به گزارش خبرگزاری ایمنا، در شهرهای امروز، حملونقل عمومی دیگر تنها وسیلهای برای جابهجایی مسافران از نقطهای به نقطه دیگر نیست، بلکه بخشی از زیرساخت کیفیت زندگی شهری، سلامت عمومی، عدالت اجتماعی و حتی اقتصاد شهر به شمار میرود. هرچه شهرها بزرگتر و سفرهای روزانه بیشتر میشود، وابستگی به خودروی شخصی میتواند به افزایش ترافیک، اتلاف زمان، مصرف سوخت، آلودگی هوا و صدا و افزایش هزینههای اجتماعی ناشی از سوانح رانندگی منجر شود. سازمان جهانی بهداشت نیز تأکید دارد که توسعه و اولویتدادن به حملونقل عمومی همچون مترو و اتوبوس میتواند به کاهش آلودگی هوا، ترافیک و خطرات ناشی از سوانح کمک کند و دسترسی عادلانهتری به فرصتها و خدمات شهری ایجاد کند.
از این منظر، توسعه حملونقل عمومی فقط به معنای افزایش تعداد اتوبوس یا توسعه خطوط مترو نیست؛ شهروند باید احساس کند انتخاب مترو و اتوبوس، انتخابی آسان، سریع، ایمن، قابل پیشبینی، راحت و مقرونبهصرفه است.
زمان انتظار کوتاه، دسترسی مناسب ایستگاهها، اتصال و هماهنگی میان خطوط و شیوههای مختلف حملونقل، کیفیت ناوگان، پاکیزگی، امنیت، امکان استفاده برای گروههای مختلف و اطلاعرسانی دقیق، همه بخشی از تجربهای هستند که میتواند یک مسافر را به استفاده دوباره از حملونقل عمومی ترغیب کند. تجربه شهرهای مختلف نیز نشان داده است که سرمایهگذاری در حملونقل انبوه میتواند علاوه بر کاهش زمان و هزینه سفر، دسترسی به اشتغال و خدمات را بهبود دهد و از میزان انتشار آلایندهها بکاهد.
در چنین شرایطی، رایگانشدن مترو و اتوبوس حتی اگر برای یک روز و بهمناسبت آغاز سال تحصیلی اجرا شود، میتواند فراتر از یک امتیاز کوتاهمدت باشد؛ این اقدام فرصتی است تا شهروندی که شاید به دلایل مختلف کمتر سراغ حملونقل عمومی رفته است، یکبار این شیوه سفر را تجربه کند. اما ارزش واقعی چنین تجربهای زمانی آشکار میشود که «سفر رایگان» به «سفر رضایتبخش» و در ادامه به «سفر مستمر» تبدیل شود؛ چراکه کاهش استفاده از خودروی شخصی تنها با حذف هزینه بلیت یک روز محقق نمیشود و به مجموعهای از سیاستهای هماهنگ برای افزایش جذابیت حملونقل عمومی نیاز دارد.
در واقع، اگر شهروند پس از یک سفر رایگان با مترو یا اتوبوس همچنان با سرفاصلههای طولانی، ازدحام، دسترسی دشوار، مسیرهای گسسته یا ناوگان نامتناسب وبهرور شود، احتمال اینکه تجربه یکروزه خود را به یک الگوی پایدار تبدیل کند، کاهش پیدا میکند و در مقابل وقتی حملونقل عمومی بتواند زمان سفر را قابل پیشبینی کند، دسترسی مناسبی در محلههای مختلف داشته باشد، میان مترو، اتوبوس و سایر شیوههای جابهجایی پیوند ایجاد کند و کیفیت سفر را ارتقا دهد، شهروند دلیل بیشتری برای جایگزینکردن خودروی شخصی با این شیوه جابهجایی خواهد داشت.
سیاستهای حمایتی و اقتصادی نیز میتوانند در این مسیر نقشآفرین باشند؛ از تخفیفهای هدفمند برای گروههای مختلف گرفته تا مشوقهای استفاده مستمر، توسعه پرداختهای هوشمند، بهبود دسترسی و حتی بررسی مدلهای رایگانسازی هدفمند در برخی مسیرها، روزها یا گروههای جمعیتی. با این حال، تجربه جهانی نشان میدهد که سیاست حملونقل زمانی اثرگذارتر است که بهصورت یکپارچه و همراه با سرمایهگذاری در زیرساخت، کیفیت خدمات، مدیریت تقاضای سفر، پیادهمداری و اتصال شبکهها اجرا شود، نه اینکه تنها بر یک مشوق کوتاهمدت تکیه کند.
اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم حملونقل با کیفیت میتواند همزمان چند مسئله شهری را هدف قرار دهد؛ از کاهش ترافیک و آلودگی هوا گرفته تا افزایش ایمنی، کاهش هزینه سفر و فراهمکردن دسترسی برابرتر به فرصتهای آموزشی، شغلی و خدماتی. سازمان جهانی بهداشت، تغییر از حملونقل موتوری شخصی به حملونقل عمومی را با مجموعهای از منافع سلامت، زیستمحیطی و اجتماعی مرتبط میداند و بانک جهانی نیز بر نقش سرمایهگذاری در حملونقل عمومی در کاهش ازدحام، زمان و هزینه سفر و انتشار آلایندهها تأکید کرده است.
پرسش اصلی فقط این نیست که «یک روز سفر رایگان چه تعداد مسافر را جذب میکند؟»؛ پرسش مهمتر این است که مدیریت شهری چگونه میتواند از این فرصت برای تغییر رفتار سفر استفاده کند؛ بهگونهای که شهروند پس از پایان روز رایگان، مترو و اتوبوس را همچنان گزینهای قابل اعتماد برای سفرهای روزمره خود بداند. پاسخ به این پرسش، به کیفیت خدمات، ظرفیت ناوگان، سهولت دسترسی، قیمت، امنیت و آسایش سفر و مجموعهای از سیاستهای هوشمندانه برای ایجاد انگیزه در شهروندان گره خورده است؛ مسیری که در نهایت میتواند از «یک روز سفر رایگان» به «فرهنگ ماندگار استفاده از حملونقل عمومی» برسد.
رایگان شدن کافی نیست؛ مردم حملونقل باکیفیت میخواهند
ابوالفضل قربانی، رئیس کمیسیون هوشمندسازی و حملونقل شورای اسلامی شهر اصفهان درباره رایگان شدن مترو و اتوبوس به خبرنگار ایمنا میگوید: رایگان شدن حملونقل عمومی در حال حاضر بهصورت مناسبتی انجام میشود و در چنین مواردی، شهرداری لایحه مربوط را ارائه میکند و پس از موافقت شورای اسلامی شهر، خدمات حملونقل عمومی در یک روز برای عموم شهروندان رایگان میشود.
وی میافزاید: در کنار این طرحهای مناسبتی، ارائه خدمات رایگان یا تخفیفدار به گروههایی از شهروندان که نیازمند حمایت بیشتری هستند نیز در طول سال در شهر اصفهان دنبال میشود؛ هرچند تعداد این افراد در مقایسه با کل جامعه استفادهکنندگان از حملونقل عمومی محدود است، اما در این زمینه استفاده از کارتهای منزلت و تخفیفهای ویژه برای جابهجایی روزانه، ظرفیت مهمی محسوب میشود و در حال حاضر بازنشستگان و توانخواهان از این خدمات استفاده میکنند.
رئیس کمیسیون هوشمندسازی و حملونقل شورای اسلامی شهر اصفهان با اشاره به موضوع دائمی شدن حملونقل عمومی رایگان تصریح میکند: درباره رایگان شدن دائمی حملونقل عمومی هنوز به تصمیم مشخصی نرسیدهایم، زیرا این موضوع ابعاد، مسائل، پرسشها و ابهامات متعددی دارد که باید از جنبههای مختلف بررسی شود.
قربانی ادامه میدهد: اگر بتوان تعهد و همراهی مناسبی از سوی مردم ایجاد کرد که در صورت ارائه خدمات حملونقل عمومی با کیفیت و کمیت مطلوب، استفاده از خودروی شخصی خود را کنار بگذارند و جابهجاییهای روزانه خود را با حملونقل عمومی انجام دهند، در مجموع این موضوع میتواند از نظر اقتصادی برای شهروندان و مدیریت شهری مقرونبهصرفه باشد.
وی خاطرنشان میکند: بر همین اساس، میتوان به سمت اجرای رایگان شدن حملونقل عمومی در شهر یا حتی در بخشهایی از شهر حرکت کرد، اما تحقق این هدف نیازمند آن است که پیش از هر چیز، کیفیت و جذابیت خدمات برای شهروندان ارتقا پیدا کند.
