به گزارش سرویس ترجمه خبرگزاری ایمنا، حفظ و بازسازی بناهای فرهنگی در شهرهای تاریخی یکی از چالشبرانگیزترین و در عین حال ارزشمندترین وظایف مدیریت شهری در قرن بیستویکم است. این فرایند که ترکیبی از هنر، علم و مهندسی است، هدفش نهتنها حفظ فیزیکی ساختمانهای تاریخی، بلکه زنده نگهداشتن روح و هویت فرهنگی آنها برای نسلهای آینده است.
رویکردهای نوین در حفظ و بازسازی بناهای فرهنگی چندبعدی و نظاممند هستند. این رویکردها شامل استفاده از فناوریهای پیشرفته همچون اسکن سهبعدی لیزری، فتوگرامتری پهپادی و مدلسازی اطلاعات ساختمان برای مستندسازی دقیق وضعیت موجود بناها است، همچنین استفاده از مصالح سنتی و تکنیکهای بومی در کنار فناوریهای مدرن، به حفظ اصالت تاریخی و همزمان افزایش مقاومت سازهای کمک میکند. رویکرد تطبیقی که به بناهای تاریخی کاربردهای جدید و معاصر میدهد، یکی از نوآورانهترین استراتژیهاست که به پایداری اقتصادی و اجتماعی پروژهها کمک میکند.
این بناها حامل هویت، حافظه جمعی و داستانهای نسلهای گذشته هستند و حفظ آنها به تقویت حس تعلق و پیوند نسلها کمک میکند. از نظر اقتصادی، بناهای بازسازیشده به جاذبههای گردشگری تبدیل میشوند که درآمد پایدار برای شهرها و جوامع محلی ایجاد میکنند. فضاهای بازسازیشده به کانونهای فعالیت فرهنگی، آموزشی و اجتماعی تبدیل میشوند که همبستگی محلی و مشارکت جامعه را تقویت میکنند. بازسازی بناهای موجود به جای تخریب و ساخت جدید، مصرف منابع و تولید ضایعات را کاهش میدهد و به پایداری محیط زیستی کمک میکند.
در سالهای اخیر شهرهای تاریخی سراسر جهان پروژههای نوینی در زمینه حفظ و بازسازی بناهای فرهنگی اجرا کردهاند که نتایج مثبت و قابلتوجهی ثبت کردهاند. این شهرها نشان دادهاند که با ترکیب احترام به اصالت تاریخی، استفاده از فناوریهای مدرن و مشارکت جامعه، میتوان بناهای فرهنگی را برای نسلهای آینده زنده نگه داشت.
آنتورپ، بلژیک؛ تالار شهر رنسانسی با ۲۹ میلیون یورو بازسازی جامع
شهرداری آنتورپ در اکتبر ۲۰۲۵، جایزه بزرگ میراث اروپا ۲۰۲۵ را در دسته «حفاظت و استفاده تطبیقی» برای بازسازی تالار شهر آنتورپ کسب کرد. این بنای تاریخی که یکی از نخستین ساختمانهای مدنی رنسانس در اروپای شمالی است و از سال ۱۹۹۹ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است، بین سالهای ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۲ با بودجهای مدیریتشده به مبلغ ۲۹ میلیون یورو بازسازی شد.
رویکرد آنتورپ به بازسازی تالار شهر چندبعدی و فنی پیشرفته بود. تیم بازسازی به مدیریت شهرداری آنتورپ از روشهای حفاظتی پیشرفته برای حفظ بافت تاریخی ساختمان استفاده کرد. این روشها شامل تمیزکاری دقیق سنگنماها با لیزر، تقویت سازهای با فناوریهای غیرمخرب و بازسازی تزئینات داخلی با استفاده از مصالح و تکنیکهای سنتی بود، همزمان سیستمهای مدرن پایداری همچون گرمایش زمینگرمایی، پنلهای خورشیدی پنهان و سیستمهای مدیریت انرژی هوشمند نصب شدند که مصرف انرژی ساختمان را تا ۴۵ درصد کاهش داد.
