به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، پسماند صفر به فلسفهای اطلاق میشود که هدف آن طراحی و مدیریت محصولات و فرایندها بهگونهای است که از تولید و سوزاندن زباله جلوگیری شود و مواد بهطور مسئولانهای بازیافت، کمپوست یا استفاده مجدد شوند. بر اساس تعریف اتحادیه بینالمللی پسماند صفر، این رویکرد نهتنها به مدیریت پسماند میپردازد، بلکه به بازطراحی چرخه زندگی منابع توجه میکند تا همه محصولات دوباره استفاده شوند و هیچ زبالهای به محلهای دفن یا زبالهسوزها فرستاده نشود. اگرچه دستیابی به صددرصد پسماند صفر در شهرهای بزرگ هنوز یک آرمان است، اما بعضی شهرها توانستهاند به نرخهای بازیافت ۷۵ تا ۹۷ درصدی برسند که دستاوردی قابلتوجه محسوب میشود.
راهکارهای کاهش پسماند را میتوان در چند دسته کلی جای داد. کاهش تولید زباله در مبدأ از طریق طراحی محصولات پایدار، بستهبندیهای قابل بازیافت و ترویج استفاده مجدد، نخستین گام مهم است. همزمان با این راهکار، تفکیک زباله در مبدأ قرار دارد که شهروندان زبالههای خود را به دستههای مختلف مانند کاغذ، پلاستیک، شیشه، فلزات، مواد آلی و زبالههای خطرناک تفکیک میکنند. بازیافت مواد نیز شامل فرایندهای تبدیل زبالهها به مواد اولیه جدید است که منابع را به چرخه تولید بازمیگرداند. کمپوست مواد آلی پسماند غذایی و باغی را به کود غنی تبدیل میکند و به خاک بازمیگرداند تا چرخهای طبیعی از تولید تا بازگشت به زمین ایجاد شود. در نهایت، اقتصاد چرخشی مواد را در چرخه تولید و مصرف نگه میدارد و از هدررفت منابع جلوگیری میکند.
مطالعات نشان میدهد که شهرهای پیشرو در کاهش پسماند توانستهاند تا ۹۰ درصد از زبالههای خود را از محلهای دفن منحرف کنند و هزینههای مدیریت پسماند را تا ۵۰ درصد کاهش دهند. در مارس ۲۰۲۶، هیئت مشورتی دبیرکل سازمان ملل در زمینه پسماند صفر، ۲۰ شهر پیشروی جهان را بهعنوان «۲۰ شهر بهسوی پسماند صفر» معرفی کرد که شامل هانگژو (چین)، کوالالامپور (مالزی)، سانفرانسیسکو (آمریکا)، یوکوهاما (ژاپن)، بولونیا (ایتالیا)، سئول (کرهجنوبی) و چند شهر دیگر است. این شهرها بهعنوان الگوهایی برای سایر شهرهای جهان شناخته میشوند و راهکارهای آنها میتواند توسط شهرهای دیگر اقتباس و اجرا شود.
غازیآنتپ، ترکیه؛ سیستم بازگشت سپرده
غازی آنتپ در مارس ۲۰۲۶ بهعنوان یکی از ۲۰ شهر پیشروی جهان در زمینه پسماند صفر توسط سازمان ملل انتخاب شد. این شهر ترکیهای با اجرای سیستم بازگشت سپرده و پروژه «بازیافت از خانه آغاز میشود»، توانسته است نرخ بازیافت را افزایش دهد و زبالههای دفنی را کاهش دهد. غازی آنتپ نشان میدهد که حتی در شهرهای در حال توسعه نیز میتوان به پسماند صفر نزدیک شد.
