به گزارش خبرگزاری ایمنا از گلستان، پنبه در استان گلستان یا همان «سرزمین طلای سفید» تنها یک محصول زراعی نیست، بلکه بخشی از پیشینه کشاورزی و هویت اقتصادی منطقه است؛ محصولی که رونق آن روزگاری با زندگی هزاران خانوار و فعالیت صنایع وابسته گره خورده بود.
با گذشت زمان، جایگاه این محصول در کشاورزی استان دستخوش تغییر شده و ضرورت بازنگری در مسیر آینده آن بیش از گذشته احساس می‌شود، راه و مسیری که تعیین‌کننده نسبت میان ظرفیت‌های طبیعی، توان تولید و آینده کشاورزی گلستان خواهد بود.
استان پهناور فارس با حدود ۱۵,۶۰۰ هکتار و تولید نزدیک به ۲۵ درصد پنبه کشور در جایگاه نخست قرار دارد؛ خراسان رضوی، گلستان، اردبیل و خراسان جنوبی در رده‌های بعدی هستند. گلستان و گرگان که سالیان متمادی با عنوان سرزمین طلای سفید شناخته می شد امروز آن جایگاه سابق را ندارد و نبود صنایع تبدیلی کافی مهمترین عامل از دست رفتن این رتبه برای گلستان محسوب می‌شود.
در همین رابطه، جمشید قائم‌مقام نماینده مجلس با اشاره به روند نزولی کشت پنبه در گلستان، از سیاست‌های گذشته و تضعیف صنایع تبدیلی به‌عنوان عوامل مؤثر در افول این محصول یاد می‌کند.
افول کشت پنبه
جمشید قائم‌مقام، قائم‌مقام نماینده مردم آزادشهر و رامیان در مجلس شورای اسلامی در گفت‌وگو با ایمنا با انتقاد از سیاست‌های گذشته در حوزه کشاورزی می گوید: سطح زیر کشت پنبه در گلستان از ۱۵۰ هزار هکتار به حدود ۹ هزار هکتار کاهش یافته که این نشانه افول یکی از ظرفیت‌های مهم اقتصادی استان است.
وی تضعیف صنایع تبدیلی، تقویت واردات و حمایت ناکافی از تولیدکنندگان داخلی را از عوامل کاهش انگیزه کشاورزان برای کشت پنبه عنوان می کند و می‌افزاید: احیای این محصول نیازمند اصلاح سیاست‌های اقتصادی و کشاورزی، توسعه کشت قراردادی و تقویت صنایع تبدیلی است.
قائم‌مقام با تأکید بر ضرورت حمایت هدفمند از تولیدکنندگان ادامه می دهد: دولت و مجلس باید به‌جای محدود شدن به تأمین نهاده‌هایی مانند سوخت و کود، با ایجاد انگیزه اقتصادی و فراهم کردن شرایط مناسب تولید، کشاورزان را به کشت پنبه ترغیب کنند.
وی همچنین با اشاره به ظرفیت‌های پنبه در ایجاد اشتغال و حفاظت از منابع آب و خاک، برنامه‌ریزی مستمر و همکاری دولت، مجلس و فعالان بخش کشاورزی را برای جبران عقب‌ماندگی‌های گذشته و بازگرداندن پنبه به جایگاه شایسته خود در اقتصاد گلستان ضروری دانست.
اما بررسی دلایل کاهش کشت پنبه، فراتر از سیاست‌گذاری‌های گذشته و تضعیف صنایع تبدیلی، نیازمند واکاوی عوامل اقتصادی مؤثر بر تصمیم کشاورزان است، موضوعی که نقش صرفه اقتصادی تولید و حمایت‌های دولتی را در آینده این محصول برجسته می‌کند.
قیمت پنبه و رقابت با گندم
علی رنجبر، پژوهشگر اقتصاد کشاورزی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان با تأکید بر نقش عوامل اقتصادی در کاهش یا افزایش سطح زیر کشت پنبه در گلستان می‌گوید: قیمت این محصول در مقایسه با محصولات رقیب، به‌ویژه گندم، عملکرد تولید و میزان حمایت دولت از کشاورزان، از مهمترین عوامل اثرگذار بر تصمیم پنبه‌کاران برای ادامه کشت این محصول است.
وی با اشاره به نتایج پژوهش‌های انجام‌شده درباره اقتصاد کشت پنبه در گلستان اظهار کرده است: انتخاب محصول از سوی کشاورزان ارتباط مستقیمی با شرایط اقتصادی، هزینه‌های تولید و درآمد حاصل از کشت دارد و هرگونه تغییر در صرفه اقتصادی محصولات رقیب می‌تواند بر الگوی کشت استان تأثیر بگذارد.
این پژوهشگر اقتصاد کشاورزی با اشاره به نقش حمایت‌های دولتی در توسعه کشت پنبه می‌گوید: حمایت مالی از پنبه‌کاران، متناسب با میزان پرداخت و نوع سازوکار حمایتی، می‌تواند زمینه افزایش سطح زیر کشت این محصول را فراهم کند و بر تصمیم کشاورزان برای اختصاص زمین‌های خود به کشت پنبه اثر بگذارد.
رنجبر با بیان اینکه با وجود افزایش قیمت پنبه در سال جاری، سطح زیر کشت این محصول در گلستان همچنان با دوران رونق آن فاصله دارد، ادامه می‌دهد: معرفی ارقام جدید با دوره رشد کوتاه‌تر نیز از جمله اقداماتی است که می‌تواند در بهبود شرایط تولید مؤثر باشد، اما توسعه کشت پنبه تنها با افزایش قیمت یا معرفی ارقام جدید محقق نمی‌شود.