تالار شهر آنتورپ نهتنها بهعنوان یک موزه یا بنای تاریخی حفظ شده، بلکه به مرکز اداری و سیاسی فعال شهر تبدیل شده است که روزانه صدها کارمند و بازدیدکننده از آن استفاده میکنند. با نصب آسانسورهای جدید، رمپهای ویلچر و علائم ناوبری چندزبانه، دسترسی عمومی به ساختمان بهبود پیدا کرده است. فضاهای داخلی بازطراحی شدهاند تا ضمن برآورده کردن نیازهای اداری مدرن، اصالت تاریخی را حفظ کنند. سالنهای جلسات با سیستمهای صوتی و تصویری پیشرفته مجهز شدهاند، اما تزئینات چوبی، گچبریها و نقاشیهای دیواری قرن شانزدهمی با دقت حفظ و بازسازی شدند.
تالار شهر آنتورپ بهعنوان الگویی برای بازسازی بناهای تاریخی در اروپا شناخته میشود و سالانه بیش از ۵۰ هزار بازدیدکننده دارد، همچنین آگاهی عمومی درباره میراث فرهنگی افزایش یافته و مشارکت جامعه در برنامههای حفاظتی بهبود پیدا کرده است. شهرداری گزارش میدهد که هزینههای نگهداری سالانه تا ۳۵ درصد کاهش پیدا کرده و عمر مفید ساختمان حداقل ۵۰ سال دیگر تضمین شده است، همچنین تالار شهر به جاذبه گردشگری تبدیل شده که درآمد پایدار برای شهر ایجاد میکند.
شهرداری آنتورپ اعلام کرده است که تجربه بازسازی تالار شهر به سایر بناهای تاریخی شهر گسترش خواهد یافت و هدف آن تبدیل کامل شهر به یک شهر پایدار میراثی تا سال ۲۰۳۰ است، همچنین برنامهریزی شده است که تالار شهر بهعنوان بخشی از استراتژی گستردهتر پایداری و میراث فرهنگی در آنتورپ استفاده شود.
فاس، مراکش؛ مدینه فاس با ۴۰۰ بنای تاریخی بازسازیشده و کاخ دارالمقری
آژانس توسعه و بازسازی مدینه فاس بودجهای به مبلغ ۴۵ میلیون درهم مراکش (حدود ۴.۵ میلیون یورو) برای بازسازی و احیای کاخ تاریخی دارالمقری اعلام کرده است. این کاخ که در بخش قدیمی شهر فاس (مدینه فاس) واقع شده است و به قرن نوزدهم بازمیگردد، به مرکز آموزش حرفهای وابسته به مؤسسه تخصصی مشاغل ساختوساز سنتی تبدیل خواهد شد. این ابتکار بخشی از برنامه گستردهتر ارتقای میراث تاریخی کالبدی شهر است که هدف آن حفظ و ارتقای میراث ساختمانی تاریخی مدینه فاس است.
رویکرد فاس به بازسازی بناهای تاریخی چندلایه و مشارکتی است. آژانس توسعه و بازسازی شهر که در سال ۱۹۸۹ با همکاری یونسکو، بانک جهانی و دولت مراکش تأسیس شد، از آن زمان تاکنون هماهنگکننده اصلی پروژههای بازسازی در فاس است. از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۸، دولت مراکش بیش از یک میلیارد درهم به بازسازی مدینه فاس اختصاص داد که منجر به نجات حدود ۴۰۰۰ ساختمان شد. تا سپتامبر ۲۰۲۶ نیز نزدیک به ۴۰۰ بنای تاریخی و نمادین شامل مساجد، مدارس، خانههای سنتی (ریاضها) و کاروانسراها بازسازی شدهاند.
یکی از نوآوریهای این طرح، ترکیب بازسازی فیزیکی با آموزش و توانمندسازی جامعه محلی است. کاخ دارالمقری نهتنها بهعنوان یک بنای تاریخی بازسازی میشود، بلکه به مرکز آموزش حرفهای تبدیل میشود که هنرجویان را در مشاغل ساختوساز سنتی از جمله گچبری، کاشیکاری، نجاری و سنگتراشی آموزش میدهد. این رویکرد به حفظ دانش بومی و انتقال آن به نسلهای آینده کمک میکند و همزمان اشتغال پایدار برای جوانان محلی ایجاد میکند. پروژههای بازسازی با مشارکت فعال جامعه محلی اجرا میشوند که به تقویت حس تعلق و مسئولیتپذیری نسبت به میراث فرهنگی کمک میکند.