سیستم بازگشت سپرده غازی آنتپ بر ماشینهای بازگشت خودکار متمرکز است که در بازارها، مراکز خرید، پردیسهای دانشگاهی، ایستگاههای مترو و قطار و ساختمانهای عمومی نصب شدهاند. شهروندان با استفاده از برنامههای موبایل کدهای QR را اسکن میکنند و بستهبندیهای واجد شرایط را در ماشینها میریزند و به ازای هر آیتم پاداش دریافت میکنند که به کیف پول الکترونیکی آنها واریز میشود. این سیستم انگیزهای قوی برای مشارکت گسترده ایجاد کرده است و از اقتصاد چرخشی حمایت میکند. وزارت محیط زیست ترکیه سیستم نظارت دیجیتال پیشرفتهای را اجرا کرده است که پر بودن ماشینها را لحظهای ردیابی میکند و تیمها را برای تخلیه بهموقع اعزام میکند.
در سال ۲۰۲۵، غازی آنتپ پروژه «بازیافت از خانه آغاز میشود» را راهاندازی کرد که هدف آن درگیر کردن بزرگسالان در هشت مجتمع مسکونی، ۲۳ بلوک و ۷۷۳ آپارتمان است. با حمایت ۱۲ سازمان غیردولتی، تلاشها برای تقویت آگاهی از بازیافت در میان این گروه هدف در حال انجام است. این پروژه بر تفکیک زباله در مبدأ و مشارکت شهروندان تمرکز دارد و آموزشهای گستردهای را به شهروندان ارائه میدهد. شهرداری غازی آنتپ در حال سرمایهگذاری در زیرساختهای جمعآوری و پردازش زباله است تا بتواند افزایش تقاضا را مدیریت و کیفیت خدمات را حفظ کند.
تا سپتامبر ۲۰۲۶، سیستم بازگشت سپرده در غازی آنتپ توانسته حدود سه میلیون بستهبندی را جمعآوری کند که شامل ۲۰۰ تن شیشه، ۲۰ تن PET و ۲ تن آلومینیوم است. این راهکار منجر به صرفهجویی ۱۷۵ هزار لیتر آب، ۲۳۹ هزار کیلووات-ساعت انرژی و کاهش ۱۴۶ تن انتشار دیاکسید کربن شده است، همچنین بیش از ۱۵ هزار کیلوگرم مواد قابل بازیافت بازیابی شده است. غازی آنتپ بهعنوان الگویی برای سایر شهرهای ترکیه و منطقه شناخته میشود و شهرهایی مانند قونیه، ازمیر و سامسون در حال اجرای این مدل هستند.
یوکوهاما، ژاپن؛ پیشگام آسیا با ۸۵ درصد بازیافت
یوکوهاما با جمعیت ۳.۷ میلیون نفر توانسته است با سیستم تفکیک هوشمند، نرخ بازیافت را به ۸۵ درصد برساند و زبالههای دفنی را تا ۵۰ درصد کاهش دهد. موفقیت یوکوهاما در گرو تفکیک ۱۰ گانه زباله است که شهروندان موظفند زبالههای خود را به ۱۰ دسته مختلف شامل کاغذ، پلاستیک، شیشه، فلزات، مواد آلی، زبالههای بزرگ، لوازم الکترونیکی، باتریها، روغنها و زبالههای خطرناک تفکیک کنند. این تفکیک دقیق امکان بازیافت مؤثرتر و کاهش زبالههای دفنی را فراهم میکند. برنامههای آموزشی گسترده به شهروندان آموزش میدهد چگونه زبالههای خود را بهدرستی تفکیک کنند و تولید زباله را کاهش دهند.
یوکوهاما در ۲۰۲۵ شبکهای از «کارخانههای بازیافت محلهای» را گسترش داد. این کارخانههای کوچک در هر محله مواد بازیافتی را پردازش و به محصولات جدید تبدیل میکنند و سپس این محصولات را به شهروندان میفروشند. این رویکرد نهتنها هزینههای حملونقل مواد بازیافتی را کاهش میدهد، بلکه منجر به افزایش اشتغال محلی میشود و اقتصاد چرخشی را در سطح محله تقویت میکند. شهرداری یوکوهاما همچنین در حال سرمایهگذاری در فناوریهای پیشرفته بازیافت است که میتوانند پلاستیکهای چندلایه و مواد پیچیده را نیز بازیافت کنند. تا سپتامبر ۲۰۲۶ یوکوهاما توانسته نرخ بازیافت را به ۸۵ درصد برساند و زبالههای دفنی را تا ۵۰ درصد کاهش دهد. بیش از یک میلیون شهروند از برنامههای آموزشی تفکیک زباله استفاده کردهاند و رضایت عمومی از سیستم مدیریت پسماند بهطور قابلتوجهی افزایش پیدا کرده است.
