کمال حیدری در گفتوگو با خبرنگار ایمنا با تبیین ابعاد پژوهش سیاستی جامع «چارچوب سیاستی حکمرانی مشارکتی و بیننهادی در ساماندهی موکبها و تجمعات شبانه دوران جنگ رمضان»، از نقشه راه جدید مدیریت شهری برای عبور از رویکردهای سختگیرانه تنظیمگری و حرکت به سوی تسهیلگری هوشمند خبر داد و اظهار کرد: هدف بنیادین مدیریت شهری، ارتقای تجمعات مناسبتی و موکبهای خودجوش به پایگاههای چندمنظوره مردمیار جهت حل مسائل محلی، تعمیق سرمایه اجتماعی و تحکیم پیوند میان شهروندان و نهادهای عمومی است.
وی با تشریح پیشزمینه و اهمیت این گزارش سیاستی افزود: این اقدام با شماره ثبت «س/۰۲-۱۴۰۵۰۴» به همت پژوهشگران اندیشکده حکمرانی شهری شهراندیشان و با سفارش مستقیم سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان در تیرماه ۱۴۰۵ نگاشته شده و فاطمه سادات ناظری تدوین اصلی آن را بر عهده داشته است؛ این سند که دومین گزارش سیاستی رسمی این اندیشکده محسوب میشود، با نگاهی عمیق و مسئلهمحور، پدیده موکبها و تجمعات شبانه را نه صرفاً یک رویداد مقطعی اجرایی، مذهبی یا انتظامی، بلکه یک ظرفیت کلیدی در نظام حکمرانی اجتماعی معرفی میکند.
معاون فرهنگی شهردار و رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان با اشاره به مدل تحلیل بهکاررفته در این سند افزود: این پژوهش بر پایه سهگانه کشف مسئله، صورتبندی نظام مسائل و طراحی راهکارهای چندسطحی تدوین شده است. نگرش حاکم بر سند تصریح دارد که تجمعات شبانه و مواکب مردمی در شرایط ویژهای همچون دوران جنگ رمضان، واجد ابعاد متعددی هستند و بهطور همزمان بر شاخصهای حیاتی جامعه شهری از جمله میزان مشارکت داوطلبانه، حجم سرمایه اجتماعی، انضباط و نظم عمومی، اعتماد شهروندان به کارآمدی ساختارها، عدالت ذینفعی، روایتگری اجتماعی و اصلاح فرآیندهای حکمرانی اثر میگذارند.
حیدری درباره مسئله محوری گزارش خاطرنشان کرد: پرسش کلیدی و چالش اصلی مدیریت شهری، نحوه ساماندهی موکبها و تجمعات شبانه در قالب یک مدل حکمرانی مشارکتی و بیننهادی است. در این الگوی پیشنهادی تلاش میشود عاملیت و خودجوشی مردمی حفظ شود تا روح داوطلبانه و نشاط اجتماعی حرکتهای مردمی تحت تأثیر مداخلات اداری تضعیف نگردد. همزمان، نقش نهادهای عمومی و ساختارهای خدماتی به روشنی مشخص میشود، تقسیم کار نهادی متوازن برای جلوگیری از موازیکاری رخ میدهد و خروجی نهایی فرایند به تقویت اعتماد عمومی، همبستگی ملی و تابآوری شهری میانجامد.
وی با اشاره به ریشههای آسیبشناسانه شناساییشده در سند پژوهشی، ابعاد مختلف مسئله را تشریح کرد.
معاون فرهنگی شهردار و رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان ادامه داد: ضعف هماهنگی نهادی و فقدان تقسیم کار مشخص باعث میشود ظرفیتهای مردمی در صورت عدم همسویی با ساختار رسمی به اقدامات موازی و جزیرهای تبدیل شوند. همچنین تمرکزگرایی و بوروکراسی پنهان، انگیزه مشارکتهای مردمی را سلب میکند و ضرورت گذار از تنظیمگری سختگیرانه به تسهیلگری را آشکار میسازد.
