به گزارش خبرگزاری ایمنا از خراسان جنوبی، کشاورزی در بخش بزرگی از خراسان جنوبی با محدودیت منابع آبی، گرمای هوا و نوسانات اقلیمی گره خورده است؛ شرایطی که انتخاب محصولات سازگار با محیط را به یکی از مهم‌ترین عوامل پایداری تولید تبدیل می‌کند.
در چنین اقلیمی، زیتون به‌عنوان یکی از محصولات سازگار با شرایط برخی مناطق استان، جایگاه خود را در باغ‌های شهرستان‌هایی همچون نهبندان، طبس و سربیشه تثبیت می‌کند.
اهمیت این محصول تنها به تولید میوه محدود نمی‌شود، چراکه فراوری زیتون و استحصال روغن، زمینه افزایش ارزش اقتصادی محصول، ایجاد فرصت‌های اشتغال و تقویت زنجیره تولید را فراهم می‌کند. با این حال، توسعه سطح زیرکشت، افزایش بهره‌وری باغ‌ها و گسترش بازارهای فروش همچنان از عوامل مؤثر بر آینده این محصول در خراسان جنوبی به شمار می‌رود.
محسن اسفندیاری، رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبیبا اشاره به ظرفیت تولید زیتون در استان اظهار می‌کند: سطح باغ‌های زیتون خراسان جنوبی به ۴۴۸ هکتار می‌رسد که از این میزان، ۳۹۱ هکتار بارور و ۵۷ هکتار غیربارور است.
وی می‌افزاید: زیتون از جمله محصولات باغی سازگار با شرایط اقلیمی برخی مناطق استان به شمار می‌رود و توسعه باغ‌های آن در مناطقی که ظرفیت مناسبی برای کشت این محصول دارند، مورد توجه قرار می‌گیرد.
اگرچه سطح باغ‌های زیتون در مقایسه با برخی دیگر از محصولات کشاورزی استان محدود است، قابلیت فراوری و تبدیل محصول خام به روغن، ارزش اقتصادی این محصول را افزایش می‌دهد و زمینه بهره‌برداری بیشتر از ظرفیت باغداری در مناطق خشک را فراهم می‌کند.
نهبندان بیشترین سهم را از باغ‌های زیتون خراسان جنوبی به خود اختصاص می‌دهد و پس از آن، شهرستان‌های طبس و سربیشه در رتبه‌های بعدی قرار می‌گیرند.
بر اساس آمار اعلام‌شده، ۲۰۹ هکتار از باغ‌های زیتون استان در نهبندان، ۹۲ هکتار در طبس و ۸۱ هکتار در سربیشه قرار دارد؛ موضوعی که نقش این سه شهرستان را در توسعه کشت زیتون استان برجسته می‌کند.
شرایط اقلیمی این مناطق، در کنار ضرورت مدیریت منابع آب، اهمیت انتخاب محصولات متناسب با ظرفیت‌های محیطی را افزایش می‌دهد. از این‌رو، توسعه زیتون در مناطق مستعد می‌تواند بخشی از مسیر تنوع‌بخشی به تولیدات باغی خراسان جنوبی را هموار کند.
رقم زرد بیشترین سهم را از باغ‌های زیتون دارد
در میان ارقام مختلف زیتون، رقم «زرد» بیشترین سطح کشت را در خراسان جنوبی به خود اختصاص می‌دهد. در کنار این رقم، ارقام روغنی، شنگه، گلوله‌زیتون، آربیکن، کرونایکی، آمیگدال و کراتینا نیز در سطح محدودتری کشت می‌شوند.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی درباره علت گسترش رقم زرد در باغ‌های استان بیان می‌کند: این رقم به‌دلیل سازگاری مناسب‌تر با شرایط اقلیمی استان، سهم بیشتری از سطح زیرکشت زیتون را به خود اختصاص می‌دهد.
وی ادامه می‌دهد: باغ‌های سازگاری برای بررسی عملکرد ارقام مختلف ایجاد شده است و نتایج به‌دست‌آمده از برخی ارقام رضایت‌بخش است، اما توسعه تجاری گسترده آن‌ها به بررسی و ارزیابی بیشتری نیاز دارد.
