به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، سازمان جهانی بهداشت مطالعه‌ای جامع روی بیش از ۲۷۷ هزار بزرگسال انجام داده است که نشان می‌دهد تنهایی و انزوای اجتماعی به یکی از جدی‌ترین تهدیدهای سلامت عمومی تبدیل شده و با کاهش چشمگیر سال‌های زندگی عاری از بیماری و صدها هزار مرگ زودرس در سال مرتبط است. بر اساس این گزارش، از هر شش نفر در سراسر جهان یک نفر از تنهایی مزمن رنج می‌برد. کارشناسان این سازمان توصیه می‌کنند برای کاهش تنهایی، روابط معنادار و حضوری در اولویت برنامه‌های شهری قرار بگیرد تا افراد در فعالیت‌های گروهی و اجتماعی مشارکت کنند و از اتکای صرف به ارتباطات دیجیتال بپرهیزند.
رویکرد شهرهای پیشرو برای مقابله با این اپیدمی، ایجاد و گسترش فضاهای سوم از جمله کافه‌ها، کتابخانه‌ها، پارک‌ها و مراکز محله است. این فضاها به شهروندان اجازه می‌دهند که بدون فشار مالی یا اجتماعی، با همسایگان خود تعامل کنند. تحقیقات دانشگاه ام‌آی‌تی نشان می‌دهد شهروندانی که به فضاهای سوم دسترسی دارند، ۴۵ درصد کمتر احساس تنهایی می‌کنند و ۳۰ درصد بیشتر با همسایگان خود تعامل دارند.
فضاهای سوم اصطلاحی است که جامعه‌شناس آمریکایی ری اولدنبرگ در ۱۹۸۹ ابداع کرد تا فضاهای عمومی غیررسمی را توصیف کند که نه خانه هستند (مکان اول) و نه محل کار (مکان دوم). این فضاها شامل کافه‌ها، کتابخانه‌ها، پارک‌ها، مراکز محله، سالن‌های ورزشی، مساجد و کلیساها، باغ‌های اجتماعی و فضاهای نشیمن عمومی می‌شوند. نکته کلیدی این است که در این فضاها، تعاملات اجتماعی بدون فشار مالی یا اجبار رخ می‌دهد و افراد می‌توانند به‌طور خودجوش با همسایگان، دوستان و غریبه‌ها ارتباط برقرار کنند.
فضاهای سوم فرصت‌هایی برای تعاملات تصادفی و بدون برنامه‌ریزی فراهم می‌کنند که می‌تواند به دوستی‌های پایدار منجر شود. فعالیت‌های مشترک در این فضاها همچون کتاب‌خوانی در کتابخانه، ورزش در پارک، یا شرکت در کارگاه‌های آموزشی حس تعلق و هدفمندی میان همشهری‌ها و هم‌محله‌ای‌ها ایجاد می‌کند. این فضاها به‌ویژه برای گروه‌های آسیب‌پذیر از جمله سالمندان، مهاجران و افراد کم‌درآمد حیاتی هستند که ممکن است دسترسی محدودی به فضاهای خصوصی داشته باشند.
سئول؛ فروشگاه‌های رفاه ذهنی و کاهش تنهایی سالمندان
سئول، پایتخت کره جنوبی با جمعیت ۹.۵ میلیون نفر در ۲۰۲۴ با بحران تنهایی و مرگ‌های تنهایی روبه‌رو بود. آمار نشان می‌داد که در ۲۰۲۴، ۲۸۴۷ سالمند به‌تنهایی در خانه‌های خود فوت کردند و چندین روز یا هفته بعد کشف شدند. این پدیده به‌ویژه در میان سالمندان تنها، مهاجران و افراد کم‌درآمد شدیدتر بود. شهرداری سئول متعهد شد که تا ۲۰۲۶، تنهایی را ۳۵ درصد و مرگ‌های تنهایی را ۵۰ درصد کاهش دهد.
در مارس ۲۰۲۵، شهرداری سئول طرح نوآورانه «فروشگاه‌های رفاه ذهنی» را راه‌اندازی کرد. این فروشگاه‌ها محیطی روزمره و دوستانه دارند تا مراجعه به آن‌ها برای کسانی که احساس تنهایی، فشار روانی یا نیاز به هم‌صحبتی دارند، ساده‌تر باشد. فضای نشیمن راحت و تلویزیون، امکان استراحت و تماشای فیلم را فراهم می‌کند و میزهای غذاخوری محلی برای صرف خوراکی‌های ساده از جمله نودل سئول در نظر گرفته شده‌اند.
