به گزارش خبرگزاری ایمنا، همه حوادث آتش‌نشانی با شعله و دود قابل مشاهده آغاز نمی‌شوند. گاهی خطر اصلی در قالب گازی سمی، ماده شیمیایی خورنده، مایع قابل اشتعال یا ماده‌ای رادیواکتیو در محیط منتشر شده است؛ موادی که ممکن است پیش از آنکه برای مردم قابل تشخیص باشند، سلامت افراد و نیروهای امدادی را تهدید کنند؛ برای چنین حوادثی، خودروهای HAZMAT طراحی شده‌اند؛ خودروهایی که مأموریت آن‌ها فقط اطفای حریق نیست، بلکه شناسایی، ارزیابی، مهار و پاک‌سازی مواد خطرناک است.
خودرویی متفاوت از ماشین آتش‌نشانی معمولی
HAZMAT در واقع یک مرکز عملیاتی سیار برای مقابله با مواد خطرناک است. در نمونه‌ای که شرکت Emergency Vehicles Inc برای خدمات آتش‌نشانی اتاوا ساخته، یک خودروی ۲۶ فوتی از نوع Walk-In روی شاسی سفارشی Spartan Gladiator قرار گرفته است. فضای داخلی آن برای استقرار نیروها و تجهیزات تخصصی طراحی شده و امکان تجهیز آن به سامانه‌های روشنایی، ژنراتور و تجهیزات نجات و پاک‌سازی وجود دارد.
تفاوت اصلی چنین خودرویی با یک خودروی اطفای حریق معمولی، در نوع مأموریت آن است. در حادثه مواد خطرناک، آتش‌نشان ابتدا باید بداند چه ماده‌ای در محیط وجود دارد و با چه خطری روبه‌رو است. به همین دلیل خودروهای HAZMAT می‌توانند به آشکارسازهای چندگازه، تجهیزات شناسایی مواد، حسگرهای رادیولوژیکی، کیت‌های آزمایش میدانی، تجهیزات حفاظت تنفسی و لباس‌های ویژه مجهز شوند.
کنار تجهیزات تشخیص، امکانات مهار نشت نیز اهمیت دارد؛ از کیت‌های مسدود کردن نشتی و ظروف مخصوص مواد آلوده گرفته تا پمپ‌های انتقال، ابزارهای ضدجرقه و تجهیزات رفع آلودگی، بنابراین این خودرو همزمان نقش مرکز شناسایی، انبار تجهیزات تخصصی و پایگاه پشتیبانی عملیات را ایفا می‌کند.
چرا آتش‌نشانی به HAZMAT نیاز دارد؟
اهمیت چنین خودرویی زمانی روشن می‌شود که یک حادثه شیمیایی را با آتش‌سوزی معمولی مقایسه کنیم. در یک حریق عادی، آب یا ماده خاموش‌کننده مناسب می‌تواند بخش مهمی از عملیات باشد، اما در حادثه مواد خطرناک استفاده نادرست از آب حتی می‌تواند وضعیت را بدتر کند. بعضی مواد در تماس با آب واکنش نشان می‌دهند و بعضی دیگر ممکن است گازهای خطرناک تولید کنند.
از سوی دیگر آتش‌نشان نمی‌تواند تنها با مشاهده ظاهر یک ماده، میزان خطر آن را تشخیص دهد. ممکن است یک مخزن به‌ظاهر سالم باشد، اما حاوی گاز سمی باشد، یا ماده‌ای بدون شعله و دود در حال انتشار بخارات خطرناک باشد. در این شرایط اطلاعات حاصل از تجهیزات تشخیص، مقدم بر ورود نیروها به منطقه حادثه است.
کارکرد دیگر HAZMAT، جلوگیری از تبدیل یک حادثه محدود به بحران گسترده‌تر است. اگر ماده خطرناک وارد شبکه فاضلاب، منابع آب، خاک یا هوای منطقه شود، عملیات دیگر فقط نجات افراد حاضر در محل نیست؛ محیط زیست و جمعیت اطراف نیز درگیر می‌شوند، بنابراین تیم تخصصی باید بتواند محدوده خطر را مشخص، مسیر انتشار را کنترل و افراد و تجهیزات آلوده را پیش از خروج از منطقه، رفع آلودگی کند.
برای آتش‌نشانی ایران نیز این قابلیت اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا شهرهای بزرگ در کنار مناطق مسکونی، با انبارها، صنایع، مراکز درمانی، جایگاه‌های سوخت، مسیرهای حمل‌ونقل و مراکز نگهداری مواد شیمیایی روبه‌رو هستند، بنابراین حادثه در هر یک از این نقاط می‌تواند از یک آتش‌سوزی ساده فراتر برود و به انتشار مواد سمی یا قابل اشتعال منجر شود.
در چنین شرایطی، داشتن خودروی HAZMAT به معنای خرید یک کامیون دیگر برای ناوگان آتش‌نشانی نیست؛ به معنای ایجاد توان تخصصی برای رویارویی با حوادثی است که آتش‌نشانی معمولی برای آن‌ها طراحی نشده است.
اهمیت واقعی این خودرو نیز دقیقا همین‌جاست که آتش‌نشان HAZMAT قرار نیست فقط آتش را خاموش کند؛ او باید پیش از نزدیک شدن به خطر، آن را شناسایی، اندازه‌گیری و مهار کند. در حوادثی که دشمن دیده نمی‌شود، همین توان تشخیص می‌تواند تفاوت میان یک حادثه محدود و یک بحران گسترده باشد.
