به گزارش خبرگزاری ایمنا از مازندران، سد سجادرود در منطقه بندپی شرقی شهرستان بابل، یکی از طرح‌های مهم زیرساختی در حوزه مدیریت منابع آب مازندران به‌شمار می‌رود؛ پروژه‌ای که با هدف تنظیم جریان رودخانه، تأمین آب شرب، بهبود وضعیت کشاورزی و تخصیص حقابه زیست‌محیطی در دستور کار قرار گرفته است.
با این حال، اهمیت منابع آبی منطقه و جایگاه جنگل‌های هیرکانی در حفظ تعادل طبیعی، ضرورت بررسی همه‌جانبه این طرح را مطرح می‌کند، چراکه تأمین آب مورد نیاز جمعیت و بخش کشاورزی، زمانی می‌تواند به توسعه پایدار منجر شود که پیامدهای زیست‌محیطی و اجتماعی آن نیز به‌صورت شفاف ارزیابی و مدیریت شود.
سد سجادرود؛ راهکاری برای آینده آبی بابل
مصطفی میرتبار، فرماندار بابل با اشاره به ضرورت اجرای پروژه سد سجادرود، تأمین آب شرب شهرستان در افق ۵۰ سال آینده را از اهداف اصلی این طرح عنوان کرده و از تکمیل مطالعات و قرار گرفتن پروژه در مرحله انتخاب پیمانکار خبر داده است.
حسن نتاج، نماینده مردم بابل در مجلس شورای اسلامی نیز سد سجادرود را یکی از مهم‌ترین طرح‌های زیرساختی شهرستان دانسته و گفته است: این پروژه بر اساس برآوردهای انجام‌شده، ظرفیت تأمین آب شرب بهداشتی برای حدود ۲۰۰ هزار نفر را دارد.
وی با اشاره به اینکه پیگیری این طرح از حدود یک دهه پیش آغاز شده است، بر ضرورت رفع موانع اجرایی و همراهی دستگاه‌های مسئول برای پیشبرد آن تأکید کرده است.
نماینده مردم بابل در مجلس شورای اسلامی با بیان اینکه مسئله آب تنها به تأمین آب شرب محدود نمی‌شود، توسعه کشاورزی، صنعت، حفاظت از محیط‌زیست و آینده اقتصادی و جمعیتی منطقه را وابسته به مدیریت پایدار منابع آب دانسته است.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که نیاز آبی شهرستان و اهمیت مدیریت منابع موجود، ضرورت توجه به زیرساخت‌های تأمین آب را برجسته می‌کند؛ با این حال، میزان اثربخشی پروژه در تأمین نیازهای آینده، به شیوه بهره‌برداری، مدیریت مصرف و رعایت الزامات محیط‌زیستی نیز وابسته خواهد بود.
مشخصات فنی سد؛ از ظرفیت مخزن تا حقابه زیست‌محیطی
بر اساس اطلاعات اعلام‌شده درباره این پروژه، رودخانه سجادرود سالانه حدود ۷۵ میلیون متر مکعب آبدهی دارد و سد پیش‌بینی‌شده روی این رودخانه با ظرفیت مخزن ۲۱ میلیون و ۵۰۰ هزار متر مکعب طراحی شده است.
طبق مشخصات فنی اعلام‌شده، این سد با ارتفاع ۷۰ متر و طول تاج ۳۵۰ متر، از نوع سنگریزه‌ای با رویه بتنی است و امکان تنظیم سالانه ۴۸ میلیون و ۵۰۰ هزار متر مکعب آب برای آن پیش‌بینی شده است.
از اهداف اصلی اجرای این طرح، تأمین ۲۴ میلیون متر مکعب آب آشامیدنی، اختصاص ۱۰ میلیون متر مکعب برای بهبود حقابه کشاورزی و تأمین ۱۴ میلیون و ۵۰۰ هزار متر مکعب برای نیازهای زیست‌محیطی منطقه عنوان شده است.
تخصیص آب به بخش‌های مختلف، از جمله محیط‌زیست، یکی از موضوعات مهم در ارزیابی عملکرد چنین طرح‌هایی است، با این حال، تحقق این اهداف به شیوه تنظیم جریان رودخانه، میزان آب ورودی، شرایط اقلیمی و رعایت الگوی بهره‌برداری وابسته است، از این‌رو، انتشار اطلاعات دقیق درباره شیوه تأمین و توزیع آب، میزان حقابه پایین‌دست و سازوکار پایش اثرات سد بر اکوسیستم رودخانه، می‌تواند به روشن شدن ابعاد واقعی این پروژه کمک کند.
