به گزارش خبرگزاری ایمنا از چهارمحالوبختیاری، تاریخ، وقتی از کسانی که آن را دیده و لمس کردهاند فاصله میگیرد، برای نسلهای بعد بیشتر به مجموعهای از نامها، تاریخها و روایتهای دور تبدیل میشود؛ بهویژه برای نسلی که جنگ را ندیده و بخش بزرگی از آنچه از دفاع مقدس میداند، از کتابهای درسی، تصاویر و برنامههای مناسبتی دریافت کرده است. موزهها در چنین نقطهای میتوانند گذشته را از میان صفحات کتاب بیرون بکشند و آن را در برابر چشم مخاطب به روایتی عینیتر تبدیل کنند؛ روایتی که در آن یک عکس، دستنوشته، لباس، وسیله شخصی یا خاطره یک خانواده، بخشی از زندگی واقعی یک انسان را بازگو میکند.
باغموزه دفاع مقدس و مقاومت چهارمحالوبختیاری نیز قرار است فراتر از یک ساختمان برای نگهداری اسناد و آثار، به فضایی برای روایت تاریخ، انتقال تجربه و ارتباط نسل امروز با گذشته تبدیل شود؛ مجموعهای که میتواند روایت مقاومت مردم استان را از سطح برنامههای مناسبتی فراتر ببرد و بخشی از تاریخ محلی را برای دانشآموزان و نسل جوان قابل لمس کند.
با این حال، میان این ظرفیت و آنچه امروز در اختیار مخاطب قرار دارد، فاصلهای وجود دارد. پروژهای که سالها از آغاز اجرای آن میگذرد، هنوز تمام مسیر تکمیل و آمادهسازی را طی نکرده و بخشی از ظرفیت کالبدی و محیطی آن در انتظار به سرانجام رسیدن است. این وضعیت، مسئله باغموزه را از یک پروژه عمرانی فراتر میبرد؛ چراکه تأخیر در بهرهبرداری کامل، به معنای به تأخیر افتادن استفاده از یک ظرفیت فرهنگی و آموزشی برای نسلی است که شناختش از آن دوران، بیش از هر چیز به شیوه روایت آن وابسته است.
اکنون پرسش اینجاست که باغموزه دفاع مقدس شهرکرد چگونه میتواند از یک پروژه نیمهتمام به یک فضای زنده فرهنگی و آموزشی تبدیل شود و چه ظرفیتی برای پیوند میان مدرسه، دانشآموز، تاریخ و روایتهای بومی دفاع مقدس در انتظار بهرهبرداری است؟
موزه باید به «کلاس زنده» تاریخ تبدیل شود
برای اینکه باغموزه دفاع مقدس بتواند به یک فضای مؤثر فرهنگی و آموزشی برای دانشآموزان تبدیل شود، پیش از هر چیز باید مشخص باشد که قرار است چه روایتی را و با چه زبانی به نسل جدید منتقل کند. محتوای موزه و شیوه ارائه آن، نقش مهمی در شکلگیری ارتباط دانشآموزان با این فضا دارد.
سید مصطفی موسوی، کارشناس حوزه دفاع مقدس، با اشاره به ظرفیت موزههای دفاع مقدس برای انتقال مفاهیم این دوران به نسل جدید، به خبرنگار ایمنا میگوید: موزه نباید صرفاً محلی برای نگهداری اسناد و آثار باشد، بلکه میتواند به یک «کلاس زنده» برای آشنایی دانشآموزان با تاریخ، هویت و ارزشهای اجتماعی تبدیل شود.
وی میافزاید: مشاهده عکسها، دستنوشتهها، لباسها و وسایل شخصی شهدا و شنیدن روایتهای واقعی از زندگی آنها، باعث میشود تاریخ دفاع مقدس برای دانشآموز از یک موضوع صرفاً کتابی فاصله بگیرد و ملموستر شود.
