به گزارش خبرگزاری ایمنا از مازندران، این استان شمالی به دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، قرارگیری در مجاورت دریای خزر، وجود رشته‌کوه البرز و گستردگی رودخانه‌ها و مناطق کوهستانی، در برابر تغییرات الگوهای بارشی و وقوع سیلاب آسیب‌پذیر است.
بارش‌های شدید در مدت‌زمان کوتاه، انسداد مسیرهای عبور آب، آب‌گرفتگی معابر و طغیان رودخانه‌ها از جمله مخاطراتی است که می‌تواند مناطق شهری، روستایی و محورهای ارتباطی استان را تحت تأثیر قرار دهد.
در چنین شرایطی، پدیده ال‌نینو و اثرات احتمالی آن بر الگوهای اقلیمی، ضرورت توجه به پیش‌بینی‌های هواشناسی و آمادگی دستگاه‌های مسئول برای روبه‌رو شدن با مخاطرات جوی را افزایش داده است؛ موضوعی که مسئولان هواشناسی، مدیریت بحران، آب منطقه‌ای و معاونت عمرانی استانداری مازندران بر ابعاد مختلف آن تأکید دارند.
ال‌نینو؛ ضرورت آمادگی بدون پیش‌داوری درباره سیلاب
آنچه از مجموع دیدگاه‌های کارشناسی و اقدامات اعلام‌شده در مازندران برمی‌آید، ضرورت توجه هم‌زمان به پیش‌بینی‌های اقلیمی و آمادگی میدانی برای مقابله با مخاطرات احتمالی است. ال‌نینو می‌تواند یکی از عوامل مؤثر بر الگوهای اقلیمی باشد، اما به‌تنهایی وقوع بارش‌های سنگین یا سیلاب را در یک منطقه مشخص قطعی نمی‌کند.
در مازندران نیز شرایط محلی، از جمله دمای دریای خزر، سامانه‌های بارشی خزری و مدیترانه‌ای، وضعیت رودخانه‌ها، ظرفیت آبگذری سازه‌ها و میزان آمادگی زیرساخت‌ها، در تعیین میزان خسارات احتمالی نقش دارند.
لایروبی ۱۳۸ کیلومتر از رودخانه‌های استان، فعالیت ماشین‌آلات در ۳۵ نقطه، شناسایی محدوده‌هایی به طول ۳۶۰ کیلومتر برای مدیریت درختان خطرآفرین و تعیین تکلیف ۲۷۰ سازه فاقد آبگذری مناسب، بخشی از اقداماتی است که مسئولان برای کاهش خطر سیلاب اعلام کرده‌اند.
با این حال، اثربخشی این اقدامات به تکمیل به‌موقع عملیات، نظارت بر عملکرد دستگاه‌ها، رفع موانع موجود در مسیر آب و اطلاع‌رسانی دقیق و سریع به مردم وابسته است. در استانی مانند مازندران که بارش‌های شدید می‌تواند در مدت کوتاهی به طغیان رودخانه‌ها و آب‌گرفتگی مناطق شهری و روستایی منجر شود، پیشگیری نباید صرفاً به زمان صدور هشدار محدود بماند.
در نهایت، معیار موفقیت مدیریت بحران در روبه‌رو شدن با شرایط اقلیمی پیش‌رو، نه پیش‌بینی قطعی سیلاب بر مبنای ال‌نینو، بلکه میزان آمادگی زیرساخت‌ها، هماهنگی دستگاه‌ها و توانایی کاهش خسارات احتمالی در صورت وقوع بارش‌های شدید خواهد بود.
ال‌نینو چیست و چه تأثیری بر اقلیم مازندران دارد؟
هوشنگ بهزادی، مدیرکل هواشناسی مازندران، در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا در مازندران با تشریح سازوکار پدیده ال‌نینو و اثرات احتمالی آن بر اقلیم ایران و استان اظهار می‌کند: ال‌نینو یکی از فازهای چرخه نوسان جنوبی ال‌نینو یا «ENSO» است؛ پدیده‌ای اقلیمی در مقیاس بزرگ که با تغییر دمای سطح آب‌های استوایی اقیانوس آرام همراه است و از طریق تأثیر بر گردش عمومی جو، می‌تواند الگوهای دما، بارش و رخدادهای حدی اقلیمی را در مناطق مختلف جهان تغییر دهد.
