حجت‌الاسلام احمد بهرامی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به نکات تربیتی در زندگی حضرت فاطمه زهرا(س) اظهار کرد: یکی از راه‌های شناخت شیوه تربیتی حضرت، توجه به جزئیات روایت‌های مربوط به زندگی خانوادگی ایشان است؛ زیرا گاهی یک رفتار یا عبارت کوتاه، نکته‌ای روشن درباره چگونگی ارتباط با فرزندان در اختیار ما قرار می‌دهد. حدیث کسا نیز از این منظر قابل بررسی است؛ روایتی که در آن، هم ارتباط عاطفی اعضای خانواده دیده می‌شود و هم آداب گفت‌وگو و احترام متقابل.
وی افزود: در متن مشهور حدیث کسا، هنگامی که امام حسن(ع) نزد مادر می‌آید و به ایشان سلام می‌کند، حضرت زهرا(س) در پاسخ، او را با تعبیر «نور چشمم و میوه دلم» خطاب می‌کند. در پاسخ به سلام امام حسین(ع) نیز عباراتی محبت‌آمیز به کار می‌برد. این شیوه خطاب، نمونه‌ای از ابراز روشن و بی‌واسطه محبت به فرزند است؛ محبتی که در کلام و رفتار آشکار می‌شود و کودک آن را به‌صورت ملموس تجربه می‌کند.
این کارشناس علوم دینی تصریح کرد: یکی از نکات مهم در تربیت فرزند، این است که محبت والدین تنها در نیت و احساس درونی آن‌ها باقی نماند، بلکه در رفتار روزمره و شیوه سخن گفتن نیز دیده شود. کودک به شنیدن کلمات محبت‌آمیز، دریافت احترام و اطمینان از جایگاه خود در خانواده نیاز دارد. از این رو، نحوه خطاب کردن فرزند، توجه به سخنان او و پاسخ دادن محترمانه به وی، رفتارهایی ساده اما اثرگذار در شکل‌گیری رابطه عاطفی میان والدین و فرزندان هستند.
بهرامی با اشاره به شیوه سلام‌وعلیکی که در روایت حدیث کسا میان اعضای خانواده نقل شده است، ادامه داد: در این روایت، فرزندان با سلام وارد می‌شوند و پاسخ مادر را دریافت می‌کنند. همین جزئیات، فرصتی برای توجه به جایگاه آداب معاشرت در تربیت فراهم می‌کند. سلام کردن، پاسخ دادن و رعایت احترام در گفت‌وگو، رفتارهایی هستند که کودکان بیش از آنکه با توصیه‌های مستقیم بیاموزند، از فضای خانواده و رفتار بزرگ‌ترها فرا می‌گیرند.
وی گفت: نکته دیگر در این روایت، نحوه ورود اعضای خانواده به جمع پیامبر اکرم(ص) است. در متن مشهور حدیث کسا، امام حسن(ع) از پیامبر(ص) اجازه می‌خواهد که زیر کساء قرار گیرد و با پاسخ مثبت ایشان روبه‌رو می‌شود. این بخش را می‌توان از منظر آموزش ادب و توجه به حریم دیگران نیز بررسی کرد؛ اینکه فرزند می‌آموزد خواسته خود را محترمانه بیان کند و برای ورود به جمع یا استفاده از موقعیتی مشترک، به دیگران توجه داشته باشد.
این کارشناس علوم دینی با تأکید بر نقش رفتار والدین در آموزش ارزش‌ها اظهار کرد: تربیت تنها با گفتن اینکه باید مؤدب بود یا به دیگران احترام گذاشت، شکل نمی‌گیرد. کودک زمانی معنای احترام را بهتر می‌فهمد که آن را در تعامل بزرگ‌ترها با یکدیگر ببیند؛ برای مثال، مشاهده کند که اعضای خانواده با سلام و احترام با هم برخورد می‌کنند، سخن یکدیگر را می‌شنوند و برای بیان خواسته‌هایشان از شیوه‌ای مناسب استفاده می‌کنند. از این منظر، رفتارهای روایت‌شده در حدیث کسا می‌تواند زمینه‌ای برای تأمل درباره نقش الگوی عملی در تربیت باشد.
بهرامی با اشاره به بُعد معنوی حدیث کسا افزود: این روایت تنها درباره رابطه عاطفی اعضای خانواده نیست، بلکه در سنت دینی شیعه با جایگاه اهل‌بیت(ع) و آیه تطهیر نیز پیوند دارد. در گزارش مشهور این واقعه، پیامبر اکرم(ص)، حضرت فاطمه(س)، امام علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) در زیر کساء گرد می‌آیند و آیه تطهیر در همین زمینه مطرح می‌شود. از این جهت، روایت برای خانواده‌های مسلمان یادآور آن است که پیوند خانوادگی و محبت می‌تواند در کنار هویت و باورهای دینی معنا پیدا کند.
وی ادامه داد: یکی از نکات قابل توجه در تربیت دینی، آن است که آموزش معنویت نباید به بیان دستورها و توصیه‌های انتزاعی محدود شود. کودکان باورهای خود را در بستر روابط، رفتارها و تجربه‌های خانوادگی نیز می‌آموزند، زمانی که خانواده درباره پیامبر(ص)، اهل‌بیت(ع) و ارزش‌های اخلاقی سخن می‌گوید و این ارزش‌ها در رفتار اعضای آن نیز نمود دارد، زمینه آشنایی عمیق‌تر فرزندان با این مفاهیم فراهم می‌شود.
این کارشناس علوم دینی خاطرنشان کرد: در کنار حدیث کسا، گزارش‌های دیگری نیز درباره توجه حضرت زهرا(س) به آموزش فرزندان نقل شده است؛ از جمله روایت‌هایی درباره تشویق امام حسن(ع) به فراگیری سخنان پیامبر(ص) و بازگو کردن آن‌ها. چنین گزارش‌هایی، در صورت بررسی در منابع مربوط، بر اهمیت یادگیری و انتقال دانش در محیط خانواده تأکید می‌کنند. بنابراین در بازخوانی سیره تربیتی حضرت نباید تنها به محبت مادری توجه کرد؛ آموزش، پرورش اخلاقی و آشنا کردن فرزندان با معارف دینی نیز از محورهای مهم این بحث است.
بهرامی در پایان گفت: خانواده‌های امروز می‌توانند از این روایت‌ها چند نکته عملی بیاموزند؛ فرزندان را با احترام و محبت خطاب کنند، آداب گفت‌وگو را در رفتار خود نشان دهند، برای پرسش‌ها و خواسته‌های آن‌ها فرصت شنیده‌شدن فراهم کنند و آموزش ارزش‌های دینی را با رفتار روزمره پیوند بزنند.
نظر شما