به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، مسجد «پلاج د ناسیون» (Plage des Nations) در مراکش، نمونه‌ای از رویکردهای معاصر به معماری مذهبی است که در آن، سنت و نوآوری نه به‌عنوان دو مفهوم متضاد، بلکه به‌عنوان عناصری مکمل در شکل‌گیری فضای معماری در نظر گرفته شده‌اند. این پروژه با مساحتی حدود یک‌هزار و ۵۷۸ مترمربع و تکمیل در سال ۲۰۲۶، بر ایجاد تعادلی میان سادگی هندسی، کیفیت فضایی و ارجاع به هنر و صنایع‌دستی سنتی مراکش تمرکز دارد.
در این طرح، معماری مسجد تنها به شکل ظاهری بنا یا سازمان‌دهی فضای عبادت محدود نمی‌شود، بلکه نور، سایه، شیب زمین، فضای سبز و نحوه مواجهه ساختمان با محیط پیرامون، در شکل‌گیری تجربه فضایی کاربران نقش دارند. نتیجه این رویکرد، بنایی است که از یک سو حضور شاخص و قابل‌توجهی در مقیاس خیابان دارد و از سوی دیگر، در داخل محوطه به فضایی آرام تبدیل می‌شود.
قوس‌های سفید و نقش نور در شکل‌گیری فضای معنوی
یکی از ویژگی‌های شاخص این مسجد، استفاده از قوس‌های بتنی سفید است که ساختار اصلی بنا را تعریف می‌کنند. این قوس‌ها با خطوطی ساده و منظم، تصویری از استحکام و تداوم معماری ارائه می‌دهند و در عین حال، به فضا کیفیتی سبک و روشن می‌بخشند. انتخاب رنگ سفید نیز در تقویت بازتاب نور طبیعی و ایجاد فضایی آرام نقش دارد.
در نمای ساختمان، پوسته‌ای سفید و مشبک با الهام از الگوهای سنتی مراکش به کار رفته است. این پوسته ضمن ایجاد هویتی بصری متناسب با زمینه فرهنگی بنا، شدت تابش مستقیم خورشید را تعدیل می‌کند و با عبور کنترل‌شده نور، سایه‌هایی متغیر بر سطوح داخلی و پیرامونی به وجود می‌آورد.
این تعامل میان نور و سایه، جلوه‌ای پویا به معماری می‌دهد؛ به‌گونه‌ای که ظاهر فضا در ساعات مختلف روز تغییر می‌کند و نور طبیعی به یکی از عناصر اصلی تجربه حضور در مسجد تبدیل می‌شود. در چنین رویکردی، عناصر تزئینی تنها برای زیبایی به کار نمی‌روند، بلکه هم‌زمان در تنظیم شرایط نوری و شکل‌دهی به کیفیت محیط نیز مؤثر هستند.
هندسه چوبی و پیوند با هنر سنتی مراکش
در فضای داخلی، بخش چوبی متمایزی که محدوده ویژه‌ای از فضای نماز را تعریف می‌کند، با فرم‌های هندسی ظریف طراحی شده است. استفاده از چوب در کنار بتن سفید، تضادی میان گرمای بصری مصالح طبیعی و صلابت ساختار اصلی بنا ایجاد می‌کند و به فضای عبادت عمق و تنوع حسی می‌بخشد.
هندسه به‌کاررفته در این بخش، یادآور جایگاه الگوهای هندسی در هنر و معماری مراکش است؛ سنتی که در آن، نظم، تکرار و تناسب از عناصر اصلی شکل‌دهی به سطوح معماری و تزئینات به شمار می‌روند. بازخوانی این ویژگی‌ها در قالبی معاصر نشان می‌دهد که حفظ هویت فرهنگی به معنای بازتولید عین‌به‌عین فرم‌های تاریخی نیست، بلکه می‌توان اصول و منطق زیبایی‌شناختی گذشته را با مصالح و زبان طراحی امروز ترکیب کرد.