این کارشناس حوزه دفاع مقدس اینگونه ادامه میدهد: دانشآموز باید شهید را نه فقط به عنوان یک نام و تصویر، بلکه به عنوان انسانی بشناسد که زندگی، خانواده، دوستان، مدرسه و آرزوهایی داشته است؛ بنابراین معرفی محل تولد، مدرسه، خانواده، دستنوشتهها و وسایل شخصی شهدا میتواند در ایجاد ارتباط میان مخاطب و روایتهای دفاع مقدس مؤثر باشد.
موسوی با تأکید بر ضرورت توجه به روایتهای بومی تصریح میکند: دانشآموز چهارمحالوبختیاری باید بتواند در موزه، بخشی از تاریخ شهر، روستا، محله و حتی مدرسه خود را پیدا کند؛ چراکه وقتی روایت دفاع مقدس به محیط زندگی مخاطب نزدیک شود، ارتباط او با محتوای ارائهشده افزایش پیدا میکند.
وی با بیان اینکه روایت دفاع مقدس نباید تنها به رزمندگان محدود شود، میگوید: نقش خانوادهها، زنان، معلمان، دانشآموزان، امدادگران و مردم در پشتیبانی از جبههها نیز باید در محتوای موزه دیده شود تا تصویری کاملتر از آن دوران ارائه شود.
این کارشناس حوزه دفاع مقدس همچنین بر استفاده از ابزارهای نوین برای ارائه محتوای موزه تأکید میکند و میافزاید: فیلمهای کوتاه، فایلهای صوتی، تصاویر، نقشههای تعاملی و فناوریهایی مانند واقعیت مجازی میتوانند به انتقال بهتر مفاهیم کمک کنند، اما فناوری باید در خدمت روایت باشد و صرفاً جنبه تزئینی نداشته باشد.
موسوی خاطرنشان میکند: ارتباط مدارس با موزه نیز نباید به یک بازدید مناسبتی محدود شود، بلکه میتوان برای دانشآموزان برنامهای پیش از بازدید، فعالیت مشخص در زمان حضور و برنامهای برای پیگیری موضوع پس از بازگشت به مدرسه تعریف کرد تا دانشآموز از یک بازدیدکننده صرف به روایتگر بخشی از تاریخ تبدیل شود.
بازدید از موزه نباید به یک برنامه مناسبتی محدود شود
اما ارتباط دانشآموز با باغموزه تنها به محتوای ارائهشده در آن محدود نمیشود و نحوه برنامهریزی مدارس برای استفاده از این فضا نیز اهمیت دارد. اگر قرار باشد موزه از یک مقصد مناسبتی برای بازدیدهای مقطعی فراتر برود، باید ارتباط آن با برنامههای تربیتی و فرهنگی مدارس شکل منظمتری پیدا کند.
احمد بوگری، معاون پرورشی و فرهنگی ادارهکل آموزشوپرورش چهارمحالوبختیاری، با اشاره به نقش آموزشوپرورش در استفاده از ظرفیت باغموزه دفاع مقدس و مقاومت استان، به خبرنگار ایمنا میگوید: این مجموعه میتواند از یک فضای صرفاً نمایشگاهی فراتر برود و به محیطی برای یادگیری و تجربه تربیتی دانشآموزان تبدیل شود.
وی میافزاید: برای تحقق این هدف، ارتباط دانشآموز با موزه باید پیش از حضور در مجموعه آغاز شود و پس از بازگشت به مدرسه نیز ادامه داشته باشد؛ به این معنا که پیش از بازدید، دانشآموز با موضوع و محتوای موزه آشنا شود، هنگام حضور در مجموعه فعالیتهای آموزشی مشخصی داشته باشد و پس از بازدید نیز در قالب پژوهش، روایت، تولید محتوای رسانهای یا فعالیتهای فرهنگی، آنچه را آموخته است دنبال کند.
معاون پرورشی و فرهنگی ادارهکل آموزشوپرورش چهارمحالوبختیاری تصریح میکند: میتوان از ظرفیت معلمان، مربیان پرورشی، تشکلهای دانشآموزی، مجلس دانشآموزی و برنامههای فرهنگی مدارس برای شکل دادن به این ارتباط استفاده کرد تا بازدید از موزه به یک برنامه مقطعی و مناسبتی محدود نشود.
