عناصر اصلی بازطراحی بلوک است. فضای آن از میدانچه‌ها، باغ‌ها، زمین‌های بازی، محلهای نشستن و مسیرهای پیاده تشکیل شده است و در مرکز مجموعه، میدانچه‌ای با زمین بازی کودکان قرار دارد. دسترسی به این بخش از مسیری دروازه‌دار انجام می‌شود که در طول روز باز است و شب‌ها بسته می‌شود. چیدمان فضاهای سبز و طراحی منظر از الگویی شعاعی پیروی می‌کند و پوشش گیاهی آن از گیاهان اصلی و گونه‌های شاخص شکل گرفته است؛ به‌ترتیب ۸۰ و ۲۰ درصد از ترکیب گیاهی را این دو گروه تشکیل می‌دهند.
در طراحی محوطه سامانه‌های جمع‌آوری آب، باغچه‌های نفوذپذیر، کف‌پوش‌های نفوذپذیر که آب باران را به زمین عبور می‌دهند و بام‌های مجهز به سامانه‌های زیست‌پالایی در نظر گرفته شده‌اند. اجرای مرحله نخست سطح نفوذپذیر محوطه را ۲۱ درصد افزایش می‌دهد. در مرحله دوم نیز قرار است این سطح بیشتر شود تا آب باران بهتر به زمین نفوذ کند و از روان‌شدن آن بر سطح محوطه کاسته شود.
این تدابیر بخشی از آب باران را به خاک و لایه‌های بستر هدایت می‌کنند و با نگهداشت موقت آب و افزایش تبخیر و تعرق گیاهان، سرعت و حجم رواناب سطحی را کاهش می‌دهند. باغچه‌های کاشته‌شده و فضاهای سبز سایه‌انداز نیز می‌توانند در تعدیل گرمای محلی و پشتیبانی از پوشش گیاهی در دوره‌های کم‌بارش نقش داشته باشند، بنابراین طرح هم‌زمان به دو مسئله سازگاری اقلیمی یعنی بارش‌های شدید و کوتاه‌مدت و دوره‌های گرم و خشک پاسخ می‌دهد.
واحدهای تجاری در امتداد لبه‌های بلوک قرار دارند و واحدهای مسکونی همکف رو به حیاط داخلی باز می‌شوند؛ حیاطی سبز و آرام که برای استفاده ساکنان در نظر گرفته شده است. ساختمان مسکن اجتماعی شهرداری از بخش‌های دیگر مجموعه متمایز شده است. این بخش در گوشه بلوک قرار دارد و با وجود پیروی از شبکه هندسی کلی مجموعه، نمایی متفاوت دارد. نمای بتنی آن ترکیبی از سطوح صاف و شیاردار است و بخش فرورفته گوشه ساختمان، فضاهای مشترک و باغ‌های جمعی را در خود جای می‌دهد.
رم؛ بازآفرینی انبار قدیمی حمل‌ونقل با تمرکز بر سازگاری اقلیمی
شورای شهر رم تفاهم‌نامه بازآفرینی انبارهای «دپوزیتی دله ویتوریه» را در میدان بینسیزا تصویب کرده است. این انبار متعلق به شرکت حمل‌ونقل شهری رم است که در اوایل قرن بیستم ساخته شده و نزدیک به دو دهه متروکه بوده است. طرح بازسازی آن را دفتر معماری استفانو بوئری تهیه کرده و قرار است مجموعه‌ای چندمنظوره با فضاهای فرهنگی، آموزشی، تجاری، کاری و تفریحی، در کنار فضاهای عمومی و محوطه‌های سبز در آن شکل بگیرد.
این مجموعه در محله پراتی دله ویتوریه قرار دارد و مساحتی حدود ۱۶ هزار مترمربع را در بر می‌گیرد. یکی از بخش‌های اصلی طرح، باغی به وسعت هشت هزار مترمربع است که در ارتفاع ۱۵ متری از سطح زمین روی بام مجموعه ساخته می‌شود. این فضای سبز مرتفع افزون بر فراهم‌کردن مکانی برای گردش و گردهمایی، لایه‌ای سبز به بافت متراکم محله می‌افزاید.
سازگاری با شرایط اقلیمی از محورهای اصلی طرح است. در محلهای که سطوح سخت و ساختمانی فراوان دارد، کاشت درختان، درختچه‌ها و گیاهان چندساله می‌تواند به ایجاد سایه و خنک‌ترشدن فضاهای عمومی کمک کند. پوشش گیاهی با جذب دی‌اکسیدکربن و بخشی از ذرات معلق، به بهبود کیفیت هوای محلی کمک خواهد کرد. تنوع گونه‌ها و ترکیب‌های گیاهی نیز برای افزایش تنوع زیستی و فراهم‌کردن چشم‌اندازهایی در حال تغییر طی فصل‌های سال در نظر گرفته شده است.
در طبقه همکف، حیاط داخلی انبار به فضای عمومی بازی تبدیل می‌شود که به روی شهر گشوده است و خدمات تجاری، فضاهای فرهنگی و محیط‌های کاری را در خود جای می‌دهد. دو میدان درخت‌کاری‌شده مجموعه‌ای از فضاهای عمومی به‌هم‌پیوسته را شکل می‌دهند. باغ بام نیز برای برگزاری رویدادها، نمایشگاه‌های روباز و نصب آثار هنری طراحی شده است.
باغ مرتفع با مسیرهایی پیچ‌درپیچ و فضاهای سبز گوناگون، امکان حرکت و مکث را در بخش‌های مختلف محوطه فراهم می‌کند. درختستان‌ها، تراس‌ها و ترکیب‌های متنوع گیاهی، علاوه بر ایجاد تجربه‌های متفاوت در طول مسیر، به سایه‌اندازی و تعدیل شرایط محیطی کمک می‌کنند، به این ترتیب انبار متروکه می‌تواند به مقصدی عمومی برای محله تبدیل شود و هم‌زمان بخشی از پاسخ به گرما و کمبود فضای سبز در بافت متراکم رم باشد.
بازاستفاده از سازه‌ای متروکه به حفظ بخشی از میراث صنعتی رم و بازگرداندن آن به زندگی روزمره شهر کمک می‌کند. پیوند فضاهای فرهنگی و کاری با میدان‌ها و باغ بام مجموعه را به کانونی تازه برای تعامل و فعالیت‌های محلی تبدیل می‌کند. بازآفرینی دپوزیتی دله ویتوریه فراتر از تغییر کاربری یک انبار، تلاشی برای افزودن فضای عمومی و سبز به محلهای متراکم است.
نظر شما