ارزیابی ارقام مختلف می‌تواند در انتخاب گونه‌های مناسب برای مناطق گوناگون استان نقش مؤثری داشته باشد و با شناسایی ارقام سازگارتر و پربازده‌تر، زمینه افزایش بهره‌وری باغ‌های زیتون را فراهم کند.
آمارهای اعلام‌شده از افزایش تولید زیتون در خراسان جنوبی حکایت دارد؛ روندی که در صورت تحقق پیش‌بینی‌ها، ظرفیت اقتصادی این محصول را تقویت می‌کند.
اسفندیاری با اشاره به میزان تولید زیتون در استان اظهار می‌کند: در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۸۶ تن زیتون تولید شده است و با توجه به شرایط مناسب بارندگی‌های بهاره، پیش‌بینی می‌شود میزان تولید در سال جاری به ۳۴۳ تن برسد.
بر این اساس، تولید زیتون استان در صورت تحقق پیش‌بینی‌ها، حدود ۲۰ درصد نسبت به سال ۱۴۰۳ افزایش پیدا می‌کند و ارزش این میزان محصول حدود ۴۴۶ میلیارد ریال برآورد می‌شود.
افزایش تولید در شرایطی اهمیت پیدا می‌کند که کشاورزی خراسان جنوبی همچنان با محدودیت منابع آب و تغییرات اقلیمی روبه‌رو است. در چنین وضعیتی، انتخاب محصولات سازگار، مدیریت اصولی باغ‌ها و ارتقای بهره‌وری می‌تواند به پایداری تولید و تقویت درآمد باغداران کمک کند.
فراوری زیتون، حلقه مهم ارزش‌آفرینی در استان
ارزش اقتصادی زیتون تنها به میزان برداشت محصول وابسته نیست؛ بخش مهمی از این ارزش در مرحله فراوری و تبدیل میوه به روغن شکل می‌گیرد. در خراسان جنوبی نیز بخش عمده زیتون تولیدی برای استحصال روغن به کارگاه‌های روغن‌کشی منتقل می‌شود.
جواد درویشی، مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، در این باره اظهار می‌کند: بخشی از زیتون تولیدشده در استان به مصرف باغداران و خانوارهای آنان می‌رسد، اما قسمت عمده محصول برای استحصال روغن به کارگاه‌های روغن‌کشی منتقل می‌شود.
وی می‌افزاید: فراوری زیتون در داخل استان، محصول خام باغ‌ها را به روغن تبدیل می‌کند و ارزش اقتصادی آن را افزایش می‌دهد؛ به این ترتیب، زنجیره تولید به مرحله برداشت محدود نمی‌ماند و بخشی از ارزش‌افزوده در داخل استان شکل می‌گیرد.
فعالیت کارگاه‌های روغن‌کشی در شهرستان‌هایی همچون نهبندان، سربیشه و طبس نیز امکان پیوند میان باغداران و بخش فراوری را فراهم می‌کند. توسعه این ظرفیت‌ها می‌تواند ضمن تقویت بازار فروش محصول، به ایجاد اشتغال و ماندگاری درآمد در مناطق تولیدکننده کمک کند.
آمار سال ۱۴۰۳ تصویری از وضعیت فراوری زیتون در خراسان جنوبی ارائه می‌دهد. به گفته درویشی، در این سال حدود ۹۰ تن زیتون برداشت و ۹ تن روغن در کارگاه‌های روغن‌کشی استان تولید شده است.
وی بیان می‌کند: روغن استحصال‌شده علاوه‌بر مصرف در داخل استان، به سایر استان‌های کشور نیز ارسال می‌شود و بخشی از تولید فراوری‌شده، بازارهایی فراتر از خراسان جنوبی دارد.
این آمار نشان می‌دهد که فراوری زیتون در استان شکل گرفته است، اما توسعه بیشتر این بخش به افزایش و ثبات تولید، ارتقای ظرفیت واحدهای فراوری و ایجاد پیوند مؤثرتر میان باغداران، کارگاه‌ها و بازارهای مصرف وابسته است.
زیتون خراسان جنوبی هنوز به صادرات پایدار نمی‌رسد
با وجود فعالیت کارگاه‌های روغن‌کشی و ارسال بخشی از محصولات به سایر استان‌ها تولید زیتون خراسان جنوبی هنوز به سطحی نرسیده است که صادرات مستقیم و پایدار به بازارهای خارجی شکل بگیرد.
