به گزارش خبرگزاری ایمنا، همزمان با برگزاری هشتادویکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل و سفر رئیسجمهور به نیویورک، بازخوانی سخنرانی تاریخی رهبر شهید انقلاب در مجمع عمومی سازمان ملل در سال ۱۳۶۶، تصویری روشن از نگاه جمهوری اسلامی ایران به ساختار این نهاد بینالمللی، مسئله عدالت، تجاوز و نظام سلطه ارائه میدهد؛ سخنرانیای که در اوج جنگ تحمیلی، انتقاد صریحی از عملکرد شورای امنیت و ساختار ناعادلانه سازمان ملل بود.
آیتالله شهید سیدعلی خامنهای، رئیسجمهور وقت ایران، ۳۱ شهریور ۱۳۶۶ در چهلودومین نشست مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کرد؛ سخنرانیای که در میانه هفتمین سال جنگ ایران و عراق و در شرایط تشدید حضور نظامی آمریکا و برخی کشورهای غربی در منطقه انجام شد. در همان مقطع، جنگ نفتکشها به اوج رسیده بود و حملات آمریکا به کشتیهای ایرانی، ابعاد تازهای به رویارویی تهران و واشنگتن بخشیده بود.
شهریور ۱۳۶۶ نخستین حضور رئیسجمهور ایران در اجلاس سالانه مجمع عمومی سازمان ملل پس از پیروزی انقلاب اسلامی بود. در همان سال، پس از حمله ناوهای آمریکایی به کشتی تجاری «ایراناجر» و شهادت و مجروح شدن شماری از سرنشینان آن، آیتالله شهید خامنهای در سخنرانی خود در قلب نیویورک، آمریکا را مسئول عواقب این اقدام دانست و اعلام کرد که این کشور پاسخ اقدام خود را دریافت خواهد کرد؛ موضعی که با ترک جلسه از سوی هیئت آمریکایی همراه شد.
سازمان ملل زیر تیغ نقد؛ دو تبعیض ناروا
یکی از مهمترین محورهای سخنرانی رهبر شهید، نقد ساختار سازمان ملل و شورای امنیت بود. ایشان وجود «حق وتو» و «عضویت دائم در شورای امنیت» را دو تبعیض ناروا دانسته و تأکید کردند که ادامه این وضعیت، سازمان ملل را از جایگاهی برای حل مسائل میان ملتها دور میکند.
رهبر شهید در آن سخنرانی تصریح کردند: «در سازمان ملل دو تبعیض ناروا هست؛ حق وتو و عضویت دائم در شورای امنیت؛ این دو تبعیض باید برداشته شود.» ایشان هشدار دادند که در غیر این صورت، شورای امنیت به محلی برای صدور احکام بیاعتبار و دستورهای بدون ضمانت اجرایی تبدیل خواهد شد و ملتها احساس خواهند کرد برای حل مسائل بینالمللی راهی جز توسل به قدرت و خشونت ندارند.
این انتقاد، تنها به ساختار حقوقی سازمان ملل محدود نماند و عملکرد شورای امنیت در جنگ ایران و عراق را نیز هدف قرار داد.
وقتی متجاوز شناخته شد، اما محکوم نشد
شهید آیتالله خامنهای در بخشی از سخنان خود پرسشی صریح را پیش روی دولتها و افکار عمومی جهان قرار داد: چرا کشورهایی که میدانستند رژیم عراق آغازکننده جنگ و متجاوز بوده است، در برابر این تجاوز سکوت کردهاند؟
ایشان همچنین عملکرد شورای امنیت را به چالش کشید و پرسید: «چرا نهادی که اساسا برای مقابله با تجاوز و تأمین امنیت بینالمللی شکل گرفته، در برابر حمله عراق به ایران وظیفه خود را انجام نداده است.»
در نگاه مطرحشده در آن سخنرانی، جمهوری اسلامی ایران از سازمان ملل انتظار داشت دستکم در برابر تجاوز، بیطرف بماند و با محکوم کردن متجاوز، زمینه برقراری امنیت را فراهم کند. حملات به شهرها، استفاده از سلاحهای شیمیایی و تجاوز نظامی عراق از جمله موضوعاتی بود که در این سخنرانی مورد اشاره قرار گرفت.