مدینه فاس که در سال ۱۹۸۱ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است، بهعنوان یکی از بهترین نمونههای شهرسازی اسلامی قرون وسطی شناخته میشود که بیش از ۱۶۰ مسجد را در خود جای داده است. بازسازی بناهای تاریخی به افزایش گردشگری فرهنگی کمک کرده است و سالانه بیش از ۱.۵ میلیون بازدیدکننده به فاس سفر میکنند. آژانس توسعه و بازسازی مدینه فاس اعلام کرده است که برنامه بازسازی مدینه فاس تا سال ۲۰۳۰ ادامه خواهد یافت و هدف آن بازسازی تمام بناهای تاریخی مهم شهر است.
پورتو، پرتغال؛ مرکز تاریخی یونسکو با گروه ویژه حفاظت از میراث
شهرداری پورتو در ژوئیه ۲۰۲۶ گروه ویژهای برای حفاظت از مرکز تاریخی پورتو تشکیل داد که پس از نگرانیهای شورای بینالمللی بناها و محوطهها درباره تخریبهای غیرمجاز و مداخلات ساختوساز در این منطقه ثبتشده در میراث جهانی یونسکو، اقدام به بررسی مجوزها و جلوگیری از تخریب بیشتر کرد. مرکز تاریخی پورتو که از سال ۱۹۹۶ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده، شامل محلههای تاریخی ریبیرا، کلیسای جامع سِ (Se)، ایستگاه قطار سائو بنتو و کاخ پالاسیو دا بولسا است که هر کدام داستان خاص خود را دارند و هویت فرهنگی شهر را شکل میدهند.
این شهر با تشکیل گروه ویژهای متشکل از معماران برجسته به بررسی مداخلات ساختوساز در مرکز تاریخی پرداخته است و مجوزهای صادره را بازبینی میکند. این اقدام پس از آن انجام شد که شورای بینالمللی بناها و محوطههای پرتغال نگرانیهای خود را درباره تخریب غیرمجاز کافه سرانا، یک کافه تاریخی در خیابان روآ دو لوریرو، اعلام کرد که تمام عناصر معماری تاریخی داخلی آن تخریب شده و فقط نمای بیرونی آن باقی مانده بود.
بودجه این پروژه از طریق همکاری بین شهرداری پورتو، سازمان میراث فرهنگی پرتغال و اتحادیه اروپا تأمین شده است. شهرداری پورتو متعهد شده است که تمام مجوزهای ساختوساز در مرکز تاریخی را بازبینی کند و از تخریب بیشتر بناهای تاریخی جلوگیری کند، همچنین برنامهریزی شده است که سیستم نظارتی جدیدی برای پایش مداوم وضعیت بناهای تاریخی نصب شود که شامل دوربینهای مداربسته، سنسورهای ارتعاشسنج و سیستمهای گزارشدهی آنلاین است.
گروه ویژه پورتو از فناوریهای پیشرفته همچون اسکن سهبعدی لیزری، فتوگرامتری پهپادی و مدلسازی اطلاعات ساختمان برای مستندسازی دقیق وضعیت موجود بناهای تاریخی استفاده میکند. این فناوریها به شناسایی زودهنگام آسیبها، پایش تغییرات ساختاری و برنامهریزی دقیقتر برای بازسازی کمک میکنند. سیستم نظارتی جدید به شهروندان و بازدیدکنندگان اجازه میدهد که از طریق اپلیکیشن موبایل، وضعیت بناهای تاریخی را گزارش دهند و در حفاظت از میراث مشارکت کنند.
مرکز تاریخی پورتو که سالانه بیش از سه میلیون بازدیدکننده دارد، بهعنوان یکی از بهترین نمونههای حفاظت از میراث شهری در اروپا شناخته میشود. آگاهی عمومی در این شهر درباره میراث فرهنگی افزایش پیدا کرده و مشارکت جامعه در برنامههای حفاظتی بهبود یافته است. شهرداری گزارش میدهد که تعداد تخریبهای غیرمجاز تا ۶۰ درصد کاهش پیدا کرده و زمان بررسی مجوزهای ساختوساز تا ۴۰ درصد کوتاهتر شده است.
شهرداری پورتو اعلام کرده است که گروه ویژه حفاظت از میراث تا سال ۲۰۳۰ ادامه خواهد داشت و هدف آن حفاظت کامل از تمام بناهای تاریخی مهم شهر است، همچنین برنامهریزی شده است که مرکز تاریخی پورتو بهعنوان بخشی از استراتژی گستردهتر گردشگری فرهنگی و پایدار در پورتو استفاده شود.
نظر شما