وی محدودیت در تأمین برخی نهاده‌های کشاورزی، هزینه‌های تولید و ضرورت دسترسی به بازار فروش مطمئن را از دیگر عوامل مؤثر بر انگیزه کشاورزان برای کشت پنبه می‌داند و می‌افزاید: تا زمانی که تولیدکننده از صرفه اقتصادی محصول و امکان فروش آن اطمینان کافی نداشته باشد، افزایش سطح زیر کشت با چالش روبه‌رو خواهد بود.
معرفی ارقام جدید پنبه با دوره رشد کوتاه‌تر
در کنار عوامل اقتصادی، بهره‌وری تولید و مدیریت منابع آب نیز از موضوعات مهم برای آینده کشت پنبه گلستان به شمار می‌رود. قربان قربانی، رئیس مؤسسه تحقیقات پنبه کشور با بیان اینکه معرفی ارقام جدید پنبه با دوره رشد کوتاه‌تر، در مجموع حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی در مصرف آب کشور را به همراه داشته است، می‌گوید: این ارقام علاوه بر کاهش مصرف آب، امکان کاهش هزینه‌های سم‌پاشی و نیروی کار و آماده‌سازی سریع‌تر زمین برای کشت بعدی را فراهم می‌کنند.
وی با اشاره به ظرفیت بالای عملکرد ارقام جدید پنبه می‌افزاید: در حالی که برخی کشاورزان حدود دو تن محصول در هکتار برداشت می‌کنند، ظرفیت عملکرد ارقام معرفی‌شده بیش از ۶ تا هفت تن در هکتار برآورد می‌شود. موضوعی که اهمیت مدیریت زراعی و انتقال یافته‌های تحقیقاتی به مزارع را نشان می‌دهد.
رئیس مؤسسه تحقیقات پنبه کشور همچنین آبیاری یک‌درمیان ردیف‌ها را از روش‌های مؤثر در کاهش مصرف آب می‌داند و می‌افزاید: اجرای این روش می‌تواند حدود ۳۵ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی کند.
افزایش بیش از دو برابری قیمت پنبه
با وجود ظرفیت‌های علمی و فنی برای افزایش بهره‌وری پنبه، تحقق این اهداف به شرایط واقعی تولید و میزان حمایت‌های اجرایی از کشاورزان نیز وابسته است
ابراهیم هزارجریبی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی گلستان با اشاره به افزایش بیش از دو برابری قیمت پنبه نسبت به سال گذشته می‌گوید: امسال پنبه باکیفیت در استان با قیمت ۱۷۰ تا ۱۸۰ هزار تومان از کشاورزان خریداری می‌شود و شرایط بازار «طلای سفید» نسبت به سال گذشته بهبود یافته است.
وی با اشاره به بهبود وضعیت تولید و بازار پنبه در سال جاری می‌افزاید: سطح زیرکشت پنبه در گلستان امسال حدود یک‌هزار هکتار نسبت به سال گذشته افزایش یافته است، هرچند این میزان همچنان با سطح زیرکشت پنبه در دوران رونق «طلای سفید» فاصله زیادی دارد.
هزارجریبی یکی از عوامل مؤثر در بهبود کشت پنبه را دسترسی کشاورزان به ارقام و بذرهای متنوع عنوان می‌کند و ادامه می‌دهد: مؤسسه تحقیقات پنبه کشور در سال‌های اخیر بذرهای اصلاح شده و مناسبی را معرفی کرده و علاوه بر آن، امکان واردات بذرهای خارجی نیز وجود دارد و کشاورزان می‌توانند متناسب با شرایط خود رقم مورد نظر را انتخاب کنند.
وی درباره تأمین سوخت بخش کشاورزی می‌گوید: با توجه به شرایط جنگی و کاهش تولید، سهمیه سوخت محدود شده و سامانه نیز سهمیه مشخصی را در روزهای معین اختصاص می‌دهد که با توجه به محدودیت‌های حمل‌ونقل، این موضوع برای کشاورزان دشواری‌هایی ایجاد کرده است.
به گزارش ایمنا، آنچه از مجموع این اظهارات و آمارها برمی‌آید، این است که احیای پنبه در گلستان به یک عامل یا اقدام مقطعی محدود نمی‌شود و تحقق آن نیازمند پیوند میان سیاست‌گذاری اقتصادی، دستاوردهای تحقیقاتی و حمایت عملی از کشاورزان است.
اگرچه افزایش قیمت پنبه، معرفی ارقام پربازده و کاهش مصرف آب ظرفیت‌های تازه‌ای برای توسعه این محصول ایجاد کرده‌اند، اما تداوم مشکلات تأمین نهاده‌ها، هزینه‌های تولید و ضرورت اطمینان از بازار فروش نشان می‌دهد که بهبود شرایط تولید هنوز با بازگشت گسترده پنبه به مزارع فاصله دارد.
در این میان، مسئله اصلی صرفاً افزایش سطح زیر کشت نیست، بلکه ایجاد شرایطی است که پنبه در مقایسه با محصولات رقیب، از توجیه اقتصادی کافی برای کشاورز برخوردار باشد.
تقویت صنایع تبدیلی، توسعه کشت قراردادی، حمایت هدفمند از تولیدکنندگان و بهره‌گیری از روش‌های نوین آبیاری می‌تواند به تکمیل زنجیره تولید این محصول کمک کند. در نهایت، آینده پنبه گلستان به میزان هماهنگی میان این اقدامات و تبدیل ظرفیت‌های موجود به درآمد پایدار برای کشاورزان وابسته است، مسیری که می‌تواند ضمن افزایش بهره‌وری منابع، زمینه احیای تدریجی جایگاه این محصول در اقتصاد استان را فراهم کند.
نظر شما