اگر حملونقل عمومی باکیفیت باشد، میتوان به رایگانسازی آن فکر کرد
رئیس کمیسیون هوشمندسازی و حملونقل شورای اسلامی شهر اصفهان درباره مهمترین عوامل مؤثر بر استقبال شهروندان از حملونقل عمومی میگوید: آنچه برای مردم جذابیت بیشتری دارد، کاهش سرفاصله حرکت وسایل حملونقل عمومی و تکریم شهروندان هنگام استفاده از این خدمات است؛ بهگونهای که فرد بتواند سفر درونشهری خود را با آرامش و رضایت انجام دهد و استفاده از حملونقل عمومی با ناراحتی و دشواری همراه نباشد.
قربانی با تأکید بر ضرورت تناسب خدمات حملونقل عمومی با شرایط مختلف شهری و فصلی اضافه میکند: حملونقل عمومی باید در فصلهای مختلف سال بتواند خدمات مناسبی به شهروندان ارائه دهد و دسترسی به آن در تمام نقاط شهر امکانپذیر باشد، همچنین باید عدالت در توزیع خدمات مورد توجه قرار گیرد و کیفیت ناوگان در مناطق مختلف شهر تفاوت محسوسی نداشته باشد، بهعنوان مثال، نباید در برخی نقاط از اتوبوسهای با کیفیت مطلوب و در نقاط دیگر از ناوگان با کیفیت پایینتر استفاده شود.
وی یکی از چالشهای اصلی تحقق این هدف را کمبود ناوگان اتوبوسرانی میداند و اظهار میکند: مسئله اصلی در این بخش، کمبود تعداد اتوبوسها است، وگرنه هدف مدیریت شهری این است که خدمات مطلوب و باکیفیت را بهصورت عادلانه در اختیار تمام شهروندان و در همه نقاط شهر قرار دهد.
رئیس کمیسیون هوشمندسازی و حملونقل شورای اسلامی شهر اصفهان همچنین بر ضرورت هماهنگی میان شیوههای مختلف حملونقل عمومی تأکید میکند و میگوید: استفاده از مدهای مختلف حملونقل عمومی باید بهگونهای باشد که این شیوهها همپوشانی و اتصال لازم را با یکدیگر داشته باشند، چراکه این هماهنگی میتواند تجربه سفر شهروندان را بهبود دهد و زمینه استفاده بیشتر از حملونقل عمومی را فراهم کند.
قربانی میگوید: میتوان حرکت به سمت رایگان شدن حملونقل عمومی را ابتدا از بعضی روزها آغاز کرد و در صورتی که این طرح به توفیقات و نتایج مورد انتظار دست پیدا کند، موضوع رایگان شدن خدمات در روزهای بیشتر و در نهایت بهصورت گستردهتر نیز در دستور کار قرار گیرد.
وقتی انتخاب حملونقل عمومی به یک عادت شهری تبدیل میشود
رایگان شدن یکروزه حملونقل عمومی را میتوان نه بهعنوان مقصد، بلکه بهعنوان نقطه آغاز سیاستی گستردهتر برای تغییر الگوی سفر شهری دید. آنچه در نهایت رفتار شهروندان را تغییر میدهد، مجموعهای از تجربهها و تصمیمهای روزمره است؛ اینکه شهروند بداند برای رسیدن به مقصد، شبکهای قابل اعتماد پیش روی او قرار دارد و انتخاب حملونقل عمومی قرار نیست بهمعنای صرف زمان، آسایش کمتر یا دشواری بیشتر باشد.
در چنین رویکردی، موفقیت یک طرح را نمیتوان تنها با تعداد سفرهای ثبتشده در روز اجرای آن سنجید. معیار مهمتر این است که چه بخشی از مسافران جدید در هفتهها و ماههای بعد نیز به استفاده از مترو و اتوبوس ادامه میدهند و آیا این تجربه میتواند در خانوادهها، دانشآموزان و نسلهای جدید به یک الگوی رفتاری تبدیل شود یا نه.
شهری که میخواهد وابستگی به خودروی شخصی را کاهش دهد، باید حملونقل عمومی را از یک «گزینه جایگزین» به یک «انتخاب طبیعی» در زندگی روزمره تبدیل کند؛ انتخابی که شهروند بهدلیل آسانی، اطمینان، دسترسی و کیفیت آن سراغش میرود. در این مسیر، یک روز سفر رایگان میتواند جرقه تغییر باشد، اما ماندگار شدن این تغییر، به تداوم تجربه مطلوب سفر و سیاستگذاری منسجم شهری وابسته است.
نظر شما