حیدری ادامه داد: از سوی دیگر، خلأ وجود نهادهای واسط و حلقههای میانی معتبر محلی موجب گسست میان ساختار رسمی و بدنه جامعه شده و شکاف شفافیت و عدم پاسخگویی روشن در تخصیص امکانات نیز زمینه کاهش همراهی عمومی را فراهم میآورد. در نهایت، عدم نهادینهسازی مشارکتهای مردمی بحرانمحور سبب میشود شبکههای داوطلبانه پس از بازگشت به شرایط عادی دچار فرسایش و ناپایداری شوند.
وی تصریح کرد: شبکه مسائل تجمعات شهری دارای پنج بعد درهمتنیده است. بعد سرمایه اجتماعی بستری عالی برای تقویت هویت جمعی، همدلی و اعتماد متقابل فراهم میآورد و بعد تابآوری شهری، توانمندی جامعه را در مواجهه با شرایط اضطراری، بسیج سریع امکانات و اطلاعرسانی موثر ارتقا میدهد.
معاون فرهنگی شهردار و رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان گفت: نحوه مواجهه و پشتیبانی از موکبها در بعد مشروعیت نهادی و اعتماد عمومی به یک آزمون سنجش کارآمدی برای دستگاههای عمومی تبدیل میشود. همچنین مدیریت ریسک، سلامت، کنترل مخاطرات محیطی، بهداشت و روانی ترافیک در تجمعات پرتراکم اهمیت بالایی دارد و در بعد انسجام اجتماعی، مواکب در صورت مدیریت صحیح قابلیت بالقوهای برای همگرایی اقشار مختلف و کاهش دوقطبیهای اجتماعی ایفا میکنند.
حیدری در ادامه، راهکارهای عملیاتی سند در قالب هشت سطح دستهبندیشده را تشریح کرد و ادامه داد: «در سطح اول که مربوط به سیاستگذاری ملی است، تدوین سند ملی حکمرانی مشارکتی تجمعات شبانه، تشکیل کارگروه دائمی بیننهادی، ایجاد سامانه ملی ثبت ظرفیتها، ابلاغ پروتکلهای یکنواخت ایمنی و سلامت و مدیریت یکپارچه روایت و ارتباطات بحران در دستور کار قرار میگیرد. در سطح دوم مرتبط با مدیریت شهری و محلی، بومیسازی ضوابط جانمایی و استقرار مواکب، راهاندازی پلتفرم هماهنگی خدمات شهری، پیادهسازی الزامات بهداشت، ایمنی و محیطزیست محلی و تقویت تابآوری محلهمحور با محوریت مساجد و حسینیهها پیگیری میشود. در سطح سوم که به نهادهای مذهبی و اجتماعی اختصاص دارد، این تشکلها به عنوان شرکای اصلی حکمرانی به رسمیت شناخته شده و مساجد به پایگاههای تابآوری محله تبدیل میگردند؛ همچنین برگزاری دورههای توانمندسازی برای مدیران هیئات و توسعه شبکهسازی افقی میان تشکلها صورت میپذیرد. در سطح چهارم مربوط به حلقههای میانی و نهادهای واسط، اعطای هویت حقوقی ویژه به این حلقهها، طراحی صندوقهای حمایت و تأمین مالی مشارکتی، استقرار الگوی حکمرانی پلتفرمی و سپردن ارزیابی عملکرد میدانی به نهادهای واسط دنبال میشود. در سطح پنجم ویژه مشارکتکنندگان و گردانندگان، رویکرد کنشگری از مشارکت جمعیتی به مشارکت مسئولانه ارتقا یافته و آموزشهای میدانی، حرفهایسازی نسبی وظایف اجرایی بدون آسیب به روحیه داوطلبانه و تقویت سیستم خودتنظیمی اجرا میگردد. در سطح ششم متعلق به ارتباطات و مدیریت افکار عمومی، اجرای پروتکل جامع ارتباطات بحران، رصد مستمر فضای اجتماعی، برجستهسازی روایتهای اصیل مردمی و بهرهگیری از ابزارهای چندرسانهای صورت میگیرد. در سطح هفتم مرتبط با ذینفعان و گروههای اثرپذیر، ترسیم نقشه ذینفعان، سنجش مستمر اثرات رویداد بر اهالی منطقه، ایجاد کانالهای دریافت نظرات و پیشبینی تمهیدات جبرانی برای همسایگان متأثر محقق میشود. در نهایت، در سطح هشتم که مواجهه با گروههای غیرهمسو است، تفکیک دقیق میان نقد مدنی و اخلالگری، اتخاذ ادبیات غیرتقابلی و فراگیر، کاهش هزینههای جانبی رویداد برای اقشار غیرمشارکتکننده و ایجاد درگاههای امن و محترمانه برای شنیدن نارضایتیها مد نظر قرار دارد.»