بولونیا، ایتالیا؛ پایتخت کمپوست شهری
بولونیا با اجرای برنامه کمپوست شهری سراسری، توانسته است نرخ بازیافت را به ۷۵ درصد برساند و زبالههای آلی دفنی را تا ۶۰ درصد کاهش دهد. بولونیا نشان داده است که میتوان کمپوست شهری را با مشارکت گسترده شهروندان، توزیع رایگان کمپوستسازهای خانگی و جمعآوری جداگانه پسماند آلی در سطح گسترده اجرا کرد.
برنامه کمپوست شهری بولونیا بر جمعآوری جداگانه زبالههای آلی متمرکز است. شهروندان موظفند پسماند غذایی و باغی خود را در کیسههای مخصوص کمپوست قرار دهند و در روزهای مشخصشده برای جمعآوری بیرون بگذارند. این زبالهها به کارخانههای کمپوست منتقل میشوند و به کود غنی تبدیل میشوند. شهرداری کمپوست تولیدی را بهصورت رایگان بین شهروندان توزیع میکند و آنها را به استفاده از کمپوست در باغها و گلدانهایشان تشویق میکند. برنامههای آموزشی گسترده به شهروندان آموزش میدهد چگونه پسماند آلی را تفکیک کنند و کمپوست خانگی تولید کنند.
در سال ۲۰۲۵، بولونیا طرح «کمپوستسازهای خانگی رایگان» را راهاندازی کرد. شهرداری کمپوستسازهای خانگی را بهصورت رایگان به شهروندان توزیع میکند و آنها را به تولید کمپوست در خانه تشویق میکند. این رویکرد نهتنها هزینههای جمعآوری و پردازش زبالههای آلی را کاهش میدهد، بلکه شهروندان را به مشارکت فعال در مدیریت پسماند ترغیب میکند. بیش از ۵۰ هزار شهروند از برنامه کمپوستسازهای خانگی رایگان استفاده کردهاند و بیش از ۱۰ هزار تن پسماند آلی از محلهای دفن منحرف شده است. شهرداری بولونیا در حال سرمایهگذاری در فناوریهای پیشرفته کمپوست است که میتوانند پسماند آلی را سریعتر و مؤثرتر پردازش کنند.
سئول، کره جنوبی؛ قهرمان بازیافت پسماند غذایی با نرخ ۹۷ درصدی
سئول در سال ۲۰۲۵ به نرخ بازیافت ۹۷ درصدی پسماند غذایی دست پیدا کرد و بهعنوان یکی از پیشگامان جهانی در این زمینه شناخته شد. این کلانشهر ۹.۷ میلیون نفری با اجرای سیستم وزنکشی هوشمند پسماند غذایی، توانسته است هدررفت غذا را تا ۴۰ درصد کاهش دهد.
سیستم وزنکشی هوشمند سئول بر سطلهای زباله هوشمند متمرکز است که مجهز به حسگرهای وزنکشی و سیستمهای شناسایی شهروندان هستند. شهروندان با کارت هوشمند یا اپلیکیشن موبایل سطلها را باز میکنند و پسماند غذایی خود را در آنها میریزند. سطلها وزن زباله را اندازهگیری میکنند و بر اساس آن، هزینهای از حساب شهروندان کسر میشود یا پاداشی به آنها داده میشود. این سیستم تعرفهگذاری بر اساس مقدار زباله، انگیزهای قوی برای کاهش تولید پسماند غذایی ایجاد میکند. پسماند جمعآوریشده به کارخانههای کمپوست یا بیوگاز منتقل میشود و به کود یا انرژی تبدیل میشود.
