به گزارش خبرگزاری ایمنا، پسته در اقتصاد کشاورزی ایران، محصولی فراتر از یک کالای باغی است که با ایجاد اشتغال، ارزآوری و توسعه صنایع فراوری، سهم مهمی در رونق اقتصادی مناطق تولیدکننده دارد.
بهره‌گیری از این ظرفیت، علاوه بر افزایش تولید، به مدیریت منابع آب، ارتقای کیفیت محصول و تکمیل زنجیره ارزش از باغ تا بازار وابسته است؛ مسیری که می‌تواند جایگاه پسته ایران را در بازارهای داخلی و جهانی تقویت کند.
در این میان، خراسان جنوبی با برخورداری از بیش از ۳۷ هزار هکتار باغ پسته و فعالیت هزاران خانوار در این بخش، یکی از قطب‌های تولید این محصول در کشور به شمار می‌رود؛ ظرفیتی اقتصادی که در کنار فرصت‌های توسعه فراوری و بازاررسانی، با چالش‌هایی همچون خشکسالی، محدودیت منابع آبی و نوسانات اقلیمی نیز روبه‌رو است.
سطح باغ‌های پسته استان به ۳۷ هزار و ۲۱۳ هکتار رسیده است که از این میزان، ۲۹ هزار و ۳۶۴ هکتار بارور و ۷۸۴۹ هکتار غیربارور است. خراسان جنوبی از نظر سطح زیرکشت و میزان تولید پسته، رتبه پنجم کشور را دارد و شهرستان بشرویه بیشترین سطح باغ‌های این محصول را به خود اختصاص داده است.
بهره‌گیری از این ظرفیت، علاوه بر افزایش تولید، به مدیریت منابع آب، ارتقای کیفیت محصول و تکمیل زنجیره ارزش از باغ تا بازار وابسته است؛ مسیری که می‌تواند جایگاه پسته ایران را در بازارهای داخلی و جهانی تقویت کند.
جواد درویشی، مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با اشاره به ظرفیت باغداری استان در حوزه تولید پسته اظهار می‌کند: سطح باغ‌های پسته خراسان جنوبی به ۳۷ هزار و ۲۱۳ هکتار می‌رسد که از این میزان، ۲۹ هزار و ۳۶۴ هکتار بارور و ۷۸۴۹ هکتار غیربارور است.
وی با بیان اینکه خراسان جنوبی از نظر سطح زیرکشت و میزان تولید پسته، رتبه پنجم کشور را دارد، می‌گوید: پسته سفید، احمدآقایی، اکبری، کله‌قوچی و اوحدی از مهم‌ترین ارقام کشت‌شده در استان هستند و هر یک از این ارقام با توجه به ویژگی‌های محصول و شرایط باغداری، در تولید پسته استان سهم دارند.
درویشی با اشاره به پراکندگی باغ‌های پسته در مناطق مختلف خراسان جنوبی می‌افزاید: شهرستان بشرویه با هشت هزار و ۲۰۰ هکتار باغ پسته در سال ۱۴۰۴، بیشترین سطح زیرکشت این محصول را به خود اختصاص می‌دهد و شهرستان‌های قائنات، فردوس و سرایان نیز از مناطق مهم تولید پسته در استان به شمار می‌روند.
کاهش برآورد تولید پسته در پی خسارت‌های جوی
تولید پسته در خراسان جنوبی به شرایط آب‌وهوایی و میزان دسترسی به منابع آبی وابستگی زیادی دارد. سرمازدگی، گرمای شدید، طوفان و نوسانات دمایی از جمله عواملی هستند که می‌توانند بر میزان محصول اثر بگذارند و پیش‌بینی تولید را تغییر دهند.
حسین سرچاهی، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با اشاره به برآورد تولید پسته در سال ۱۴۰۵ اظهار می‌کند: پیش‌بینی اولیه تولید این محصول در استان حدود ۲۳ هزار تن است، اما خسارت‌های ناشی از طوفان و گرمای هوا در اردیبهشت، برآورد تولید را کاهش می‌دهد.
وی میزان تولید پیش‌بینی‌شده را حدود ۱۶ هزار تن اعلام می‌کند و می‌گوید: خشکسالی، محدودیت منابع آبی، سرمای ابتدای فصل، گرمای شدید، طوفان، نوسانات دمایی و قطعی چاه‌های کشاورزی از عوامل مؤثر بر کاهش تولید پسته در استان هستند.
بر اساس برآوردهای اعلام‌شده، میزان تولید پسته در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۶ هزار و ۱۵۰ تن پیش‌بینی می‌شود؛ رقمی که در مقایسه با برآورد اولیه ۲۳ هزار تنی، کاهش محسوسی را نشان می‌دهد. متوسط عملکرد باغ‌های پسته استان نیز حدود ۵۵۰ کیلوگرم محصول خشک در هر هکتار برآورد می‌شود.
پسته علاوه بر ارزش اقتصادی، در تأمین معیشت خانوارهای روستایی و فعالان بخش کشاورزی نیز نقش دارد. برداشت این محصول به‌طور معمول از نیمه مرداد آغاز می‌شود و تا پایان مهر ادامه پیدا می‌کند؛ دوره‌ای که بخش مهمی از فعالیت‌های باغداری، برداشت و آماده‌سازی محصول برای عرضه به بازار در آن انجام می‌شود.