درویشی با اشاره به وضعیت عرضه محصولات زیتون استان اظهار می‌کند: محصولات تولیدی بیشتر برای تأمین نیاز بازار خراسان جنوبی و ارسال به استان‌های مجاور و دیگر نقاط کشور فراوری و عرضه می‌شوند و حجم فعلی تولید، امکان شکل‌گیری صادرات مستقیم و پایدار را فراهم نمی‌کند.
این شرایط نشان می‌دهد که دستیابی به بازارهای خارجی، علاوه‌بر افزایش میزان تولید، به توسعه ظرفیت فراوری، حفظ کیفیت محصول، ایجاد شبکه‌های پایدار عرضه و برنامه‌ریزی برای بازاریابی نیاز دارد. تقویت این حلقه‌ها می‌تواند زیتون خراسان جنوبی را از محصولی با بازار به‌طور عمده داخلی به ظرفیتی گسترده‌تر برای فعالیت اقتصادی تبدیل کند.
میزان تولید زیتون در خراسان جنوبی هر سال تحت تأثیر شرایط آب‌وهوایی، میزان بارندگی، سرما و وضعیت باردهی باغ‌ها تغییر می‌کند؛ عواملی که برنامه‌ریزی برای تولید و فراوری این محصول را به مدیریت دقیق‌تر و پیش‌بینی واقع‌بینانه‌تر نیازمند می‌سازد.
درویشی با اشاره به نوسانات تولید در سال‌های مختلف بیان می‌کند: میزان محصول به شرایط اقلیمی و وضعیت باردهی باغ‌ها وابسته است و همین عوامل، مقدار زیتون قابل برداشت و فراوری را در هر سال تغییر می‌دهند.
برای نمونه، در آذر سال ۱۴۰۴، سطح باغ‌های زیتون استان ۴۴۳ هکتار اعلام شده بود که ۳۹۱ هکتار آن بارور و ۵۲ هکتار غیربارور بود. در همان مقطع، تولید حدود ۷۰ تن پیش‌بینی می‌شد؛ رقمی که بیانگر برآورد آن زمان است و نباید به‌عنوان میزان قطعی تولید سال ۱۴۰۴ در نظر گرفته شود.
تفکیک آمار پیش‌بینی‌شده از تولید محقق‌شده، برای ارزیابی دقیق روند تولید و برنامه‌ریزی در بخش کشاورزی اهمیت دارد و امکان مقایسه واقع‌بینانه‌تر عملکرد سالانه باغ‌های زیتون را فراهم می‌کند.
زیتون؛ ظرفیتی برای تقویت اقتصاد باغداری در مناطق خشک
زیتون در خراسان جنوبی به‌تدریج جایگاه خود را در میان محصولات باغی سازگار با اقلیم برخی مناطق استان پیدا می‌کند؛ محصولی که از باغ‌های نهبندان، طبس و سربیشه آغاز می‌شود و با عبور از کارگاه‌های روغن‌کشی، به بازارهای مصرف راه پیدا می‌کند.
وجود ۴۴۸ هکتار باغ زیتون، باروری ۳۹۱ هکتار از این سطح، پیش‌بینی تولید ۳۴۳ تن در سال جاری و برآورد ارزش ۴۴۶ میلیارد ریالی محصول، ظرفیت این بخش را نشان می‌دهد. با این حال، استمرار این روند به مدیریت منابع آبی، انتخاب ارقام سازگار، افزایش بهره‌وری باغ‌ها و توسعه زیرساخت‌های فراوری وابسته است.
از سوی دیگر، تقویت بازار فروش و فراهم کردن امکان عرضه پایدار محصول می‌تواند انگیزه باغداران را برای حفظ و توسعه باغ‌های زیتون افزایش دهد. تکمیل زنجیره تولید، از مرحله کاشت و برداشت تا فراوری و بازاریابی، زمینه بیشتری برای ایجاد ارزش‌افزوده در داخل استان فراهم می‌کند.
زیتون در اقلیم خشک خراسان جنوبی هنوز با ظرفیت‌های توسعه‌نیافته‌ای روبه‌رو است؛ اما اگر تولید پایدارتر شود و فراوری و بازاررسانی همگام با آن گسترش پیدا کند، این محصول می‌تواند سهم بیشتری در درآمد باغداران و اقتصاد کشاورزی مناطق خشک استان داشته باشد.
نظر شما