کنار این امکانات، مشاوران آموزش‌دیده با بازدیدکنندگان گفت‌وگو می‌کنند، به ارزیابی اولیه وضعیت سلامت روان آن‌ها کمک می‌کنند و در صورت نیاز، مسیر دسترسی به خدمات مشاوره را نشان می‌دهند. فعالیت‌های گروهی نیز فرصتی برای آشنایی و تعامل میان مراجعه‌کنندگان فراهم می‌کند. این فضاها جایگزین درمان تخصصی نیستند؛ هدفشان آن است که حمایت روانی و ارتباط اجتماعی را به بخشی پذیرفتنی‌تر و در دسترس‌تر از زندگی روزمره تبدیل کنند.
تا سپتامبر ۲۰۲۶، ۲۵ فروشگاه از این نوع در ۱۳ منطقه سئول افتتاح شده است. بیش از ۶۵ درصد از بازدیدکنندگان را سالمندان بالای ۶۵ سال تشکیل می‌دادند؛ کسانی که پیش‌تر جایی برای رفتن نداشتند. سالمندانی که به‌طور منظم از این فضاها استفاده می‌کنند، ۴۰ درصد کاهش در احساس تنهایی و ۳۵ درصد کاهش در علائم افسردگی نشان دادند.
وین ؛ مراکز سالمندان چندمنظوره و کاهش انزوای اجتماعی
وین، پایتخت اتریش با جمعیت دو میلیون نفر با چالش انزوای اجتماعی سالمندان و کاهش تعاملات بین‌نسلی روبه‌رو بود. در ۲۰۲۴، ۳۰ درصد از سالمندان وین احساس تنهایی می‌کردند و ۲۲ درصد علائم افسردگی داشتند. این مشکل به‌ویژه در میان سالمندان تنها، مهاجران و افراد کم‌درآمد شدیدتر بود.
شهرداری وین در ژانویه ۲۰۲۵ طرح «مراکز سالمندان چندمنظوره» را راه‌اندازی کرد. برخلاف مراکز سالمندان سنتی که فقط برای سالمندان طراحی شده‌اند، این مراکز به‌عنوان فضاهای بین‌نسلی طراحی شده‌اند که سالمندان، جوانان، کودکان و خانواده‌ها می‌توانند کنار هم فعالیت کنند. هر مرکز شامل کافه عمومی، کتابخانه، سالن ورزشی، کارگاه‌های آموزشی، باغ اجتماعی و فضاهای بازی کودکان است.
تاکنون وین ۴۰ مرکز سالمندان چندمنظوره اجرا کرده است که ۷۵ درصد از سالمندان شهر را تحت پوشش قرار می‌دهد. شهرداری وین ۸۰ میلیون یورو برای خرید املاک، تجهیز فضاها و استخدام کارکنان اختصاص داده است. ۳۰۰۰ داوطلب از سالمندان، جوانان و خانواده‌ها به‌طور منظم در برنامه‌های بین‌نسلی مشارکت می‌کنند.
بر اساس گزارش‌های شهرداری وین، در مراکز اجراشده انزوای اجتماعی سالمندان ۴۵ درصد، تنهایی ۳۸ درصد و افسردگی ۳۲ درصد کاهش یافته است. تعداد تعاملات اجتماعی هفتگی سالمندان ۷۰ درصد افزایش یافته و رضایت از مشارکت در فعالیت‌های این مراکز ۹۰ درصد بوده است. مطالعات روی ۵۰۰ سالمند نشان می‌دهد که ۸۲ درصد از شرکت‌کنندگان بهبود معنادار بالینی در علائم افسردگی و ۷۸ درصد بهبود در علائم تنهایی داشتند. شهرداری وین تخمین زده است که این طرح در پنج سال آینده، ۵۰ میلیون یورو صرفه‌جویی در هزینه‌های سلامت روان و ۳۰ میلیون یورو صرفه‌جویی در هزینه‌های اجتماعی به همراه خواهد داشت.
توکیو؛ فضاهای مشترک محله‌ای و کاهش افسردگی
توکیو سال‌ها با چالش انزوای اجتماعی، افسردگی و پدیده هیکیکوموری (انزوای طولانی‌مدت) روبه‌رو است. در ۲۰۲۴، ۱.۴۶ میلیون نفر در ژاپن به‌عنوان هیکیکوموری شناخته می‌شدند که بیشتر آن‌ها در توکیو زندگی می‌کردند. این مشکل به‌ویژه در میان جوانان بیکار، سالمندان تنها و مهاجران شدیدتر بود.
شهرداری توکیو به‌منظور مقابله با این چالش طرح «فضاهای مشترک محله‌ای» را راه‌اندازی کرده است. این فضاها به‌عنوان مکان‌هایی برای تعاملات غیررسمی، فعالیت‌های گروهی و حمایت اجتماعی طراحی شده‌اند. هر فضا شامل کافه عمومی، کتابخانه کوچک، سالن چندمنظوره برای کارگاه‌ها و رویدادها، باغ اجتماعی، و فضاهای بازی کودکان است. ورود به این فضاها رایگان یا بسیار ارزان است و هیچ فشار مالی برای مصرف وجود ندارد.