بوگری ادامه میدهد: پس از تکمیل مجموعه، میتوان باغموزه را در تقویم سالانه بازدید مدارس قرار داد و برای گروههای سنی و مقاطع مختلف تحصیلی، محتوای متناسب طراحی کرد. برنامههایی مانند «یک روز در موزه»، روایتگری دانشآموزی، مسابقات پژوهشی، تولید فیلم و پادکست، نمایشگاههای دانشآموزی و جشنوارههای فرهنگی نیز میتواند بخشی از این برنامه باشد.
وی با اشاره به تفاوت بازدید از موزه با برنامههای معمول مناسبتی میگوید: در موزه، دانشآموز با اسناد، اشیا، تصاویر و روایتهای واقعی مواجه میشود و همین موضوع میتواند مفاهیمی مانند ایثار، مسئولیتپذیری، همدلی و مشارکت اجتماعی را از حالت انتزاعی خارج کند.
معاون پرورشی و فرهنگی ادارهکل آموزشوپرورش چهارمحالوبختیاری همچنین بر ضرورت استفاده از شیوههای جدید ارائه محتوا تأکید کره و میافزاید: زبان ارائه مطالب باید متناسب با نسل جدید باشد و استفاده از فیلمهای کوتاه، محتوای صوتی، تصاویر، بازیهای آموزشی، واقعیت مجازی و واقعیت افزوده میتواند ارتباط دانشآموزان با محتوای موزه را تقویت کند.
بوگری تاکید میکند: زندگی شهدای دانشآموز و فرهنگی نیز میتواند بخش مهمی از این روایت باشد و با گردآوری تصاویر، نوشتهها و خاطرات خانواده، دوستان و معلمان، میتوان محتوایی تولید کرد که دانشآموز امروز بتواند ارتباط بیشتری با آن برقرار کند.
وی خاطرنشان میکند: برای رسیدن به این هدف، تشکیل یک کارگروه مشترک میان آموزشوپرورش و ادارهکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس ضروری است تا درباره تولید محتوای متناسب با سن دانشآموزان، آموزش معلمان، برنامهریزی بازدیدها، برگزاری مسابقات و تولید آثار دانشآموزی تصمیمگیری شود.
معاون پرورشی و فرهنگی ادارهکل آموزشوپرورش چهارمحالوبختیاری تأکید میکند: تکمیل باغموزه تنها به معنای پایان یافتن یک پروژه ساختمانی نیست، بلکه میتواند یک زیرساخت فرهنگی و آموزشی ماندگار برای استان ایجاد کند و ارتباط میان مدرسه، تاریخ، هویت و زندگی امروز دانشآموزان را تقویت کند.
باغموزه دفاع مقدس شهرکرد هنوز برای بهرهبرداری کامل آماده نیست
اما همه این برنامهها زمانی میتواند از مرحله ایده و برنامهریزی عبور کند که خود باغموزه از نظر فیزیکی و محتوایی آماده بهرهبرداری باشد. اینجاست که وضعیت فعلی پروژه اهمیت پیدا میکند؛ مجموعهای که سالها از آغاز اجرای آن گذشته و در عین میزبانی از بخشی از بازدیدهای دانشآموزی، هنوز با تکمیل همه بخشهای پیشبینیشده فاصله دارد.
اکبر ترکی، مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس و مقاومت چهارمحالوبختیاری، درباره روند اجرای باغموزه دفاع مقدس شهرکرد به خبرنگار ایمنا میگوید: زمین این مجموعه در جریان سفر دولت وقت به استان اختصاص پیدا کرد و پس از آن، طرحها و نقشههای مربوط به پروژه تهیه و عملیات اجرایی آغاز شد.
وی میافزاید: امروز بخش ساختمانی مجموعه تقریباً به پایان رسیده است، اما همچنان نواقصی در پروژه وجود دارد که باید برطرف شود. یکی از این موارد، سیستم سرمایشی مجموعه است که در صورت تأمین نشدن، استفاده از باغموزه در فصل تابستان با مشکل مواجه خواهد شد.
مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس و مقاومت چهارمحالوبختیاری ادامه میدهد: مهمترین مسئله فعلی پروژه، محوطهسازی است که هنوز به سرانجام نرسیده و با وجود پیگیریهای انجامشده، این بخش همچنان باقی مانده است. باغموزه در یکی از نقاط مناسب شمال شهرکرد قرار گرفته و شرایط فعلی محوطه باعث شده مجموعه آنگونه که باید، ظرفیت و جلوه یک فضای فرهنگی را پیدا نکند.
ترکی تصریح میکند: این مجموعه نباید صرفاً متعلق به ادارهکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس تلقی شود؛ چراکه باغموزه برای مردم شهرکرد و چهارمحالوبختیاری ساخته شده و ظرفیتهای فرهنگی، اجتماعی و حتی تفریحی آن میتواند در اختیار عموم مردم قرار گیرد. اگر مجموعه به عنوان پروژهای متعلق به یک دستگاه دیده شود، طبیعی است که پیگیری و تأمین اعتبار آن با محدودیت مواجه شود، اما اگر مسئولان استان و شورای شهر آن را یک پروژه شهری و استانی بدانند، میتوان برای آن در بودجههای سالانه اعتبار مشخص تعریف و موضوع را تا رسیدن به نتیجه دنبال کرد.
وی با بیان اینکه کارکرد باغموزه تنها ارائه خدمات به رزمندگان و نگهداری خاطرات دوران دفاع مقدس نیست، میگوید: این مجموعه قرار است در قالب موزه انقلاب اسلامی و مقاومت، بخشی از تاریخ چندصدساله مقاومت مردم چهارمحالوبختیاری را روایت کند؛ تاریخی که از مقاطع گذشته آغاز میشود و تا دوران دفاع مقدس و دورههای مختلف مقاومت ادامه پیدا میکند.
مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس و مقاومت چهارمحالوبختیاری میافزاید: در این زمینه، یک گروه تخصصی شامل استادان تاریخ، استادان جامعهشناسی، دانشگاهیان و پیشکسوتان دفاع مقدس تشکیل شده و روی تاریخ مقاومت استان کار کردهاند. موضوعات و سوژههای مختلف بررسی و برای روایت در موزه انتخاب شده است.
ترکی ادامه میدهد: مطالب و موضوعات تهیهشده برای بررسی و ارزیابی به بنیاد حفظ آثار در تهران ارسال شده و پس از بررسی، گروه تخصصی استان بار دیگر در حال بازنگری و اصلاح موضوعات است تا مشخص شود هر بخش چگونه و با چه محتوایی در مجموعه ارائه شود.
وی خاطرنشان میکند: تولید و اجرای این محتوا نیز موضوع سادهای نیست و برای هر یک از موضوعات انتخابشده باید کار تخصصی انجام شود. تولید آثار، آمادهسازی محتوا و اجرای بخشهای مختلف نیازمند هزینه است و نمیتوان انتظار داشت یک موزه با یک ساختمان خالی بتواند کارکرد واقعی خود را ایفا کند.
مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس و مقاومت چهارمحالوبختیاری با اشاره به نقش باغموزه در انتقال مفاهیم دفاع مقدس به نسل جدید میگوید: یکی از اهداف این مجموعه، انتقال مفاهیم و پیامهای دوران دفاع مقدس به کودکان و نوجوانان است و چنین فضایی میتواند در موضوعات فرهنگی و اجتماعی نیز اثرگذار باشد، اما زمانی که محوطه مجموعه تکمیل نشده باشد، ظاهر و وضعیت فعلی آن نیز نمیتواند تصویر مناسبی از یک مجموعه فرهنگی و موزهای ارائه دهد.
بازدید نزدیک به ۴ هزار دانشآموز؛ ظرفیتی که میتواند گستردهتر شود
ترکی درباره ارتباط باغموزه با مدارس نیز میگوید: سال گذشته با همکاری آموزشوپرورش، نزدیک به چهار هزار دانشآموز از این مجموعه بازدید کردند. این بازدیدها شامل دانشآموزان دختر و پسر، مدارس دولتی و غیردولتی بود و با توجه به ظرفیت موجود مجموعه، برنامه بازدید برای آنها انجام شد.