وی با اشاره به سه وضعیت اصلی این چرخه می‌افزاید: این چرخه شامل ال‌نینو، لانینا و حالت خنثی است. در وضعیت ال‌نینو، دمای سطح آب‌های مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی بالاتر از حد نرمال قرار می‌گیرد؛ در حالی که در لانینا، دمای این مناطق پایین‌تر از نرمال است و در حالت خنثی نیز دمای آب‌ها به شرایط معمول نزدیک است.
مدیرکل هواشناسی مازندران با تأکید بر اینکه ال‌نینو به‌تنهایی عامل قطعی وقوع بارش یا خشکسالی نیست، تصریح می‌کند: این پدیده برخلاف سامانه‌های جوی کوتاه‌مدت، یک دورپیوند اقلیمی بلندمدت است که در مقیاس ماهانه و فصلی بر احتمال تغییر الگوهای جوی اثر می‌گذارد؛ بنابراین نمی‌توان صرفاً بر اساس وقوع آن، درباره میزان بارش یا احتمال سیلاب در یک منطقه اظهارنظر قطعی کرد.
بهزادی با اشاره به وضعیت احتمالی ایران در سال زراعی ۱۴۰۵ تا ۱۴۰۶ بیان می‌کند: اثر ال‌نینو در ایران بیشتر در فصل سرد سال بررسی می‌شود و در برخی سال‌ها، همراهی این پدیده با شرایط مناسب جوی می‌تواند به افزایش فعالیت سامانه‌های بارشی منجر شود؛ البته میزان اثرگذاری آن در مناطق مختلف کشور یکسان نیست.
وی تغییر در مقدار و زمان‌بندی بارش‌ها، نوسانات دمایی و احتمال افزایش برخی رخدادهای حدی از جمله بارش‌های سنگین را از پیامدهای احتمالی این شرایط می‌داند.
مدیرکل هواشناسی مازندران درباره چشم‌انداز اقلیمی استان در نیمه سرد سال جاری نیز می‌گوید: بر اساس چشم‌اندازهای فصلی، انتظار می‌رود بارش‌ها در محدوده نرمال تا کمی بیش از نرمال قرار گیرند و دما در بیشتر ماه‌ها کمی بالاتر از نرمال باشد؛ با این حال، در صورت فراهم شدن شرایط جوی لازم، احتمال وقوع بارش‌های سنگین نیز وجود دارد.
بهزادی خاطرنشان می‌کند: افزایش بارش‌ها می‌تواند به بهبود منابع آب استان کمک کند، اما لزوماً به معنای جبران کمبودهای سال‌های گذشته نیست؛ از سوی دیگر، بارش‌های شدید می‌تواند مخاطراتی مانند آب‌گرفتگی، سیلاب و رانش زمین را به همراه داشته باشد. از این رو، ارزیابی نهایی شرایط باید بر اساس خروجی مدل‌های پیش‌بینی فصلی و بولتن‌های رسمی هواشناسی انجام شود.
مدیریت بحران مازندران در آماده‌باش؛ شناسایی ۲۷۰ سازه فاقد آبگذری
در کنار ارزیابی شرایط اقلیمی، آمادگی دستگاه‌های اجرایی برای کاهش خسارات احتمالی سیلاب، یکی از محورهای اصلی برنامه‌ریزی مدیریت بحران استان است.
حسینعلی محمدی‌شیرکلایی، مدیرکل مدیریت بحران مازندران، در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای آمادگی در برابر سیلاب‌های احتمالی اظهار می‌کند: با توجه به شرایط مطرح‌شده درباره پدیده ال‌نینو، جلسات ستاد مدیریت بحران و کمیته پیشگیری از سیلاب با تأکید استاندار مازندران برگزار شده و دستورالعمل‌های آمادگی و مواجهه با حوادث نیز به دستگاه‌های اجرایی مسئول ابلاغ شده است.
وی می‌افزاید: برای ارزیابی توان عملیاتی شهرداری‌ها و دهیاری‌ها، به‌ویژه در حوزه مدیریت سیلاب، نمایندگانی به‌عنوان ناظر در کمیته‌های سیلاب شهرداری‌ها معرفی شده‌اند تا میزان آمادگی این مجموعه‌ها بررسی شود.