تا سپتامبر ۲۰۲۶ توکیو ۱۰۰ فضای مشترک محله‌ای اجرا کرده است که ۶۰ درصد از ساکنان شهر را تحت پوشش قرار می‌دهد. شهرداری توکیو ۱۰ میلیارد ین ژاپن (۷۰ میلیون دلار آمریکا) برای اجاره املاک، تجهیز فضاها و استخدام کارکنان اختصاص داده است و ۵۰۰۰ نفر از ساکنان محله به‌طور منظم در برنامه‌های اجتماعی مشارکت می‌کنند. با اجرای این فضاهای مشترک تعداد تعاملات اجتماعی هفتگی شهروندان ۶۵ درصد افزایش یافته است. مطالعات روی ۶۰۰ ساکن نشان داد که شرکت‌کنندگان بهبود معنادار بالینی در علائم افسردگی و تنهایی داشتند.
بوگوتا؛ بلوک‌های مراقبتی برای حمایت از سالمندان و مراقبان
بوگوتا در سال‌های اخیر با کاهش نرخ باروری و افزایش جمعیت سالمند روبه‌رو بود و برآوردها نرخ باروری کل شهر را ۰.۸۲ فرزند به‌ازای هر زن نشان می‌داد که رقمی پایین‌تر از نرخ باروری توکیو بود. احساس تنهایی در میان سالمندان به یکی از دغدغه‌های شهر تبدیل شده بود. در پاسخ به این نیازها، شهرداری به‌جای تکیه بر راهکارهایی همچون گسترش خانه‌های سالمندان، به ایجاد فضاهایی روی آورد که تعامل اجتماعی و مشارکت سالمندان را تقویت کنند.
شهرداری در سال ۲۰۲۰ نخستین «بلوک مراقبتی» را راه‌اندازی کرد. این طرح به‌تدریج گسترش یافته و به شبکه‌ای از حدود ۴۰ بلوک رسیده است. این بلوک‌ها تنها مرکزهای مراقبتی نیستند، بلکه مجموعه‌ای از خدمات را در محدوده‌ای شهری به هم پیوند می‌دهند. مراقبان که بسیاری از آن‌ها زنان هستند، می‌توانند از خدمات آموزشی، بهداشتی و حمایتی بهره ببرند و هم‌زمان، برای کودکان، سالمندان یا افراد نیازمند مراقبت نیز خدماتی در نظر گرفته می‌شود.
سپتامبر ۲۰۲۶، بوگوتا طرحی اجرا کرد که بسیاری را متعجب کرد: استفاده از بازی‌های ویدیویی برای کاهش تنهایی سالمندان. شهرداری دریافت که بازی‌های چندنفری و مشارکتی فرصت‌های واقعی برای ارتباط اجتماعی بین سالمندان ایجاد می‌کنند. در مراکز سالمندان، کنسول‌های بازی نصب شدند و سالمندان یاد گرفتند چگونه با هم بازی کنند. بعضی بازی‌ها سالمندان را به تحرک فیزیکی تشویق می‌کنند و بعضی دیگر فرصت‌هایی برای همکاری و گفتگو فراهم می‌کنند. بیش از ۱۰۰ هزار سالمند از بلوک‌های مراقبتی و مراکز بازی‌های ویدیویی استفاده کردند. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که ۶۵ درصد از شرکت‌کنندگان کاهش قابل‌توجهی در احساس تنهایی گزارش دادند و ۵۸ درصد گفتند که دوستان بیشتری پیدا کرده‌اند.
شهرداری بوگوتا به‌منظور کاهش انزوای اجتماعی شروع به ترویج فرهنگ و فعالیت‌های بر پایه طبیعت کرد. بیماران به‌جای دریافت دارو برای درمان دردهای خود، می‌توانستند در فعالیت‌هایی همچون بازدید از باغ‌های گیاه‌شناسی، بازارهای سنتی یا باغبانی جامعه‌محور شرکت کنند. یک رویداد گروهی سالمندان در دسامبر ۲۰۲۵ حدود ۴۵۰۰ سالمند را جذب کرد که با موسیقی زنده در ورزشگاه موویستار آرنا فعالیت می‌کردند. تصاویر این رویداد در سراسر جهان پخش شد و الهام‌بخش شهرهای دیگر شد.
بوگوتا نشان داد که راهکارهای کاهش تنهایی سالمندان نیاز به بودجه‌های کلان یا فناوری‌های پیچیده ندارند؛ ایده‌های ساده همچون بازی‌های ویدیویی، کلاس‌های یادگیری و رویدادهای همگانی شاد می‌توانند معجزه کنند. شهرهای دیگر آمریکای لاتین از جمله مدئین، لیما و سانتیاگو در حال الگوبرداری از این مدل هستند.
نظر شما