بازدید میدانی استاندار از روند اجرای پروژه
مهدی یونسی‌رستمی، استاندار مازندران در بازدیدی سرزده از محل اجرای سد سجادرود بابل، روند پیشبرد پروژه را بررسی کرد.
وی در این بازدید بر ضرورت نظارت مستمر بر اجرای طرح‌های عمرانی، حضور میدانی مسئولان، رفع موانع احتمالی و رعایت الزامات فنی و اجرایی تأکید کرد.
سد سجادرود از طرح‌های مهم حوزه تأمین و مدیریت منابع آب مازندران محسوب می‌شود و اجرای آن با هدف مهار و تنظیم جریان‌های سطحی، تأمین پایدار آب و بهبود وضعیت کشاورزی منطقه دنبال می‌شود.
با توجه به حساسیت‌های محیط‌زیستی مطرح‌شده درباره این پروژه، نظارت بر روند اجرا باید علاوه بر پیشرفت فیزیکی، میزان پایبندی مجری به تعهدات زیست‌محیطی و شیوه مدیریت آثار احتمالی بر جنگل و منابع آب منطقه را نیز دربرگیرد.
در سوی دیگر این موضوع، برخی فعالان محیط‌زیست درباره پیامدهای احداث سد سجادرود بر جنگل‌های هیرکانی و چرخه طبیعی آب هشدار می‌دهند.
جواد یعقوب‌زاده، فعال محیط زیست، در گفت‌وگو با ایمنا با اشاره به اهمیت پیوند میان رودخانه‌ها، سفره‌های زیرزمینی و اکوسیستم‌های طبیعی، نسبت به پیامدهای احتمالی کاهش جریان آب در پایین‌دست سدها هشدار داده است.
وی معتقد است: تغییر در الگوی جریان رودخانه‌ها می‌تواند بر وضعیت سفره‌های زیرزمینی اثر بگذارد و در صورت کاهش تغذیه طبیعی این منابع، زمینه افت سطح آب زیرزمینی و تشدید مشکلات ناشی از برداشت بی‌رویه از چاه‌ها را فراهم کند.
یعقوب‌زاده با اشاره به تغییر اقلیم، افزایش دمای هوا و فشار بر منابع طبیعی، تأکید کرده است که مدیریت منابع آب باید با شناخت ظرفیت‌های اکولوژیک منطقه و توجه به سازوکارهای طبیعی انجام شود.
فعال محیط‌زیست نسبت به پیامدهای احتمالی آب‌گیری مخزن سد، از جمله آسیب به پوشش جنگلی و جابه‌جایی جوامع محلی، ابراز نگرانی کرده است.
از نگاه این گروه از منتقدان، مسئله تنها احداث شدن یا احداث نشدن یک سازه آبی نیست، بلکه چگونگی تأمین نیازهای آبی در بلندمدت و جلوگیری از ایجاد مشکلات جدید در سایر بخش‌های محیط‌زیست اهمیت دارد.
آب‌بندان‌ها و آبخیزداری؛ راهکارهای جایگزین یا مکمل؟
یعقوب‌زاده با اشاره به ظرفیت روش‌های بومی و نوین مدیریت آب، توسعه آب‌بندان‌ها، احیای آب‌بندان‌های طبیعی و استفاده از دانش آبخوان‌داری و آبخیزداری را از راهکارهای قابل بررسی برای مدیریت منابع آب منطقه دانسته است.
وی یادآور شد: استفاده از این روش‌ها می‌تواند در کنار مدیریت مصرف و حفاظت از پوشش گیاهی، به تأمین بخشی از نیازهای آبی و کاهش فشار بر منابع طبیعی کمک کند. با این حال، مقایسه این راهکارها با سد سجادرود نیازمند بررسی کارشناسی میزان آب قابل استحصال، کیفیت منابع، هزینه اجرا و نگهداری، آثار زیست‌محیطی و توان پاسخ‌گویی هر گزینه به نیازهای شرب و کشاورزی است.