وی میافزاید: در جریان این بازدیدها، از پیشکسوتان دفاع مقدس نیز دعوت شد تا برای دانشآموزان روایتگری کنند و درباره وقایع دوران دفاع مقدس و تجربههای خود توضیح دهند. این کار باعث شد دانشآموزان تنها با یک فضای فیزیکی مواجه نباشند و بخشی از روایت دوران دفاع مقدس را از زبان افرادی که آن دوره را تجربه کردهاند، بشنوند.
مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس و مقاومت چهارمحالوبختیاری تصریح میکند: با وجود این اقدامات، تعداد بازدیدها هنوز با سطح مورد انتظار فاصله دارد و ظرفیت باغموزه میتواند بسیار بیشتر از این مورد استفاده قرار گیرد. برای رسیدن به این هدف، هماهنگی میان دستگاههای مختلف در سطح استان و کشور ضروری است و یک دستگاه به تنهایی نمیتواند همه نیازهای مجموعه را تأمین کند.
ترکی با اشاره به تجربه فعالیت موزههای جنگ و دفاع در دیگر کشورها میگوید: در بسیاری از کشورها، موزههای جنگ برای حفظ و انتقال مفاهیم و خاطرات تاریخی ایجاد شدهاند و موزههای دفاع مقدس نیز با همین هدف شکل گرفتهاند تا روایت یک دوره تاریخی از نسلی به نسل دیگر منتقل شود.
وی میافزاید: باغموزه شهرکرد نیز باید بتواند همین نقش را برای استان ایفا کند و تاریخ مقاومت مردم چهارمحالوبختیاری را برای نسلهای آینده روایت کند؛ بنابراین لازم است محتوای آن متناسب با این هدف طراحی و تولید شود.
مدیرکل حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس و مقاومت چهارمحالوبختیاری تأکید میکند: یک موزه نمیتواند صرفاً یک ساختمان بزرگ و خالی باشد. اگر قرار است مخاطب وارد مجموعه شود و با تاریخ و فرهنگ یک دوره ارتباط برقرار کند، باید آثار، روایتها، اسناد و محتوای مناسب در اختیار او قرار گیرد.
ترکی با اشاره به روند تکمیل پروژه میگوید: اگر همین روند فعلی ادامه داشته باشد، تکمیل همه بخشهای مجموعه ممکن است زمانبر شود و به همین دلیل لازم است رسانهها و دستگاههای مسئول موضوع را پیگیری کنند تا اعتبارات و همکاریهای مورد نیاز برای تکمیل پروژه فراهم شود.
وی در پایان تأکید میکند: باغموزه دفاع مقدس و مقاومت چهارمحالوبختیاری یک پروژه صرفاً اداری نیست و باید به عنوان یک ظرفیت فرهنگی برای شهر و استان دیده شود؛ ظرفیتی که در صورت تکمیل فضای فیزیکی، محوطهسازی و محتوای موزه میتواند برای مردم، دانشآموزان و نسلهای آینده مورد استفاده قرار گیرد.
باغموزه دفاع مقدس شهرکرد در انتظار یک تصمیم جدی
به گزارش ایمنا، باغموزه دفاع مقدس و مقاومت چهارمحالوبختیاری تنها یک پروژه ساختمانی نیست؛ مجموعهای است که میتواند بخشی از تاریخ مقاومت استان را برای دانشآموزان و نسلهای آینده روایت کند. با این حال، بهرهبرداری کامل از این ظرفیت به تکمیل زیرساختها، محوطهسازی و آمادهسازی محتوای موزه نیاز دارد.
اکنون فاصله میان ظرفیت پیشبینیشده برای باغموزه و وضعیت فعلی آن، ضرورت تکمیل پروژه و شکلگیری همکاری میان دستگاههای مسئول را پررنگتر کرده است؛ چراکه موزه زمانی میتواند نقش واقعی خود را ایفا کند که هم فضای آن آماده باشد و هم محتوایی متناسب با نیاز نسل جدید در اختیار مخاطبان قرار گیرد.
نظر شما