چند نکته عجیب و کمتر شنیده‌شده درباره خودروهای HAZMAT
۱. بعضی از این خودروها واقعا حمام دارند
این شاید عجیب‌ترین ویژگی باشد. در خودروهای تخصصی رفع آلودگی، فرد آلوده وارد بخش اول می‌شود، لباس و تجهیزات آلوده را کنار می‌گذارد، سپس وارد دوش می‌شود و پس از شست‌وشو به بخش لباس تمیز می‌رود. حتی در یک نمونه ساخته‌شده توسط Rosenbauer، خودرو ۱۰۰۰ لیتر آب حمل می‌کند و فاضلاب حاصل از شست‌وشو نیز داخل مخزن جداگانه جمع می‌شود تا آلودگی وارد محیط نشود.
۲. آب حمام را نمی‌توان مثل آب حمام معمولی روی زمین ریخت
این بخش برای گزارش خیلی جذاب است. آبی که بدن یا لباس فرد آلوده را شسته، ممکن است خودش حاوی مواد خطرناک باشد، بنابراین بعضی خودروهای رفع آلودگی دارای مخزن فاضلاب، سیستم جمع‌آوری پساب و حتی فیلتراسیون هستند. در یک مدل، مخزن آب تمیز ۳۰۰ لیتر و سامانه تصفیه فاضلاب برای جلوگیری از انتشار آلودگی در نظر گرفته شده است.
۳. بعضی خودروها مسیر کثیف به تمیز دارند
داخل خودرو می‌تواند عمدا به چند ناحیه تقسیم شود تا فرد آلوده دوباره با بخش پاک تماس پیدا نکند. در طراحی‌های تخصصی، فرد از قسمت آلوده وارد می‌شود، لباس آلوده را تحویل می‌دهد، دوش می‌گیرد و سپس از طرف دیگری با لباس تمیز خارج می‌شود، یعنی حتی مسیر حرکت انسان داخل خودرو هم بخشی از سیستم ایمنی است.
۴. بعضی مدل‌ها حمام‌های متعدد دارند
این دیگر تنها یک دوش اضطراری نیست. یک خودروی رفع آلودگی مخصوص حوادث گسترده دارای ۸ کابین دوش داخلی و ۴ دوش خارجی برای افراد روی برانکارد است. این خودرو می‌تواند همزمان برای تعداد زیادی از افراد عملیات رفع آلودگی انجام دهد.
۵. خودرو می‌تواند خودش را هم بشوید!
در یک طراحی Rosenbauer، سامانه‌ای با ۲۰ نازل برای رفع آلودگی خود خودرو در نظر گرفته شده است؛ یعنی پس از عملیات، کابین و بخش‌های مختلف خودرو نیز می‌توانند با مواد مناسب شست‌وشو و پاک‌سازی شوند. این موضوع منطقی است، چون اگر خودرو آلوده شود، خودش می‌تواند آلودگی را به ایستگاه یا محل دیگری منتقل کند.
۶. بعضی خودروها آب را با فشار بسیار بالا و دمای بسیار زیاد استفاده می‌کنند
در نمونه‌ای که Rosenbauer معرفی کرده است، سامانه شست‌وشوی تجهیزات می‌تواند آب داغ را با حداکثر دمای ۱۵۵ درجه سانتی‌گراد و فشار ۱۴۰ بار برای پاک‌سازی تجهیزات به کار ببرد، بنابراین بخشی از خودرو در عمل شبیه یک کارواش صنعتی سیار برای تجهیزات آلوده است.
۷. داخل بعضی HAZMATها آزمایشگاه کوچک وجود دارد
بعضی خودروهای HAZMAT تنها انبار تجهیزات نیستند و می‌توانند فضای آزمایشگاهی برای بررسی نمونه‌های جمع‌آوری‌شده داشته باشند؛ از جمله سینک و هود آزمایشگاهی برای کار با نمونه‌ها. به این ترتیب بخشی از فرایند شناسایی ماده می‌تواند همان نزدیکی محل حادثه انجام شود.
۸. خودرو می‌تواند یک مرکز فرماندهی متحرک باشد
در نمونه HAZMAT اتاوا که توسط EVI ساخته شده، سامانه فرماندهی شامل رک کامپیوتری، چند نمایشگر و میز فرماندهی است و حتی دوربین‌های امنیتی ۳۶۰ درجه برای آن در نظر گرفته شده است. بنابراین فرمانده عملیات می‌تواند بخشی از مدیریت حادثه را از داخل خودرو انجام دهد.
۹. حتی کف خودرو هم با منطق آلودگی طراحی می‌شود
در خودروهای رفع آلودگی، کف معمولی کافی نیست. بعضی مدل‌ها کف شیب‌دار و شبکه‌ای دارند تا آب آلوده جمع‌آوری شود و به مخزن فاضلاب هدایت شود. در یک نمونه، حتی کیسه فاضلاب ۱۰۰۰ گالنی برای جمع‌آوری پساب پیش‌بینی شده است.
۱۰. بعضی خودروها می‌توانند در محل حادثه مثل یک ایستگاه مستقل کار کنند
برق، آب گرم، تهویه، گرمایش، روشنایی و تجهیزات عملیاتی می‌توانند روی خود خودرو یا تریلر تأمین شوند. یعنی تیم HAZMAT تنها برای انجام عملیات رفع آلودگی به ساختمان یا زیرساخت ثابت نیاز ندارد. بعضی سامانه‌ها حتی با باتری و پنل خورشیدی برای کار مستقل طراحی شده‌اند.
نظر شما