ارزیابی گزینه‌های جایگزین نباید به بیان کلی مزایا و معایب محدود شود، بلکه لازم است نتایج مطالعات فنی و محیط‌زیستی به‌صورت مستند در اختیار افکار عمومی قرار گیرد.
یکی از مهم‌ترین موضوعات مطرح‌شده درباره سد سجادرود، تأثیر احتمالی آن بر اراضی جنگلی منطقه است.
بر اساس اطلاعات ارائه‌شده درباره ارزیابی زیست‌محیطی پروژه، حدود ۲۹ هکتار از اراضی جنگلی تحت تأثیر طرح قرار می‌گیرد و طبق بند هفت مجوز صادرشده، مجری موظف است برنامه احیا و بازسازی اراضی جنگلی را در عرصه‌ای بیش از سه برابر محدوده تحت تأثیر اجرا کند.
اجرای این تعهدات باید تحت نظارت سازمان حفاظت محیط‌زیست و سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور انجام شود.
با وجود اهمیت چنین الزامی، پرسش اساسی این است که برنامه احیا با چه زمان‌بندی، معیارهای سنجش و شاخص‌هایی اجرا خواهد شد و چه سازوکاری برای ارزیابی میزان موفقیت آن در نظر گرفته شده است.
احیای عرصه‌های جنگلی تنها با اختصاص زمینی وسیع‌تر محقق نمی‌شود، بلکه کیفیت زیستگاه، ترکیب گونه‌های گیاهی، استمرار پوشش طبیعی و امکان بازگشت کارکردهای اکولوژیک نیز در ارزیابی آن اهمیت دارد.
از این منظر، انتشار عمومی مفاد مجوز محیط‌زیستی، برنامه زمان‌بندی احیا، گزارش‌های نظارتی و نتایج پایش‌های دوره‌ای می‌تواند امکان ارزیابی عملکرد مجری و میزان تحقق تعهدات را برای مردم و رسانه‌ها فراهم کند.
توسعه پایدار؛ فراتر از ساخت یک سد
سد سجادرود در شرایطی به یکی از طرح‌های مهم شهرستان بابل تبدیل شده است که تأمین آب شرب، پشتیبانی از کشاورزی و حفاظت از منابع طبیعی، هر سه از نیازهای اساسی منطقه محسوب می‌شوند.
در چنین شرایطی، ارزیابی این پروژه نباید تنها بر میزان پیشرفت عملیات اجرایی یا ظرفیت مخزن متمرکز باشد، بلکه لازم است آثار بلندمدت آن بر رودخانه، سفره‌های زیرزمینی، جنگل‌های هیرکانی، کشاورزی و زندگی جوامع محلی نیز مورد توجه قرار گیرد.
از سوی دیگر، نگرانی‌های محیط‌زیستی نیز زمانی می‌تواند به تصمیم‌گیری مؤثر کمک کند که با داده‌های دقیق، مطالعات کارشناسی و بررسی راهکارهای عملی همراه باشد.
آنچه در این میان اهمیت دارد، پاسخ روشن به چند پرسش اساسی است: آیا تمام گزینه‌های تأمین آب و مدیریت تقاضا بررسی شده‌اند؟ پیامدهای احتمالی پروژه بر جریان پایین‌دست رودخانه و سفره‌های زیرزمینی چگونه پایش خواهد شد؟ تعهدات مربوط به احیای جنگل‌ها با چه شاخص‌هایی سنجیده می‌شوند؟ و چه سازوکاری برای اطلاع‌رسانی عمومی درباره نتایج ارزیابی‌ها وجود خواهد داشت؟
پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند مسیر اجرای پروژه را شفاف‌تر کند و زمینه تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر را برای مسئولان و افکار عمومی فراهم آورد.
در نهایت، اهمیت سد سجادرود تنها به ظرفیت تأمین آب آن محدود نمی‌شود؛ معیار اصلی، میزان موفقیت این طرح در تأمین نیازهای آبی بابل، بدون انتقال هزینه‌های جبران‌ناپذیر به طبیعت و نسل‌های آینده است. توسعه زیرساخت‌های آبی زمانی به توسعه پایدار نزدیک می‌شود که امنیت آب، سلامت اکوسیستم و حقوق جوامع محلی کنار یکدیگر دیده شوند.
نظر شما