صلح بدون عدالت؛ نسخهای برای تکرار تجاوز
رهبر شهید در ادامه، صلح را خواست جمهوری اسلامی ایران دانستند، اما میان «صلح» و «صلح پایدار» تفاوت گذاشتند. ایشان با اشاره به تجربه هفت سال جنگ تحمیلی تأکید کردند که ایران بیش از هر طرف دیگری تشنه صلح است، اما صلح پایدار را بدون مجازات متجاوز امکانپذیر نمیداند.
ایشان در همین چارچوب گفت: «عدالت ـ واژهای که زورمندان و متجاوزان همواره با ترس و احتیاط بدان مینگرند ـ از صلح بالاتر و مهمتر است.»
این نگاه، بخش مهمی از استدلال ایران در آن مقطع را شکل میداد؛ اینکه پایان جنگ بدون تعیین مسئول تجاوز و بدون برخورد با متجاوز، نمیتواند مانع تکرار تجاوز در آینده شود.
ایران؛ نه زیر چتر شرق، نه غرب
بخش دیگری از سخنرانی به معرفی ماهیت انقلاب اسلامی اختصاص داشت. شهید آیتالله خامنهای انقلاب ایران را حرکتی مستقل از دو بلوک قدرت شرق و غرب معرفی کرده و تأکید داشتند که جمهوری اسلامی برای ادامه مسیر خود به قدرتهای مسلط جهان تکیه ندارد.
ایشان در آن مقطع که نظام بینالملل تحت تأثیر رقابت دو ابرقدرت قرار داشت، بر این نکته تأکید کردند که ملتها نباید قیم داشته باشند و قدرتهای بزرگ نباید سرنوشت کشورهای دیگر را تعیین کنند.
پیام ایشان به کشورهای جهان سوم نیز بر اتحاد برای دفاع از حقوق و جلوگیری از تضییع منافع ملتها استوار بود؛ اتحادی که هدف آن جنگطلبی، بلکه ایستادگی در برابر سلطه و حفظ استقلال کشورها بود.
فلسطین و مبارزه با نظام سلطه
مسئله رژیم صهیونیستی نیز در این سخنرانی مورد توجه قرار گرفت. آیتالله شهید خامنهای با اشاره به وضعیت فلسطین، سیاستهای رژیم صهیونیستی را در چارچوب نظام سلطه مورد نقد قرار داد و در کنار آن، از وضعیت نژادپرستانه آفریقای جنوبی در آن دوره یاد کردند.
در کنار مسائل سیاسی و امنیتی، موضوعات فرهنگی و اجتماعی نیز در سخنان او جای داشت؛ از مبارزه با فساد و حفظ بنیان خانواده تا حراست از حقوق و ارزشهای زن.
یک تریبون برای اعلام موضع ایران
سخنرانی سال ۱۳۶۶ در شرایطی انجام شد که ایران تحت فشار سیاسی، اقتصادی و نظامی قرار داشت و آمریکا حضور مستقیمتری در منطقه پیدا کرده بود. با این حال، تریبون مجمع عمومی سازمان ملل به فرصتی برای طرح صریح دیدگاه جمهوری اسلامی درباره جنگ، عملکرد شورای امنیت، تبعیض در ساختار سازمان ملل و دخالت قدرتهای بزرگ تبدیل شد.
اکنون، با برگزاری هشتادویکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل و حضور رئیسجمهور ایران در نیویورک، بازخوانی آن سخنرانی تاریخی بار دیگر این پرسش را برجسته میکند که ساختارهای بینالمللی تا چه اندازه توانستهاند در برابر تجاوز، تبعیض و اعمال قدرت یکجانبه بایستند؛ پرسشی که رهبر شهید انقلاب نزدیک به چهار دهه پیش از همین تریبون مطرح کردند و پاسخ آن را در اصلاح ساختارهای ناعادلانه و پایان دادن به قیممآبی قدرتهای بزرگ جستوجو کردند.
نظر شما