مدیرکل مدیریت بحران مازندران با اشاره به ضرورت بازگشایی مسیرهای عبور آب تصریح می‌کند: یکی از اولویت‌های اساسی، شناسایی و رفع مشکلات سازه‌های تقاطعی فاقد آبگذری مناسب است که در این زمینه، تکلیف ۲۷۰ سازه مشخص و مسئولیت پیگیری آن‌ها میان دستگاه‌های مربوط توزیع شده است.
محمدی‌شیرکلایی ادامه می‌دهد: دستگاه‌های مسئول مکلف شده‌اند برای رفع انسداد و بهبود آبگذری این سازه‌ها اقدام کنند؛ همچنین تجهیزات و توان عملیاتی دستگاه‌ها از طریق ارزیابی‌ها و برگزاری مانورهای آمادگی بررسی خواهد شد تا نقاط ضعف احتمالی پیش از وقوع حوادث شناسایی و برطرف شود.
وی با اشاره به نقش پیش‌بینی‌های هواشناسی در مدیریت بحران می‌گوید: از اداره‌کل هواشناسی استان نیز درخواست شده است پیش‌بینی‌های دقیق‌تری درباره شرایط جوی و وضعیت احتمالی بارش‌ها ارائه دهد تا برنامه‌ریزی و آمادگی دستگاه‌ها بر اساس اطلاعات به‌روز انجام شود.
لایروبی ۱۳۸ کیلومتر از رودخانه‌های مازندران
یکی از اقدامات مهم در کاهش خطر سیلاب، افزایش ظرفیت عبور آب در رودخانه‌ها و برطرف کردن موانعی است که می‌توانند جریان روان‌آب را مختل کنند. در همین راستا، شرکت آب منطقه‌ای مازندران عملیات لایروبی رودخانه‌ها را در نقاط مختلف استان در دستور کار قرار داده است.
حیدر داودیان، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران، در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به هشدارهای هواشناسی درباره احتمال وقوع ال‌نینو و ضرورت آمادگی برای مدیریت سیلاب‌های احتمالی بیان می‌کند: با توجه به شرایط پیش‌بینی‌شده، مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه در دستور کار شرکت قرار گرفته که لایروبی رودخانه‌ها از مهم‌ترین آن‌هاست.
وی می‌افزاید: از ابتدای سال جاری تاکنون حدود ۱۳۸ کیلومتر از رودخانه‌های استان لایروبی شده است و در حال حاضر نیز ماشین‌آلات شرکت آب منطقه‌ای در ۳۵ نقطه از شهرستان‌های مختلف مازندران، از شرق تا غرب استان، مشغول اجرای عملیات لایروبی هستند.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران با تأکید بر ضرورت مدیریت موانع موجود در مسیر جریان آب، ساماندهی درختان خطرآفرین در بستر رودخانه‌ها را یکی دیگر از اقدامات مهم برای کاهش خسارات سیلاب می‌داند و مطرح می‌کند: در سیلاب‌های گذشته، درختانی که جریان آب با خود حمل می‌کرد، در برخی مناطق برای ساکنان حاشیه رودخانه‌ها خطرآفرین شده بود.
داودیان ادامه می‌دهد: این موضوع در نشست کمیته مدیریت بحران استان به ریاست استاندار مطرح شد و بر اساس تصمیم اتخاذشده، شناسایی درختان واقع در بستر رودخانه‌ها با همکاری شرکت آب منطقه‌ای و اداره‌کل منابع طبیعی استان در دستور کار قرار گرفت تا از ایجاد موانع در مسیر عبور سیلاب جلوگیری شود.
وی با بیان اینکه تعداد دقیق درختان شناسایی‌شده هنوز مشخص نیست، تصریح می‌کند: محدوده‌های شناسایی‌شده برای مدیریت درختان ایستاده، شکسته و افتاده، حدود ۳۶۰ کیلومتر از طول رودخانه‌های استان را شامل می‌شود.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای مازندران خاطرنشان می‌کند: عملیات شناسایی و مدیریت این درختان آغاز شده است و نیروهای شرکت آب منطقه‌ای با همکاری منابع طبیعی در حال اجرای اقدامات مربوط هستند تا موانع احتمالی از مسیر جریان سیلاب برطرف و خطرات ناشی از طغیان رودخانه‌ها به حداقل برسد.