بر اساس آمار مربوط به سال ۱۴۰۴، حدود ۱۷ هزار و ۷۸۰ خانوار در خراسان جنوبی به‌طور مستقیم در فعالیت‌های مرتبط با تولید پسته اشتغال دارند. این میزان اشتغال، اهمیت حفظ باغ‌ها، افزایش بهره‌وری و کاهش خسارت‌های تولید را دوچندان می‌کند.
ظرفیت فراوری و بسته‌بندی پسته در استان
در کنار تولید، فراوری و بسته‌بندی از بخش‌های مهم زنجیره ارزش پسته به شمار می‌روند؛ بخش‌هایی که توسعه آن‌ها می‌تواند به افزایش ارزش افزوده محصول و تقویت سهم تولیدکنندگان از بازار کمک کند.
بر اساس آمار سال ۱۴۰۴، تعداد ۴۲ ترمینال ضبط و فراوری پسته در خراسان جنوبی فعال هستند که ظرفیت مجموع آن‌ها به ۵۰ هزار و ۷۷۰ تن می‌رسد. همچنین دو واحد فراوری و بسته‌بندی پسته در شهرستان‌های بشرویه و بیرجند فعالیت می‌کنند که ظرفیت مجموع آن‌ها ۲۳۰۰ تن است.
با وجود این ظرفیت‌ها، بخش قابل توجهی از محصول استان برای فراوری یا عرضه به بازارهای دیگر به خارج از خراسان جنوبی ارسال می‌شود. طبق آمار سال ۱۴۰۴، حدود ۷۰ درصد پسته تولیدی استان به استان‌های خراسان رضوی، کرمان، سیستان و بلوچستان و تهران فرستاده می‌شود؛ موضوعی که ظرفیت توسعه صنایع فراوری و بسته‌بندی در داخل استان را برجسته می‌کند.
مدیریت آب و توسعه صنایع تبدیلی؛ ضرورت پایداری تولید
محدودیت منابع آبی و تأثیرپذیری باغ‌های پسته از شرایط اقلیمی، ضرورت توجه به روش‌های نوین آبیاری، مدیریت مصرف آب و تغذیه اصولی درختان را افزایش می‌دهد. بهبود شیوه‌های باغداری و استفاده از راهکارهای علمی می‌تواند به افزایش بهره‌وری و کاهش آسیب‌پذیری تولیدکنندگان در برابر تنش‌های محیطی کمک کند.
از سوی دیگر، توسعه واحدهای فراوری و بسته‌بندی، ارتقای کیفیت محصول و تقویت بازاریابی می‌تواند بخشی از ارزش افزوده پسته را در داخل استان حفظ کند. با توجه به سطح گسترده باغ‌های پسته و اشتغال مستقیم هزاران خانوار در این بخش، تقویت زیرساخت‌های تولید و تکمیل زنجیره ارزش، زمینه مناسبی برای افزایش درآمد باغداران و توسعه اقتصادی خراسان جنوبی فراهم می‌کند.
پسته خراسان جنوبی با برخورداری از ظرفیت قابل توجه تولید و تنوع ارقام، می‌تواند نقش پررنگ‌تری در بازارهای داخلی و صادراتی ایفا کند؛ هدفی که تحقق آن به مدیریت پایدار منابع آب، کاهش خسارت‌های جوی، افزایش بهره‌وری باغ‌ها و توسعه صنایع فراوری و بسته‌بندی وابسته است.
در شرایطی که منابع آبی در خراسان جنوبی با محدودیت روبه‌رو هستند، آینده باغ‌های پسته به نحوه مدیریت این منابع و افزایش بهره‌وری در تولید وابستگی دارد. مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، مدیریت صحیح باغ‌ها، استفاده از روش‌های نوین آبیاری، تغذیه مناسب درختان و رعایت اصول فنی در مراحل برداشت و فراوری را از عوامل مؤثر در تولید محصول باکیفیت می‌داند.
کاهش دسترسی به منابع آب، خاموشی چاه‌های کشاورزی و تغییرات دمایی، ضرورت بازنگری در شیوه‌های مدیریت باغ‌ها را افزایش می‌دهد. در این شرایط، حفظ باغ‌های موجود و افزایش بهره‌وری آب، در کنار توسعه اصولی سطح زیرکشت، اهمیت دارد.
به بیان دیگر، افزایش سطح باغ‌ها به‌تنهایی نمی‌تواند پایداری تولید را تضمین کند؛ بلکه برنامه‌ریزی متناسب با ظرفیت منابع آبی، مدیریت علمی باغ‌ها و کاهش آسیب‌پذیری در برابر حوادث اقلیمی نیز باید در اولویت قرار گیرد.
کاهش برآورد تولید امسال از ۲۳ هزار تن به ۱۶ هزار و ۱۵۰ تن، بار دیگر نشان می‌دهد که استمرار تولید در مناطق خشک به مدیریت منابع آب، کاهش خسارت‌های اقلیمی و افزایش بهره‌وری وابسته است.
در کنار این مسائل، توسعه فراوری و بسته‌بندی و تقویت بازارهای فروش می‌تواند به افزایش ارزش افزوده و بهبود درآمد باغداران کمک کند. پسته زمانی به ظرفیت اقتصادی پایدارتری برای خراسان جنوبی تبدیل می‌شود که مدیریت منابع آب، حفظ تولید و تکمیل زنجیره ارزش آن به‌صورت هم‌زمان مورد توجه قرار گیرد؛ مسیری که از مراقبت درختان در باغ آغاز می‌شود و با عرضه محصولی باکیفیت به بازار ادامه پیدا می‌کند.
نظر شما