علیرضا خاکی در گفت‌وگو با خبرنگار ایمنا در قم با اشاره به انجام مطالعات طرح جامع هسته مرکزی قم توسط مشاور ذی صلاح اظهار کرد: هسته مرکزی قم با وسعتی حدود ۲۹۲ هکتار، تنها ۲.۳ درصد از مساحت شهر را در بر می‌گیرد، اما بخش قابل توجهی از فعالیت‌های مذهبی، تاریخی، فرهنگی و تجاری شهر در این محدوده متمرکز شده است؛ تمرکزی که در کنار حضور گسترده زائران و شهروندان، ضرورت بازنگری در شیوه دسترسی و مدیریت تردد در این بخش از شهر را دوچندان کرده است.
وی افزود: بر اساس بررسی‌های کالبدی انجام‌شده در فرایند تدوین طرح جامع، حدود ۱۳۰ هکتار از هسته مرکزی در محدوده بافت تاریخی و حدود ۲۳۴ هکتار در پهنه بافت فرسوده قرار دارد. ساختار معابر در بخش‌هایی از این محدوده، متناسب با نیازهای حمل‌ونقل خودرومحور شکل نگرفته و ویژگی‌هایی همچون عرض کم گذرها، پیچ‌وخم معابر، تراکم ساختمان‌ها و محدودیت فضاهای باز، ظرفیت پذیرش حجم بالای خودروهای شخصی را کاهش داده است.
مدیرعامل سازمان بهسازی، نوسازی و زیباسازی اطراف حرم مطهر ادامه داد: مطالعات طرح جامع نشان می‌دهد که تداوم الگوی فعلی تردد خودروها علاوه بر ایجاد گره‌های ترافیکی در محورهایی همچون میدان شهدا، خیابان ارم و سه‌راه چهارمردان، موجب کاهش ایمنی عابران پیاده، افزایش آلودگی هوا و صدا و دشوارتر شدن ارائه خدمات شهری و امدادرسانی در بافت متراکم مرکزی می‌شود.
خاکی با بیان اینکه راهکارهای پیشنهادی طرح جامع بر مبنای ظرفیت واقعی معابر و ویژگی‌های عملکردی هسته مرکزی تدوین شده است، تصریح کرد: محدودسازی ورود خودروهای شخصی به این محدوده، یک تصمیم سلیقه‌ای یا صرفاً ترافیکی نیست، بلکه از نتایج مطالعاتی است که تلاش دارد میان ظرفیت کالبدی بافت تاریخی، نیازهای دسترسی شهروندان و زائران و ضرورت حفاظت از هویت شهری تعادل برقرار کند.
وی با اشاره به اینکه رویکرد اصلی طرح جامع، تغییر الگوی دسترسی از خودرومحوری به حمل‌ونقل عمومی و پیاده‌محوری است، گفت: در سناریوهای پیشنهادی این طرح، پارکینگ‌های اصلی در پیرامون هسته مرکزی پیش‌بینی می‌شوند تا خودروهای شخصی پیش از ورود به معابر متراکم تاریخی متوقف شوند و ادامه مسیر از طریق سامانه‌های حمل‌ونقل عمومی سبک، شاتل‌های برقی یا مسیرهای پیاده انجام گیرد.
مدیرعامل سازمان بهسازی، نوسازی و زیباسازی اطراف حرم مطهر خاطرنشان کرد: در این الگو، برای گروه‌های مختلف استفاده‌کننده از هسته مرکزی، شیوه‌های دسترسی متناسب پیش‌بینی شده است؛ به‌گونه‌ای که ساکنان و مراجعه‌کنندگان می‌توانند از پارکینگ‌های پیرامونی و خدمات حمل‌ونقل محلی استفاده کنند و زائران و مسافران برون‌شهری نیز از طریق اتصال پایانه‌های حمل‌ونقل عمومی، ایستگاه راه‌آهن و در آینده سایر زیرساخت‌های حمل‌ونقل به شبکه دسترسی هسته مرکزی هدایت شوند.
خاکی افزود: یکی دیگر از پیشنهادهای مطالعات طرح جامع، استفاده از ظرفیت مترو در کنار ناوگان حمل‌ونقل عمومی سبک برای انتقال مسافران به محدوده پیرامونی حرم مطهر است. در این چارچوب، شاتل‌های برقی، ون‌های سبک و تاکسی‌های محلی می‌توانند وظیفه جابه‌جایی در مسیرهای داخلی را بر عهده بگیرند و بخش پایانی سفر نیز در مسیرهای ایمن و مناسب پیاده انجام شود.
وی با تأکید بر اینکه پیاده‌محوری در هسته مرکزی به معنای حذف دسترسی شهروندان نیست، اظهار کرد: هدف مطالعات طرح جامع، مدیریت نوع وسیله نقلیه و نحوه ورود به بافت است، نه قطع ارتباط شهروندان با مرکز شهر. از این رو، پیش‌بینی دسترسی مناسب برای ساکنان، سالمندان، افراد دارای معلولیت، خودروهای امدادی و خدمات ضروری باید در طراحی و اجرای نظام جدید دسترسی مورد توجه قرار گیرد.
مدیرعامل سازمان بهسازی، نوسازی و زیباسازی اطراف حرم مطهر با اشاره به اهمیت فعالیت‌های اقتصادی در محدوده مرکزی قم گفت: هسته مرکزی تنها یک مقصد زیارتی نیست، بلکه بازار تاریخی، واحدهای تجاری، مراکز خدماتی و فعالیت‌های روزمره شهروندان نیز در آن جریان دارد؛ بنابراین موفقیت الگوی پیشنهادی طرح جامع مستلزم آن است که دسترسی به این فعالیت‌ها حفظ شود و ساماندهی تردد به افزایش کیفیت حضور مردم و رونق فعالیت‌های شهری کمک کند.
خاکی ادامه داد: از منظر مطالعات شهری، افزایش ظرفیت ورود خودرو به بافت‌های تاریخی به معنای بهبود دسترسی نیست؛ زیرا در معابری که از نظر عرض، هندسه و ظرفیت محدودیت دارند، افزایش تردد می‌تواند به تشدید تراکم، کاهش سرعت حرکت و افزایش زمان سفر منجر شود. به همین دلیل در طرح جامع، مدیریت تقاضای سفر و انتقال بخشی از جابه‌جایی‌ها به حمل‌ونقل عمومی، به‌عنوان راهکاری برای استفاده کارآمدتر از ظرفیت محدود شبکه معابر پیشنهاد شده است.
وی با بیان اینکه اجرای این رویکرد نیازمند فراهم شدن زیرساخت‌های پشتیبان است، تأکید کرد: توسعه و ساماندهی پارکینگ‌های پیرامونی، ایجاد شبکه حمل‌ونقل عمومی منظم، طراحی مسیرهای پیاده ایمن و مناسب‌سازی دسترسی‌ها از جمله پیش‌نیازهایی است که باید در برنامه‌ریزی اجرایی پیشنهادهای طرح جامع لحاظ شود؛ زیرا اعمال محدودیت تردد بدون تأمین گزینه‌های جایگزین مناسب، نمی‌تواند به‌تنهایی اهداف مورد انتظار را محقق کند.
مدیرعامل سازمان بهسازی، نوسازی و زیباسازی اطراف حرم مطهر خاطرنشان کرد: آنچه در مطالعات طرح جامع هسته مرکزی قم مورد تأکید قرار گرفته، حرکت تدریجی به سمت الگویی است که در آن اولویت با انسان، ایمنی عابران پیاده، کیفیت محیط شهری و صیانت از بافت تاریخی باشد.
نظر شما