وی با تاکید بر حساسیت تصمیمگیری در خصوص تداوم یا توقف فعالیتها گفت: گزارشهای سیاستی صراحتاً هشدار میدهد تداوم بیقاعده موکبها درست به اندازه توقف ناگهانی آنها آسیبزاست، از این رو جهتگیری اصلی مدیریت شهری بر بازآرایی هوشمند استوار است. معیارهای ارزیابی در این مسیر شامل میزان نیاز واقعی جامعه، کیفیت مشارکت، رضایت ذینفعان، میزان فرسودگی توان خادمان، هزینههای شهری، قابلیت مدیریت ایمنی و امکان تغییر کاربردی فضای رویداد است.
معاون فرهنگی شهردار و رئیس سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی شهرداری اصفهان درباره نحوه جانمایی جغرافیایی مواکب توضیح داد: پس از ارزیابی چهار سناریوی پراکندگی محلهای، تمرکز در پایگاههای بزرگ، الگوی ناحیهای و الگوی ترکیبی چندسطحی، الگوی ترکیبی چندسطحی به عنوان بهترین گزینه انتخاب شده است. در این مدل، سه سطح پایگاه اصلی شهری، پایگاههای ناحیهای و هستههای سبک محلی به صورت مکمل عمل کرده و میان دسترسی آسان محلی با انضباط ترافیکی و خدماتی تعادلی پایدار برقرار میکنند.
حیدری با تشریح تغییر ماهیت خدمات موکبها اظهار داشت: سیاست جدید مدیریت شهری، ارتقای مواکب از ایستگاههای ساده پذیرایی به پایگاههای چندمنظوره مردمیار است. این پایگاهها مجموعه متنوعی از خدمات را ارائه خواهند داد که شامل ایجاد میز خدمت سازمانها و دستگاههای عمومی برای پاسخگویی بیواسطه به مردم، حضور مشاوران تخصصی داوطلب در زمینههای حقوقی، خانواده و روانشناسی، و پیوند با شبکه خیرین و واقفان محلی برای شناسایی و حل مشکلات نیازمندان میشود، همچنین ایجاد ایستگاه حل مسائل و مراجعات محله، ارائه خدمات بهداشت، سلامت و غربالگری سبک، اجرای برنامههای اختصاصی برای کودکان، نوجوانان و سالمندان، برپایی بازارچهها و حمایت از کسبوکارهای خرد محلی، راهاندازی پویشهای نفع عمومی و مسئولیت اجتماعی، بسترسازی برای روایتگری مردمی و مستندسازی تجارب محلی، و برگزاری نشستها و برنامههای گفتوگومحور و هماندیشی شهروندی از دیگر بخشهای عملیاتی این طرح خواهد بود.
وی خاطرنشان کرد: نگاه مدیریت شهری به موکبها و تجمعات شبانه، عبور از نگاه سختافزاری مدیریت تجمع و دستیابی به حکمرانی ظرفیتهای اجتماعی است. افق مطلوب شهرداری اصفهان، تبدیل این تجمعات از رویدادهای مقطعی به شبکهای پایدار از پایگاههای مردمیار و مسئلهحلکن است. این پایگاهها در شرایط عادی به عنوان زیرساخت نرم ارتقای همبستگی و مشارکت شهروندی عمل میکنند و در مواجهه با بحرانها، به شبکهای چابک، قابل اتکا و سریع برای پشتیبانی از جامعه و سازماندهی نیروهای داوطلب تبدیل خواهند شد.
نظر شما