در این پروژه، هویت بومی بیش از آنکه بر انباشت تزیینات استوار باشد، از تناسبات، هندسه، کیفیت نور و انتخاب مصالح شکل می‌گیرد. چنین رویکردی امکان می‌دهد که بنا ضمن برخورداری از بیانی امروزی، ارتباط خود را با حافظه معماری و مهارت‌های سنتی منطقه حفظ کند.
تبدیل شیب زمین به فرصتی برای طراحی شهری
یکی دیگر از جنبه‌های مهم این مسجد، نحوه استفاده از شیب طبیعی زمین است. اختلاف ارتفاع به‌عنوان محدودیتی برای ساخت‌وساز در نظر گرفته نشده، بلکه به ابزاری برای ایجاد دو تجربه متفاوت از بنا تبدیل شده است.
از سمت مسیر ارتباطی، ساختمان حضوری شاخص و یادمانی دارد و در مقیاس خیابان به‌عنوان یک عنصر برجسته در منظر شهری دیده می‌شود. با این حال، در داخل محوطه، همین بنا به فضایی باز و آرام با حال‌وهوای یک میدان یا سکوی عمومی تبدیل می‌شود.
این تفاوت در نحوه ادراک ساختمان، نشان‌دهنده اهمیت طراحی متناسب با ویژگی‌های طبیعی سایت است. بهره‌گیری از توپوگرافی می‌تواند به معماران کمک کند تا بدون اتکای صرف به ارتفاع یا ابعاد بزرگ، حضور بصری قدرتمندی برای یک بنا ایجاد کنند و هم‌زمان کیفیت فضاهای قابل استفاده در اطراف آن را افزایش دهند.
از منظر مدیریت شهری نیز این رویکرد اهمیت دارد؛ زیرا نحوه استقرار ساختمان، ارتباط آن با مسیرهای حرکتی و شکل‌گیری فضاهای باز پیرامونی، در چگونگی استفاده مردم از محیط و کیفیت منظر شهری تاثیر می‌گذارد.
باغی بر فراز شبستان و مناره‌ای با جلوه شناور
در طراحی مسجد پلاج د ناسیون، بام شبستان به باغی قابل پیمایش تبدیل شده است؛ فضایی که امکان حرکت و حضور در فضای باز را فراهم می‌کند و ارتباطی تازه میان معماری و طبیعت به وجود می‌آورد. قرارگیری باغ در ارتفاع، سطحی سبز به ترکیب حجمی ساختمان اضافه می‌کند و از نگاه طراحی، بام را از یک پوشش صرف به بخشی قابل استفاده از بنا تبدیل می‌سازد. این رویکرد با ایده استفاده چندمنظوره از سطوح معماری هم‌خوانی دارد؛ ایده‌ای که در شهرهای معاصر، به‌ویژه در محیط‌های متراکم، می‌تواند به افزایش بهره‌وری از فضا و گسترش سطوح سبز کمک کند.
مناره مسجد نیز در ارتباط با این ترکیب معماری طراحی شده است. فرم ساده و کشیده آن، بدون تاکید بر جلوه‌گری افراطی، حضوری متمایز در سیمای بنا دارد. ارتباط بصری مناره با باغ بام، این تصور را ایجاد می‌کند که سازه در میان لایه‌های معماری و فضای سبز، حالتی شناور دارد.
مسجد پلاج د ناسیون را می‌توان نمونه‌ای از رویکردی دانست که در آن، معماری مذهبی به‌جای انتخاب میان سنت و مدرنیته، از ظرفیت‌های هر دو برای خلق فضایی متناسب با زمانه بهره می‌گیرد. استفاده از قوس‌های سفید، پوسته مشبک، هندسه سنتی، مصالح متنوع و باغ بام، مجموعه‌ای از عناصر را کنار هم قرار داده است که هرکدام علاوه بر نقش زیبایی‌شناختی، در سازمان‌دهی و تجربه فضا نیز مؤثر هستند.
نظر شما