پیشگیری از سیلاب به همکاری همه دستگاه‌ها نیاز دارد
عبدالرضا دادبود، معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری مازندران، نیز در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به هشدارهای هواشناسی و ابلاغ دستورالعمل‌های سازمان مدیریت بحران کشور اظهار می‌کند: با توجه به پیش‌بینی‌های هواشناسی و احتمال تغییرات محسوس دما و وقوع بارش‌های شدید در برخی مناطق، آمادگی دستگاه‌های اجرایی برای مدیریت مخاطرات احتمالی ضروری است.
وی می‌افزاید: جلسات متعددی در سطح استان برگزار شده و هشدارها و دستورالعمل‌های لازم به دستگاه‌های مرتبط با مدیریت بحران ابلاغ شده است؛ همچنین فرمانداران به‌عنوان رؤسای مدیریت بحران شهرستان‌ها در جریان شرایط پیش‌بینی‌شده قرار گرفته‌اند و گزارش‌های هواشناسی و دستورالعمل‌های پیشگیرانه برای آن‌ها ارسال شده است.
معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری مازندران با اشاره به اقدامات پیشگیرانه مورد تأکید در این دستورالعمل‌ها بیان می‌کند: پاک‌سازی و لایروبی رودخانه‌ها، بازگشایی مسیرهای عبور آب در شهرها و روستاها، شناسایی نقاط مسدودشده و ساماندهی درختان شکسته، افتاده و خطرآفرین در بستر رودخانه‌ها از جمله اقداماتی است که باید با جدیت دنبال شود.
دادبود با تأکید بر اهمیت اطلاع‌رسانی به‌موقع تصریح می‌کند: هماهنگی‌هایی با اداره‌کل هواشناسی و شرکت آب منطقه‌ای استان انجام شده است تا اطلاع‌رسانی درباره شرایط جوی و مخاطرات احتمالی با سرعت بیشتری صورت گیرد؛ هشدارها متناسب با شرایط در سطوح زرد، نارنجی و در صورت لزوم قرمز صادر خواهد شد و اقدامات اجرایی نیز باید متناسب با سطح هشدارها انجام شود.
وی ادامه می‌دهد: جلوگیری از حضور افراد در حاشیه رودخانه‌ها و مناطق پرخطر، چه برای اقامت موقت و چه برای فعالیت‌های مختلف، از جمله اقداماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد. همچنین شهرداری‌ها، بخشداری‌ها، دهیاری‌ها، راهداری، منابع طبیعی، جهاد کشاورزی، شرکت آب منطقه‌ای و سایر دستگاه‌های مسئول باید تجهیزات و امکانات خود را برای شرایط پیش از بارش، هنگام وقوع سیلاب و پس از آن آماده نگه دارند.
معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری مازندران از پیگیری موضوع بیمه‌های تکمیلی حوادث ساختمان‌ها نیز خبر می‌دهد و می‌گوید: این موضوع در دستور کار استان قرار دارد تا در صورت بروز خسارت به ساختمان‌ها، امکان جبران خسارات احتمالی از طریق بیمه فراهم شود.
دادبود با اشاره به ضرورت تداوم اقدامات پیشگیرانه خاطرنشان می‌کند: آمادگی دستگاه‌ها، هماهنگی میان مجموعه‌های اجرایی و مدیریت شرایط در زمان وقوع حوادث، از الزامات کاهش خسارات ناشی از مخاطرات طبیعی است؛ اقدامات پیشگیرانه‌ای که طی ماه‌های گذشته در استان آغاز شده، در سیلاب‌های اخیر نیز به کاهش آسیب‌ها در شهرها و روستاهای مازندران کمک کرده است.
به گزارش ایمنا؛ با توجه به تجربه‌های گذشته مازندران از وقوع سیلاب و خسارات ناشی از بارش‌های شدید، آمادگی دستگاه‌های اجرایی و اجرای به‌موقع اقدامات پیشگیرانه اهمیت دوچندانی دارد. لایروبی رودخانه‌ها، رفع موانع عبور آب، ایمن‌سازی نقاط پرخطر و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، اقداماتی است که باید پیش از وقوع بحران با جدیت دنبال شود؛ چراکه در استانی با شرایط جغرافیایی و اقلیمی مستعد سیلاب، مدیریت بحران نباید به زمان وقوع حادثه محدود بماند و میزان آمادگی دستگاه‌ها در عمل، نقش مهمی در کاهش خسارات جانی و مالی خواهد داشت.
نظر شما