سئول از ۲۰۲۵ برنامه «پاداش برای کاهش زباله» را گسترش داده است. شهروندانی که پسماند غذایی خود را کاهش میدهند، پاداشهای نقدی، کوپنهای خرید یا امتیازات وفاداری دریافت میکنند که میتوانند آنها را در فروشگاهها و رستورانها استفاده کنند. این رویکرد نهتنها انگیزهای قوی برای کاهش تولید پسماند غذایی ایجاد میکند، بلکه فرهنگ صرفهجویی و کاهش هدررفت غذا را ترویج میدهد. شهرداری سئول در حال سرمایهگذاری در فناوریهای پیشرفته پردازش پسماند غذایی است که میتوانند پسماند را سریعتر و مؤثرتر به کود یا انرژی تبدیل کنند. بیش از دو میلیون شهروند از سیستم وزنکشی هوشمند استفاده میکنند و رضایت عمومی از سیستم مدیریت پسماند بهطور قابلتوجهی افزایش پیدا کرده است.
جورجتاون، مالزی؛ کاهش ۴۰ درصدی زبالههای دفنی با تفکیک در مبدأ و بازیافت منسوجات
جورجتاون با جمعیت ۷۹۴ هزار نفر توانسته است با تقویت روشهای تفکیک در مبدأ، به نرخ انحراف بیش از ۴۰ درصدی از محلهای دفن در سراسر جزیره دست پیدا کند. موفقیت این شهر در گرو تفکیک در مبدأ و برنامههای بازیافت متنوع است. شهروندان موظفند زبالههای خود را به دستههای مختلف تفکیک کنند و در روزهای مشخصشده برای جمعآوری بیرون بگذارند. این تفکیک دقیق امکان بازیافت مؤثرتر و کاهش زبالههای دفنی را فراهم میکند. برنامههای آموزشی گسترده نیز به شهروندان آموزش میدهد چگونه زبالههای خود را بهدرستی تفکیک کنند و تولید زباله را کاهش دهند.
در ژوئیه ۲۰۲۶ شورای شهر جزیره پنانگ خرید ۱۰ ماشین پردازش پسماند غذایی را برای کاهش مقدار زبالههای آلی ارسالی به محلهای دفن اعلام کرد. هر ماشین حدود ۳۰ هزار رینگیت مالزی هزینه دارد و میتواند تا ۳۰۰ کیلوگرم پسماند غذایی در ساعت پردازش کند. این ماشینها در بازارها، مراکز غذاخوری، مجتمعهای غذایی و مراکز بازیافت تحت مدیریت شورا قرار میگیرند. ماشینها بهطور خودکار عمل میکنند و زبالههای جامد و مایع را از طریق فرایند فیلتراسیون مکانیکی بر پایه جاذبه جدا میکنند. خروجی اول پسماند غذایی با حذف تا ۷۰ درصد مایع آن است که برای تولید کمپوست مناسب است.
جورجتاون در ژانویه ۲۰۲۶ برنامه بازیافت منسوجات را گسترش داد. پس از اینکه ۶۷.۶ تن لباس قدیمی در سال قبل از محلهای دفن دور نگه داشته شد، پنانگ هدف دارد که جمعآوری بازیافت منسوجات را سه برابر کند. شورای شهر در حال حاضر ۳۱ مرکز جمعآوری منسوجات و ۴۵ سطل در سراسر جزیره اداره میکند، همچنین در سپتامبر ۲۰۲۵، پنانگ ممنوعیت کامل کیسههای پلاستیکی یکبارمصرف را از اول سپتامبر ۲۰۲۶ اجرا کرده و هدف آن توزیع ۱۰۰ هزار کیسه بازیافتی است که حدود ۴۵ هزار کیسه در بازارها و رویدادهای عمومی توزیع شده است.
جورجتاون توانسته است نرخ بازیافت را از ۴۱ درصد در سال ۲۰۲۳ به ۴۵ درصد در سپتامبر ۲۰۲۵ برساند، همچنین جمعآوری مواد قابل بازیافت در مرکز سونگای پینانگ تا ۵۶ درصد افزایش یافته است. بیش از ۱۴ هزار خانوار در برنامه جمعآوری درببهدرب شرکت کردهاند و ۱۶۰ تن مواد قابل بازیافت خشک، از جمله ۲۸ تن پلاستیک، جمعآوری شده است.
نظر شما